નરસિંહપુરાણ · અધ્યાય 31

કો ઽસૌ ધ્રુવઃ કસ્ય સુતઃ સૂર્યાધારો ઽભવત્ કથમ્
વિચિન્ત્ય કથયાશુ ત્વં સૂત જીવ સમાઃ શતમ્ ॥

મનોઃ સ્વાયંભુવસ્યાસીદ્ ઉત્તાનચરણઃ સુતઃ
તસ્ય ક્ષિતિપતેર્ વિપ્ર દ્વૌ સુતૌ સંબભૂવતુઃ ॥

સુરુચ્યામ્ ઉત્તમો જ્યેષ્ઠઃ સુનીત્યાં તુ ધ્રુવો ઽપરઃ
મધ્યેસભં નરપતેર્ ઉપવિષ્ટસ્ય ચૈકદા ॥

સુનીત્યા રાજસેવાયૈ નિયુક્તો ઽલંકૃતઃ સુતઃ
ધ્રુવો ધાત્રેયિકાપુત્રૈઃ સમં વિનયતત્પરઃ ॥

સ ગત્વોત્તાનચરણં ક્ષોણીશં પ્રણનામ હ
દૃષ્ટ્વોત્તમં તદુત્સઙ્ગે નિવિષ્ટં જનકસ્ય વૈ ॥

પ્રાપ્ય સિંહાસનસ્થં ચ નૃપતિં બાલચાપલાત્
આરુરુક્ષુમ્ અવેક્ષ્યામું સુરુચિર્ ધ્રુવમ્ અબ્રવીત્ ॥

દૌર્ભગેય કિમ્ આરોઢુમ્ ઇચ્છેર્ અઙ્કં મહીપતેઃ
બાલ બાલિશબુદ્ધિત્વાદ્ અભાગ્યાજાઠરોદ્ભવઃ ॥

અસ્મિન્ સિંહાસને સ્થાતું સુકૃતં કિં ત્વયા કૃતમ્ ॥

યદિ સ્યાત્ સુકૃતં તત્ કિં દુર્ભાગ્યોદરગો ઽભવઃ
અનેનૈવાનુમાનેન બુધ્યસ્વ સ્વલ્પપુણ્યતામ્ ॥

ભૂત્વા રાજકુમારો ઽપિ નાલંકુર્યા મમોદરમ્
સુકુક્ષિજં અમું પશ્ય ત્વમ્ ઉત્તમમ્ અનુત્તમમ્ ॥

અધિજાનુ ધરાજનેર્ માનેન પરિબૃંહિતમ્ ॥

મધ્યેરાજસભં બાલસ્ તયેતિ પરિભર્ત્સિતઃ ॥

નિપતન્નેત્રબાષ્પામ્બુર્ ધૈર્યાત્ કિંચિન્ ન ચોક્તવાન્
ઉચિતં નોચિતં કિંચિન્ નોચિવાન્ સો ઽપિ પાર્થિવઃ ॥

નિયન્ત્રિતો મહિષ્યાશ્ ચ તસ્યાઃ સૌભાગ્યગૌરવાત્
વિસર્જિતસભાલોકં શોકં સંહૃત્ય ચેષ્ટિતૈઃ ॥

શૈશવૈઃ સ શિશુર્ નત્વા નૃપં સ્વસદનં યયૌ
સુનીતિર્ નીતિનિલયમ્ અવલોક્યાથ બાલકમ્ ॥

મુખલક્ષ્મ્યૈવ ચાજ્ઞાસીદ્ ધ્રુવં રાજાપમાનિતમ્
અથ દૃષ્ટ્વા સુનીતિં તુ રહો ઽન્તઃપુરવાસિનીમ્ ॥

આલિઙ્ગ્ય દીર્ઘં નિઃશ્વસ્ય મુક્તકણ્ઠં રુરોદ હ
સાન્ત્વયિત્વા સુનીતિસ્ તં વદનં પરિમાર્જ્ય ચ ॥

દુકૂલાઞ્ચલસંપર્કૈર્ વીજ્ય તં મૃદુપાણિના
પપ્રચ્છ તનયં માતા વદ રોદનકારણમ્ ॥

વિદ્યમાને નરપતૌ શિશો કેનાપમાનિતઃ ॥

સંપૃચ્છે જનનિ ત્વાહં સંયક્ શંસ મમાગ્રતઃ ॥

ભાર્યાત્વે ઽપિ ચ સામાન્યે કથં સા સુરુચિઃ પ્રિયા
કથં ન ભવતી માતઃ પ્રિયા ક્ષિતિપતેર્ અસિ ॥

કથમ્ ઉત્તમતાં પ્રાપ્ત ઉત્તમઃ સુરુચેઃ સુતઃ
કુમારત્વે ઽપિ સામાન્યે કથં ચાહમ્ અનુત્તમઃ ॥

કથં ત્વં મન્દભાગ્યાસિ સુકુક્ષિઃ સુરુચિઃ કથમ્
કથં નૃપાસનં યોગ્યમ્ ઉત્તમસ્ય કથં ન મે ॥

કથં મે સુકૃતં તુચ્છમ્ ઉત્તમસ્યોત્તમં કથમ્
ઇતિ શ્રુત્વા વચસ્ તસ્ય સુનીતિર્ નીતિમચ્છિશોઃ ॥

કિંચિદ્ ઉચ્છ્વસ્ય શનકૈઃ શિશુશોકોપશાન્તયે
સ્વભાવમધુરાં વાણીં વક્તું સમુપચક્રમે ॥

અયિ તાત મહાબુદ્ધે વિશુદ્ધેનાન્તરાત્મના
નિવેદયામિ તે સર્વં માવમાને મતિં કૃથાઃ ॥

તયા યદ્ ઉક્તં તત્ સર્વં તથ્યમ્ એવ ન ચાન્યથા
યદિ સા મહિષી રાજ્ઞો રાજ્ઞીનામ્ અતિવલ્લભા ॥

મહાસુકૃતસંભારૈર્ ઉત્તમશ્ ચોત્તમોદરે
ઉવાસ તસ્યાઃ પુણ્યાયા નૃપસિંહાસનોચિતઃ ॥

આતપત્રં ચ ચન્દ્રાભં શુભે ચાપિ હિ ચામરે
ભદ્રાસનં તથોચ્ચં ચ સિન્ધુરાશ્ ચ મદોત્કટાઃ ॥

તુરંગમાશ્ ચ તુરગા અનાધિવ્યાધિ જીવિતમ્
નિઃસપત્નં શુભં રાજ્યં પ્રાપ્યં વિષ્ણુપ્રસાદતઃ ॥

ઇત્ય્ આકર્ણ્ય સુનીત્યાસ્ તન્ માતુર્ વાક્યમ્ અનિન્દિતમ્
સૌનીતેયો ધ્રુવો વાચમ્ આદદે વક્તુમ્ ઉત્તરમ્ ॥

જનયિત્રિ સુનીતે મે શૃણુ વાક્યમ્ અનાકુલમ્
ઉત્તાનચરણાદ્ અન્યન્ નાસ્તીતિ મે મતિઃ શુભે ॥

સિદ્ધાર્થો ઽસ્મ્ય્ અમ્બ યદ્ય્ અસ્તિ કશ્ચિદ્ આશ્રિતકામધુક્
અદ્યૈવ સકલારાધ્યં તમ્ આરાધ્ય જગત્પતિમ્ ॥

તત્તદાસાદિતં વિદ્ધિ પદમ્ અન્યૈર્ દુરાસદમ્
એકમ્ એવ હિ સાહાય્યં માતર્ મે કર્તુમ્ અર્હસિ ॥

અનુજ્ઞાં દેહિ મે વિષ્ણું યથા ચારાધયામ્ય્ અહમ્ ॥

અનુજ્ઞાતું ન શક્નોમિ ત્વામ્ ઉત્તાનશયાઙ્ગજ ॥

સપ્તાષ્ટવર્ષદેશીયઃ ક્રીડાયોગ્યો ઽસિ પુત્રક
ત્વદેકતનયા તાત ત્વદાધારૈકજીવિતા ॥

લબ્ધો ઽસિ કતિભિઃ કષ્ઠૈર્ ઇષ્ટા સંપ્રાર્થ્ય દેવતાઃ
યદા યદા બહિર્ યાસિ રંતું ત્રિચતુરં પદમ્
તદા તદા મમ પ્રાણસ્ તાત ત્વામ્ ઉપગચ્છતિ ॥

અદ્ય યાવત્ પિતા માતા ત્વં ચોત્તાનપદો વિભુઃ
અદ્યપ્રભૃતિ મે માતા પિતા વિષ્ણુર્ ન શંશયઃ ॥

વિષ્ણોર્ આરાધને નાહં વારયે ત્વાં સુપુત્રક
જિહ્વા મે શતધા યાતિ યદિ ત્વાં વારયામિ ભોઃ ॥

ઇત્ય્ અનુજ્ઞામ્ ઇવ પ્રાપ્ય જનનીચરણામ્બુજૌ
પરિક્રમ્ય પ્રણમ્યાથ તપસે સ ધ્રુવો યયૌ ॥

તયાપિ ધૈર્યસૂત્રેણ સુનીત્યા પરિગુમ્ફ્ય ચ
તત્રેન્દીવરજા માલા ધ્રુવસ્યોપાયનીકૃતા ॥

માત્રા તન્માર્ગરક્ષાર્થં તદા તદનુગીકૃતાઃ
પરૈર્ અવાર્યપ્રસરાઃ સ્વાશીર્વાદાઃ પરઃશતાઃ ॥

સર્વત્રાવતુ તે પુત્ર શઙ્ખચકગદાધરઃ
નારાયણો જગદ્વ્યાપી પ્રભુઃ કારુણ્યવારિધિઃ ॥

સ્વસૌધાત્ સ વિનિર્ગત્ય બાલો બાલપરાક્રમઃ
અનુકૂલેન મરુતા દર્શિતાધ્વાવિશદ્ વનમ્ ॥

સ માતૃદૈવતોભિજ્ઞઃ કેવલં રાજવર્ત્મનિ
ન વેદ કાનનાધ્વાનં ક્ષણં દધ્યૌ નૃપાત્મજઃ ॥

પુરોપવનમ્ આસાદ્ય ચિન્તયામ્_અસ સો ઽર્ભકઃ
કિં કરોમિ ક્વ ગચ્છામિ કો મે સાહાય્યદો ભવેત્ ॥

એવમ્ ઉન્મીલ્ય નયને યાવત્ પશ્યતિ સ ધ્રુવઃ
તાવદ્ દદર્શ સપ્તર્ષીન્ અતર્કિતગતીન્ વને ॥

અથ દૃષ્ટ્વા સ સપ્તર્ષીન્ સપ્તસપ્તતિતેજસઃ
ભાગ્યસૂત્રૈર્ ઇવાકૃષ્યો -પનીતાન્ પ્રમુમોદ હ ॥

તિલકાઙ્કિતસદ્ભાલાન્ કુશોપગ્રહિતાઙ્ગુલીન્
કૃષ્ણાજિનોપવિષ્ટાંશ્ ચ બ્રહ્મસૂત્રૈર્ અલંકૃતાન્ ॥

ઉપગમ્ય વિનમ્રાંસઃ પ્રબદ્ધકરસંપુટઃ
ધ્રુવો વિજ્ઞાપયં_ચક્રે પ્રણમ્ય લલિતં વચઃ ॥

અવૈત માં મુનિવરાઃ સુનીત્યુદરસંભવમ્
ઉત્તાનપાદતનયં ધ્રુવં નિર્વિણ્ણમાનસમ્ ॥

તં દૃષ્ટ્વોર્જસ્વલં બાલં સ્વભાવમધુરાકૃતિમ્
અનર્ઘ્યનયને પથ્યં મૃદુગમ્ભીરભાષિણમ્ ॥

ઉપોપવેશ્ય શિશુકં પ્રોચુસ્ તે વિસ્મિતા ભૃશમ્
તવાદ્યાપિ ન જાનીમો વત્સ નિર્વેદકારણમ્ ॥

અનવાપ્તાભિલાષાણાં વૈરાગ્યં જાયતે નૃણામ્
સપ્તદ્વીપપતે રાજ્ઞઃ કુમારસ્ ત્વં તથા કથમ્ ॥

કિમ્ અસ્માભિર્ અહો કાર્યં કસ્ તવાસ્તિ મનોરથઃ ॥

મુનયો મમ યો બન્ધુર્ ઉત્તમશ્ ચોત્તમોત્તમઃ ॥

પિત્રા પ્રદત્તં તસ્યાસ્તુ તદ્ ભદ્રાસનમ્ ઉત્તમમ્
ભવત્કૃતં હિ સાહાય્યં એતદ્ ઇચ્છામિ સુવ્રતાઃ ॥

અનન્યનૃપભુક્તં યદ્ યદ્ અન્યેભ્યઃ સમુચ્છ્રિતમ્
ઇન્દ્રાદિદુરવાપં યત્ કથં લભ્યેત તત્ પદમ્ ॥

ઇતિ શ્રુત્વા વચસ્ તસ્ય મુનયો બાલકસ્ય તુ
યથાર્થમ્ એવ પ્રત્યૂચુર્ મરીચ્યાદ્યાસ્ તદા ધ્રુવમ્ ॥

અનાસ્વાદિતગોવિન્દ પદામ્બુજરજોરસઃ
મનોરથપથાતીતં સ્ફીતં નાકલયેત્ ફલમ્ ॥

અનર્ચિતાચ્યુતપદઃ પદમ્ આસાદયેત્ કથમ્
ઇન્દ્રાદિદુરવાપં યન્ માનવૈઃ સુદુરાસદમ્ ॥

ન હિ દૂરે પદં તસ્ય સર્વાસાં સંપદામ્ ઇહ
કમલાકાન્તકાન્તાઙ્ઘ્રિ કમલં યઃ સુશીલયેત્ ॥

યસ્ય સ્મરણમાત્રેણ મહાપાતકસંતતિઃ
પરમાન્તકમ્ આપ્નોતિ સ વિષ્ણુઃ સર્વદો ધ્રુવ ॥

યદ્ આહુઃ પરમં બ્રહ્મ પ્રધાનપુરુષાત્ પરમ્
યન્માયયા કૃતં સર્વં સ વિષ્ણુ કીર્તિતો ઽર્થદઃ ॥

યો યજ્ઞપુરુષો વિષ્ણુર્ વેદવેદ્યો જનાર્દનઃ
અન્તરાત્માસ્ય જગતઃ સંતુષ્ટઃ કિં ન યચ્છતિ ॥

યદ્ ભૂનર્તનવર્તિન્યઃ સિદ્ધયો ઽષ્ટૌ નૃપાત્મજ
તમ્ આરાધ્ય હૃષીકેશં ચતુર્વર્ગો ન દૂરતઃ ॥

સત્યમ્ ઉક્તં દ્વિજેન્દ્રા વો વિષ્ણોર્ આરાધનં પ્રતિ
કથં સ ભગવાન્ ઇજ્યઃ સ વિધિશ્ ચોપદિશ્યતામ્ ॥

પ્રભૂતદો ભવેદ્ યો વૈ દુરારાધ્યતમો ભવેત્
બાલો ઽહં રાજપુત્રો ઽહં દુઃખં નૈવ મયા ક્ષમમ્ ॥

તિષ્ઠતા ગચ્છતા વાપિ સ્વપતા જાગ્રતા તથા
શયાનેનોપવિષ્ટેન વેદ્યો નારાયણઃ સદા ॥

પુત્રાન્ કલત્રં મિત્રાણિ રાજ્યં સ્વર્ગાપવર્ગકમ્
વાસુદેવં જપન્ મર્ત્યઃ સર્વં પ્રાપ્નોત્ય્ અસંશયમ્ ॥

દ્વાદશાક્ષરમન્ત્રેણ વાસુદેવાત્મકેન ચ
ધ્યાયંશ્ ચતુર્ભુજં વિષ્ણું જપ્ત્વા સિદ્ધિં ન કો ગતઃ ॥

પિતામહેન ચાપ્ય્ એષ મહામન્ત્ર ઉપાસિતઃ
મનુના રાજ્યકામેન વૈષ્ણવેન નૃપાત્મજ ॥

ત્વમ્ અપ્ય્ એતેન મન્ત્રેણ વાસુદેવપરો ભવ
યથાભિલષિતામ્ ઋદ્ધિં ક્ષિપ્રં પ્રાપ્સ્યસિ સત્તમ ॥

ઇત્ય્ ઉક્ત્વાન્તર્હિતાઃ સર્વે મહાત્માનો મુનીશ્વરાઃ
વાસુદેવમના ભૂત્વા ધ્રુવો ઽપિ તપસે યયૌ ॥

ધ્રુવઃ સર્વાર્થદં મન્ત્રં જપન્ મધુવને તપઃ
સ ચક્રે યમુનાતીરે મુનિદિષ્ટેન વર્ત્મના ॥

શ્રદ્ધાન્વિતેન જપતા ચ તપઃપ્રભાવાત્ સાક્ષાદ્ ઇવાબ્જનયનં દદૃશે હૃદીશમ્
દિવ્યાકૃતિં સપદિ તેન તતઃ સ એવ હર્ષાત્ પુનઃ સ પ્રજજાપ નૃપાત્મભૂતઃ ॥

ક્ષુત્તર્ષવર્ષઘનવાતમહોષ્ણતાદિ શારીરદુઃખકુલમ્ અસ્ય ન કિંચનાભૂત્
મગ્ને મનસ્ય્ અનુપમેયસુખામ્બુરાશૌ રાજ્ઞઃ શિશુર્ ન ચ વિવેદ શરીરવાર્તામ્ ॥

વિઘ્નાશ્ ચ તસ્ય કિલ શઙ્કિતદેવસૃષ્ટા બાલસ્ય તીવ્રતપસો વિફલા બભૂવુઃ
શીતાતપાદિર્ ઇવ વિષ્ણુમયં મુનિં હિ પ્રાદેશિકા ન ખલુ ધર્ષયિતું ક્ષમન્તે ॥

અથ ભક્તજનપ્રિયઃ પ્રભુઃ શિશુના ધ્યાનબલેન તોષિતઃ
વરદઃ પતગેન્દ્રવાહનો હરિર્ આગાત્ સ્વજનં તમ્ ઈક્ષિતુમ્ ॥

મણિપિણ્ડકમૌલિરાજિતો વિલસદ્રત્નમહાઘનચ્છવિઃ
સ બભાવ્ ઉદયાદ્રિમત્સરાદ્ ધૃતબાલાર્ક ઇવાસિતાચલઃ ॥

સ રાજસૂનું તપસિ સ્થિતં તં ધ્રુવં ધ્રુવસ્નિગ્ધદૃગ્ ઇત્ય્ ઉવાચ
દન્તાંશુસંજ્ઞૈર્ અમિતપ્રવાહૈઃ પ્રક્ષાલયન્ રેણુમ્ ઇવાસ્ય ગાત્રે ॥

વરં વરં વત્સ વૃણીષ્વ યસ્ તે મનોગતસ્ ત્વત્તપસાસ્મિ તુષ્ટઃ
ધ્યાનેન તે ચેન્દ્રિયનિગ્રહેણ મનોનિરોધેન ચ દુષ્કરેણ ॥

શૃણ્વન્ વચસ્ તત્ સકલં ગમ્ભીરમ્ ઉન્મીલિતાક્ષઃ સહસા દદર્શ
સ્વે ચિન્ત્યમાનં ત્વ્ ઇદમ્ એવ મૂર્તં પુરઃસ્થિતં બ્રહ્મ ચતુર્ભુજં સઃ ॥

દૃષ્ટ્વા ક્ષણં રાજસુતઃ સુપૂજ્યં પુરસ્ ત્રયીશં કિમ્ ઇહ બ્રવીમિ
કિં વા કરોમીતિ સસંભ્રમઃ સ તુ ન ચાબ્રવીત્ કિંચન નો ચકાર ॥

હર્ષાશ્રુપૂર્ણઃ પુલકાઞ્ચિતાઙ્ગસ્ ત્રિલોકનાથેતિ વદન્ન્ અથોચ્ચૈઃ
દણ્ડપ્રણામાય પપાત ભૂમૌ પ્રવેપમાનભ્રુ હરેઃ પુરઃ સ હિ ॥

દણ્ડવત્ પ્રણિપત્યાથ પરિતઃ પરિલુણ્ઠ્ય ચ
રોરોદ હર્ષેણ ચિરં દૃષ્ટ્વા તં જગતો ગુરુમ્ ॥

નારદેન સનન્દેન સનકેન ચ સંશ્રુતમ્
અન્યૈઃ સનત્કુમારાદ્યૈર્ યોગિભિર્ યોગિનાં વરમ્ ॥

કારુણ્યબાષ્પનીરાર્દ્રં પુણ્ડરીકવિલોચનમ્
ધ્રુવમ્ ઉત્થાપયાં_ચક્રે ચક્રી ધૃત્વા કરેણ તમ્ ॥

હરિસ્ તુ પરિપસ્પર્શ તદઙ્ગં ધૂલિધૂસરમ્
કરાભ્યાં કોમલાભ્યાં સ પરિષ્વજ્યાહ તં હરિઃ ॥

વરં વરય ભો બાલ યત્ તે મનસિ વર્તતે
તદ્ દદામિ ન સંદેહો નાદેયં વિદ્યતે તવ ॥

તતો વરં રાજશિશુર્ યયાચે વિષ્ણું વરં તે સ્તવશક્તિમ્ એવ
તં મૂર્તિવિજ્ઞાનનિભેન દેવઃ પસ્પર્શ શઙ્ખેન મુખે ઽમલેન ॥

અથ સુરમુનિદત્તજ્ઞાનચન્દ્રેણ સમ્યગ્ વિમલિતમ્ ઇવ ચિત્તં પૂર્ણમ્ એવ ધ્રુવસ્ય
ત્રિભુવનગુરુશઙ્ખસ્પર્શજજ્ઞાનભાનાન્ ઉદયતિ નિતરાન્તઃ સાધુ તુષ્ટાવ હૃષ્ટઃ ॥

સ્થાનાભિકામી તપસિ સ્થિતો ઽહમ્ ત્વાં દૃષ્ટવાન્ સાધુમુનીન્દ્રગુહ્યમ્
કાચં વિચિન્વન્ન્ ઇવ દિવ્યરત્નં સ્વામિન્ કૃતાર્થો ઽસ્મિ વરાન્ ન યાચિ ॥

અપૂર્વદૃષ્ટે તવ પાદપદ્મે દૃષ્ટ્વા દૃઢં નાથ ન હિ ત્યજામિ
કામાન્ ન યાચે સ હિ કો ઽપિ મૂઢો યઃ કલ્પવૃક્ષાત્ તુષમાત્રમ્ ઇચ્છેત્ ॥

ત્વાં મોક્ષબીજં શરણં પ્રપન્નઃ શક્નોમિ ભોક્તું ન બહિઃસુખાનિ
રત્નાકરે દેવ સતિ સ્વનાથે વિભૂષણં કાચમયં ન યુક્તમ્ ॥

અતો ન યાચે વરમ્ ઈશ યુષ્મત્ પાદાબ્જભક્તિં સતતં મમાસ્તુ
ઇમં વરં દેવવર પ્રયચ્છ પુનઃ પુનસ્ ત્વામ્ ઇદમ્ એવ યાચે ॥

ઇત્ય્ આત્મસંદર્શનલબ્ધદિવ્ય જ્ઞાનં ગદન્તં ભગવાઞ્ જગાદ ॥

આરાધ્ય વિષ્ણું કિમ્ અનેન લબ્ધં મા ભૂઞ્જને ઽપીત્થમ્ અસાધુવાદઃ
સ્થાનં પરં પ્રાપ્નુહિ યન્ મતં તે કાલેન માં પ્રાપ્સ્યસિ શુદ્ધભાવઃ ॥

આધારભૂતઃ સકલગ્રહાણાં કલ્પદ્રુમઃ સર્વજનૈશ્ ચ વન્દ્યઃ
મમ પ્રસાદાત્ તવ સા ચ માતા મમાન્તિકે યા ચ સુનીતિર્ આર્યા ॥

તં સાધયિત્વેતિ વરૈર્ મુકુન્દઃ સ્વમ્ આલયં દૃશ્યવપુર્ જગામ
ત્યક્ત્વા શનૈર્ દિવ્યવપુઃ સ્વભક્તં મુહુઃ પરાવૃત્ત્ય સમીક્ષમાણઃ ॥

તાવચ્ ચ સદ્યઃ સુરસિદ્ધસઙ્ઘઃ શ્રીવિષ્ણુતદ્ભક્તસમાગમં તમ્
દૃષ્ટ્વાથ વર્ષન્ સુરપુષ્પવૃષ્ટિં તુષ્ટાવ હર્ષાદ્ ધ્રુવમ્ અવ્યયં ચ ॥

શ્રિયાભિમત્યા ચ સુનીતિસૂનુર્ વિભાતિ દેવૈર્ અપિ વન્દ્યમાનઃ
યો ઽયં નૃણાં કીર્તનદર્શનાભ્યામ્ આયુર્ યશો વર્ધયતિ શ્રિયં ચ ॥

ઇત્થં ધ્રુવઃ પ્રાપ પદં દુરાપં હરેઃ પ્રસાદાન્ ન ચ ચિત્રમ્ એતત્
તસ્મિન્ પ્રસન્ને દ્વિજરાજપત્રે ન દુર્લભં ભક્તજનેષુ કિંચિત્ ॥

સૂર્યમણ્ડલમાનાત્ તુ દ્વિગુણં સોમમણ્ડલમ્
પૂર્ણે શતસહસ્રે દ્વે તસ્માન્ નક્ષત્રમણ્ડલમ્ ॥

દ્વે લક્ષે ઽપિ બુધસ્યાપિ સ્થાનં નક્ષત્રમણ્ડલાત્
તાવત્પ્રમાણભાગે તુ બુધસ્યાપ્ય્ ઉશના સ્થિતઃ ॥

અઙ્ગારકો ઽપિ શુક્રસ્ય તાવન્માને વ્યવસ્થિતઃ
લક્ષદ્વયં તુ ભૌમસ્ય સ્થિતો દેવપુરોહિતઃ ॥

સૌરિર્ બૃહસ્પતેશ્ ચોર્ધ્વં દ્વિલક્ષે તુ વ્યવસ્થિતઃ
તસ્માચ્ છનૈશ્ચરાદ્ ઊર્ધ્વં લક્ષે સપ્તર્ષિમણ્ડલમ્ ॥

સપ્તર્ષિમણ્ડલાદ્ ઊર્ધ્વમ્ એકં લક્ષં ધ્રુવઃ સ્થિતઃ
મેઢીભૂતઃ સમસ્તસ્ય જ્યોતિશ્ચક્રસ્ય સત્તમ ॥

સ્વભાવાત્ તપતિ વિપ્રેન્દ્ર અધશ્ ચોર્ધ્વં ચ રશ્મિભિઃ
કાલસંખ્યાં ત્રિલોકસ્ય સ કરોતિ યુગે યુગે ॥

જનસ્ તપસ્ તથા સત્યમ્ એતાંલ્ લોકાન્ દ્વિજોત્તમ
બ્રહ્મણા મુનિશાર્દૂલ વિષ્ણુભક્તિવિવર્ધિતઃ ॥

ઊર્ધ્વગતૈર્ દ્વિજશ્રેષ્ઠ રશ્મિભિસ્ તપતે રવિઃ
અધોગતૈશ્ ચ ભૂર્લોકં દ્યોતતે દીર્ઘદીધિતિઃ ॥

સર્વપાપહરઃ સૂર્યઃ કર્તા ત્રિભુવનસ્ય ચ
છત્રવત્ પ્રતિપશ્યેત મણ્ડલાન્ મણ્ડલં પરમ્ ॥

આદિત્યમણ્ડલાધસ્તાદ્ ભુવર્લોકં પ્રતિષ્ઠિતમ્
ત્રૈલોક્યસ્યેશ્વરત્વં ચ વિષ્ણુદત્તં શતક્રતોઃ ॥

લોકપાલૈઃ સ સહિતો લોકાન્ રક્ષતિ ધર્મતઃ
વસેત્ સ્વર્ગે મહાભાગ દેવેન્દ્રઃ સ તુ કીર્તિમાન્ ॥

તતો ઽધસ્તાન્ મુને ચેદં પાતાલં વિદ્ધિ સપ્રભમ્
ન તત્ર તપતે સૂર્યો ન રાત્રિર્ ન નિશાકરઃ ॥

દિવ્યસ્વરૂપમ્ આસ્થાય તપન્તિ સતતં જનાઃ
પાતાલસ્થા દ્વિજશ્રેષ્ઠ દીપ્યમનાઃ સ્વતેજસા ॥

સ્વર્લોકાત્ તુ મહર્લોકઃ કોટિમાત્રે વ્યવસ્થિતઃ
તતો યોજનમાત્રેણ દ્વિગુણો મણ્ડલેન તુ ॥

જનલોકઃ સ્થિતો વિપ્ર પઞ્ચમો મુનિસેવિતઃ
તત્રોપરિ તપોલોકશ્ ચતુર્ભિઃ કોટિભિઃ સ્થિતઃ ॥

સત્યલોકો ઽષ્ટકોટીભિસ્ તપોલોકોપરિસ્થિતઃ
સર્વે છત્રાકૃતિજ્ઞેયા ભુવનોપરિસંસ્થિતાઃ ॥

બ્રહ્મલોકાદ્ વિષ્ણુલોકો દ્વિગુણશ્ ચ વ્યવસ્થિતઃ
વારાહે તસ્ય માહાત્મ્યં કથિતં લોકચિન્તકૈઃ ॥

તતઃ પરં દ્વિજશ્રેષ્ઠ સ્થિતઃ પરમપુરુષઃ
બ્રહ્માણ્ડાત્ પરમઃ સાક્ષાન્ નિર્લેપઃ પુરુષઃ સ્થિતઃ ॥

પશુપાશૈર્ વિમુચ્યેત તપોજ્ઞાનસમન્વિતઃ
ઇતિ તે સંસ્થિતિઃ પ્રોક્તા ભૂગોલસ્ય મયાનઘ
યસ્ તુ સમ્યગ્ ઇમાં વેત્તિ સ યાતિ પરમાં ગતિમ્ ॥

લોકસ્ય સંસ્થાનકરો ઽપ્રમેયો વિષ્ણુર્ નૃસિંહો નરદેવપૂજિતઃ
યુગે યુગે વિષ્ણુર્ અનાદિમૂર્તિમાન્ આસ્થાય વિશ્વં પરિપાતિ દુષ્ટહા ॥