નરસિંહપુરાણ · અધ્યાય 2

બ્રહ્મા ભૂત્વા જગત્સૃષ્ટૌ નરસિંહઃ પ્રવર્તતે
યથા તે કથયિષ્યામિ ભરદ્વાજ નિબોધ મે ॥

નારાયણાખ્યો ભગવાન્ બ્રહ્મા લોકપિતામહઃ
ઉત્પન્નઃ પ્રોચ્યતે વિદ્વન્ નિત્યો ઽસાવ્ ઉપચારતઃ ॥

નિજેન તસ્ય માનેન આયુર્ વર્ષશતં સ્મૃતમ્
તત્ પરાખ્યં તદર્ધં ચ પરાર્ધમ્ અભિધીયતે ॥

કાલસ્વરૂપં વિષ્ણોશ્ ચ યન્ મયોક્તં તવાનઘ
તેન તસ્ય નિબોધ ત્વં પરિમાણોપપાદનમ્ ॥

અન્યેષાં ચૈવ ભૂતાનં ચરાણામ્ અચરાશ્ ચ યે
ભૂભૂભૃત્સાગરાદીનામ્ અશેષાણાં ચ સત્તમ ॥

સંખ્યાજ્ઞાનં ચ તે વચ્મિ મનુષ્યાણં નિબોધ મે
અષ્ટાદશ નિમેષાસ્ તુ કાષ્ઠૈકા પરિકીર્તિતા ॥

કાષ્ઠાસ્ ત્રિંશત્ કલા જ્ઞેયા કલાસ્ ત્રિંશન્ મુહૂર્તકમ્
ત્રિંશત્સંખ્યૈર્ અહોરાત્રં મુહૂર્તૈર્ માનુષં સ્મૃતમ્ ॥

અહોરાત્રાણિ તાવન્તિ માસપક્ષદ્વયાત્મકઃ
તૈઃ ષડ્ભિર્ અયનં માસૈર્ દ્વે ઽયને દક્ષિણોત્તરે ॥

અયનં દક્ષિણં રાત્રિર્ દેવાનામ્ ઉત્તરં દિનમ્
અયનદ્વિતયં વર્ષં મર્ત્યાનામ્ ઇહ કીર્તિતમ્ ॥

નૃણાં માસઃ પિતૃણાં તુ અહોરાત્રમ્ ઉદાહૃતમ્
વસ્વાદીનામ્ અહોરાત્રમ્ માનુષો વત્સરઃ સ્મૃતઃ ॥

દિવ્યૈર્ વર્ષસહસ્રૈસ્ તુ યુગં ત્રેતાદિસંજ્ઞિતમ્
ચતુર્યુગં દ્વાદશભિસ્ તદ્વિભાગં નિબોધ મે ॥

ચત્વારિ ત્રીણિ દ્વે ચૈકં કૃતાદિષુ યથાક્રમમ્
દિવ્યાબ્દાનાં સહસ્રાણિ યુગેષ્વ્ આહુઃ પુરાવિદઃ ॥

તત્પ્રમાણૈઃ શતૈઃ સંધ્યા પૂર્વા તત્ર વિધીયતે
સંધ્યાંશકશ્ ચ તત્તુલ્યો યુગસ્યાનન્તરો હિ સઃ ॥

સંધ્યાસંધ્યાંશયોર્ મધ્યે યઃ કાલો વર્તતે દ્વિજ
યુગાખ્યઃ સ તુ વિજ્ઞેયઃ કૃતત્રેતાદિસંજ્ઞકઃ ॥

કૃતં ત્રેતા દ્વાપરશ્ ચ કલિશ્ ચેતિ ચતુર્યુગમ્
પ્રોચ્યતે તત્સહસ્રં તુ બ્રહ્મણો દિવસં દ્વિજ ॥

બ્રહ્મણો દિવસે બ્રહ્મન્ મનવસ્ તુ ચતુર્દશ
ભવન્તિ પરિમાણં ચ તેષાં કાલકૃતં શૃણુ ॥

સપ્તર્ષયસ્ તુ શક્રો ઽથ મનુસ્ તત્સૂનવો ઽપિ યે
એકકાલં હિ સૃજ્યન્તે સંહ્રિયન્તે ચ પૂર્વવત્ ॥

ચતુર્યુગાનાં સંખ્યા ચ સાધિકા હ્ય્ એકસપ્તતિઃ
મન્વન્તરં મનોઃ કાલઃ શક્રાદીનામ્ અપિ દ્વિજ ॥

અષ્ટૌ શતસહસ્રાણિ દિવ્યયા સંખ્યયા સ્મૃતઃ
દ્વિપઞ્ચાશત્ તથાન્યાનિ સહસ્રાણ્ય્ અધિકાનિ તુ ॥

ત્રિંશત્ કોટ્યસ્ તુ સંપૂર્ણાઃ સંખ્યાતાઃ સંખ્યયા દ્વિજ
સપ્તષષ્ટિસ્ તથાન્યાનિ નિયુતાનિ મહામુને ॥

વિંશતિશ્ ચ સહસ્રાણિ કાલો ઽયમ્ અધિકં વિના
મન્વન્તરસ્ય સંખ્યેયં માનુષૈર્ વત્સરૈર્ દ્વિજ ॥

ચતુર્દશગુણો હ્ય્ એષ કાલો બ્રાહ્મમ્ અહઃ સ્મૃતમ્
વિશ્વસ્યાદૌ સુમનસા સૃષ્ટ્વા દેવાંસ્ તથા પિતૃન્ ॥

ગન્ધર્વાન્ રાક્ષસાન્ યક્ષાન્ પિશાચાન્ ગુહ્યકાંસ્ તથા
ઋષીન્ વિદ્યાધરાંશ્ ચૈવ મનુષ્યાંશ્ ચ પશૂંસ્ તથા ॥

પક્ષિણઃ સ્થાવરાંશ્ ચૈવ પિપીલિકભુજંગમાન્
ચાતુર્વર્ણ્યં તથા સૃષ્ટ્વા નિયુજ્યાધ્વરકર્મણિ ॥

પુનર્ દિનાન્તે ત્રૈલોક્યમ્ ઉપસંહૃત્ય સ પ્રભુઃ
શેતે ચાનન્તશયને તાવન્તીં રાત્રિમ્ અવ્યયઃ ॥

તસ્યાન્તે ઽભૂન્ મહાન્ કલ્પો બ્રાહ્મ ઇત્ય્ અભિવિશ્રુતઃ
યસ્મિન્ મત્સ્યાવતારો ઽભૂન્ મથનં ચ મહોદધેઃ ॥

તદ્વદ્ વરાહકલ્પશ્ ચ તૃતીયઃ પરિકલ્પિતઃ
યત્ર વિષ્ણુઃ સ્વયં પ્રીત્યા વારાહં વપુર્ આશ્રિતઃ
ઉદ્ધર્તું વસુધાં દેવીં સ્તૂયમાનો મહર્ષિભિઃ ॥

સૃષ્ટ્વા જગદ્ વ્યોમચરાપ્રમેયઃ પ્રજાશ્ ચ સૃષ્ટ્વા સકલાસ્ તથેશઃ
નૈમિત્તિકાખ્યે પ્રલયે સમસ્તં સંહૃત્ય શેતે હરિર્ આદિદેવઃ ॥