નરસિંહપુરાણ · અધ્યાય 3

તત્ર સુપ્તસ્ય દેવસ્ય નાભૌ પદ્મમ્ અભૂન્ મહત્
તસ્મિન્ પદ્મે મહાભાગ વેદવેદાઙ્ગપારગઃ ॥

બ્રહ્મોત્પન્નઃ સ તેનોક્તઃ પ્રજાં સૃજ મહામતે
એવમ્ ઉક્ત્વા તિરોભાવં ગતો નારાયણઃ પ્રભુઃ ॥

તથેત્ય્ ઉક્ત્વા સ તં દેવં વિષ્ણું બ્રહ્માથ ચિન્તયન્
આસ્તે કિંચિજ્ જગદ્બીજં નાધ્યગચ્છત કિંચન ॥

તાવત્ તસ્ય મહાન્ રોષો બ્રહ્મણો ઽભૂન્ મહાત્મનઃ
તતો બાલઃ સમુત્પન્નસ્ તસ્યાઙ્કે રોષસંભવઃ ॥

સ રુદન્ વારિતસ્ તેન બ્રહ્મણા વ્યક્તમૂર્તિના
નામ મે દેહિ ચેત્યુક્તસ્ તસ્ય રુદ્રેત્ય્ અસૌ દદૌ ॥

તેનાસૌ વિસૃજસ્વેતિ પ્રોક્તો લોકમ્ ઇમં પુનઃ
અશક્તસ્ તત્ર સલિલે મમજ્જ તપસાદૃતઃ ॥

તસ્મિન્ સલિલમગ્ને તુ પુનર્ અન્યં પ્રજાપતિઃ
બ્રહ્મા સસર્જ ભૂતેશો દક્ષિણાઙ્ગુષ્ઠતો ઽપરમ્ ॥

દક્ષં વામે તતો ઽઙ્ગુષ્ઠે તસ્ય પત્ની વ્યજાયત
સ તસ્યાં જનયામ્_અસ મનું સ્વાયંભુવં પ્રભુઃ ॥

તસ્માત્ સંભાવિતા સૃષ્ટિઃ પ્રજાનાં બ્રહ્મણા તદા
ઇત્ય્ એવં કથિતા સૃષ્ટિર્ મયા તે મુનિસત્તમ
સૃજતો જગતીં તસ્ય કિં ભૂયઃ શ્રોતુમ્ ઇચ્છસિ ॥

સંક્ષેપેણ તદાખ્યાતં ત્વયા મે લોમહર્ષણ
વિસ્તરેણ પુનર્ બ્રૂહિ આદિસર્ગં મહામતે ॥

તથૈવ કલ્પાવસાને નિશાસુપ્તોત્થિતઃ પ્રભુઃ
સત્ત્વોદ્રિક્તસ્ તદા બ્રહ્મા શૂન્યં લોકમ્ અવૈક્ષત ॥

નારાયણઃ પરો ઽચિન્ત્યઃ પૂર્વેષામ્ અપિ પૂર્વજઃ
બ્રહ્મસ્વરૂપી ભગવાન્ અનાદિઃ સર્વસંભવઃ ॥

ઇમં ચોદાહરન્ત્ય્ અત્ર શ્લોકં નારાયણં પ્રતિ
બ્રહ્મસ્વરૂપિણં દેવં જગતઃ પ્રભવાત્મકમ્ ॥

આપો નારા ઇતિ પ્રોક્તા આપો વૈ નરસૂનવઃ
અયનં તસ્ય તાઃ પૂર્વં તેન નારાયણ સ્મૃતઃ ॥

સૃષ્ટિં ચિન્તયતસ્ તસ્ય કલ્પાદિષુ યથા પુરા
અબુદ્ધિપૂર્વકં તસ્ય પ્રાદુર્ભૂતં તમસ્ તદા ॥

તમો મોહો મહામોહસ્ તામિસ્રો હ્ય્ અન્ધસંજ્ઞિતઃ
અવિદ્યા પઞ્ચપર્વૈષા પ્રાદુર્ભૂતા મહાત્મનઃ ॥

પઞ્ચધાધિષ્ઠિતઃ સર્ગો ધ્યાયતો ઽપ્રતિબોધવાન્
બહિર્ અન્તો ઽપ્રકાશશ્ ચ સંવૃતાત્મા નગાત્મકઃ
મુખ્યસર્ગઃ સ વિજ્ઞેયઃ સર્ગસિદ્ધિવિચક્ષણૈઃ ॥

યત્ પુનર્ ધ્યાયતસ્ તસ્ય બ્રહ્મણઃ સમપદ્યત
તિર્યક્સ્રોતસ્ તતસ્ તસ્માત્ તિર્યગ્યોનિસ્ તતઃ સ્મૃતઃ ॥

પશ્વાદયસ્ તે વિખ્યાતા ઉત્પથગ્રાહિણશ્ ચ યે
તમ્ અપ્ય્ અસાધકં મત્વા તિર્યગ્યોનિ ચતુર્મુખઃ ॥

ઊર્ધ્વસ્રોતાસ્ તૃતીયસ્ તુ સાત્ત્વિકઃ સમવર્તત
તદા તુષ્ટો ઽન્યસર્ગં ચ ચિન્તયામ્_અસ વૈ પ્રભુઃ ॥

તતશ્ ચિન્તયતસ્ તસ્ય સર્ગવૃદ્ધિં પ્રજાપતેઃ
અર્વાક્સ્રોતાઃ સમુત્પન્ના મનુષ્યાઃ સાધકા મતાઃ ॥

તે ચ પ્રકાશબહુલાસ્ તમોયુક્તા રજોધિકાઃ
તસ્માત્ તે દુઃખબહુલા ભૂયો ભૂયશ્ ચ કારિણઃ ॥

એતે તે કથિતાઃ સર્ગા બહવો મુનિસત્તમ
પ્રથમો મહતઃ સર્ગસ્ તન્માત્રાણાં દ્વિતીયકઃ ॥

વૈકારિકસ્ તૃતીયસ્ તુ સર્ગ ઐન્દ્રિયકઃ સ્મૃતઃ
મુખ્યસર્ગશ્ ચતુર્થસ્ તુ મુખ્યા વૈ સ્થાવરાઃ સ્મૃતાઃ ॥

તિર્યક્સ્રોતાશ્ ચ યઃ પ્રોક્તસ્ તિર્યગ્યોનિઃ સ ઉચ્યતે
તતોઊર્ધ્વસ્રોતસાં ષષ્ઠો દેવસર્ગસ્ તુ સ સ્મૃતઃ ॥

તતો ઽર્વાક્સ્રોતસાં સર્ગઃ સપ્તમો માનુષઃ સ્મૃતઃ
અષ્ટમો ઽનુગ્રહઃ સર્ગઃ સાત્ત્વિકો ય ઉદાહૃતઃ ॥

નવમો રુદ્રસર્ગસ્ તુ નવ સર્ગાઃ પ્રજાપતેઃ
પઞ્ચૈતે વૈકૃતાઃ સર્ગાઃ પ્રાકૃતાસ્ તે ત્રયઃ સ્મૃતાઃ
પ્રાકૃતો વૈકૃતશ્ ચૈવ કૌમારો નવમઃ સ્મૃતઃ ॥

પ્રાકૃતા વૈકૃતાશ્ ચૈવ જગતો મૂલહેતવઃ
સૃજતો બ્રહ્મણઃ સૃષ્ટિમ્ ઉત્પન્ના યે મયેરિતા ॥

તં તં વિકારં ચ પરં પરેશો માયામ્ અધિષ્ઠાય સૃજત્ય્ અનન્તઃ
અવ્યક્તરૂપી પરમાત્મસંજ્ઞઃ સંપ્રેર્યમાણો નિખિલાત્મવેદ્યઃ ॥