નારદ પુરાણ · અધ્યાય 2.9

ઇતિ શ્રીબૃહન્નારદીયપુરાણોત્તરભાગે મોહિનીચરિતે મન્દખર્ણનં નામાષ્ટમો ઽધ્યાયઃ
સૌતિરુવાચ
રુક્માઙ્ગદસ્તુ રાજેન્દ્રો ભુક્ત્વા ભોગાંસ્તુમાનુષાન્ ।
સંપૂજ્ય બહુશો દેવં પીતાંબરધરં હરમ્

દત્વા મૂર્ધ્નિ પદં વિપ્રાઃ શત્રીણાં રણશાલિનામ્ ।
કૃત્વા શૂન્યં યમપથં જિત્વા વૈવસ્વતં યમમ્

વૈકુણ્ઠસ્ય તુ પન્થાનં સંપૂર્ણં માનવૈઃ કૃતમ્ ।
આહૂય તનયં કાલે ધર્માઙ્ગદમભાષત

એતાં વસુમતીં પુત્ર વસુપૂર્ણાં સમન્તતઃ ।
પરિપાલય વીર્યેણ સ્વધર્મે કૃતનિશ્ચયઃ

પુત્ર સમર્થે જાતે યો રાજ્યં ન પ્રતિપાદયેત્ ।
તસ્ય ધર્મસ્તથા કીર્તિર્વિનસ્યતિ ન સંશયઃ

સમર્થેન ચ પુત્રેણ યો ન યાતિ પિતા સુખમ્ ।
અવશ્ય પાતકી સો ઽપિ વિજ્ઞેયો ભુવનત્રયે

પિતુર્ભારક્ષમઃ પુત્રો ભારં નોદ્વહતે તુ યઃ ।
માતુરુચ્ચારવજ્જાતો દ્વિજિહ્વો વિષવર્જિતઃ

સ પુત્રો યો ઽધિકખ્યાતઃ પિતુર્ભવતિ ભૂતલે ।
પ્રકાશયતિ સર્વત્ર સ્વકરૈરિવ ભાસ્કરઃ

પુત્રાપનયજૈર્દુઃખૈ રાત્રૌ જાગર્તિં યત્પિતા ।
સ પુત્રો નરકં યાતિ યાવદાભૂતસંપ્લવમ્

પિતુર્વચનમાદૃત્ય સર્વં યઃ કુરુતે ગૃહે ।
સ યાતિ દેવ સાયુજ્યં સ્તૂયમાનો દિવિ સ્થિતૈઃ

સો ઽહં પ્રજાકૃતે પુત્ર આસક્તઃ કર્મભિઃ ક્ષિતૌ ।
ન ભુક્તં નૈવ સુપ્તં તુ સ્વેચ્છયા પાલને સ્થિતઃ

અસમર્થે ત્વયિ સુત ન પ્રાપ્તં હિ મયા સુખમ્ ।
વિષ્ણુવાસરભોક્તૄણાં નિગ્રહે કૃતબુદ્ધિના

કેચિચ્છૈવે સ્થિતા માર્ગે સૌરે કેચિદ્વ્યવસ્થિતાઃ ।
વિરિઞ્ચિમાર્ગગાશ્ચાન્યે પાર્વત્યાશ્ચ સ્થિતાઃ પરે

સાયં ચ પ્રાતરાસીના અગ્નિહોત્રે વ્યવસ્થિતાઃ ।
બાલો યુવા વા વૃદ્ધો વા ગુર્વિણી વા કુમારિકા

સરોગો વિકલો વાપિ ન શક્નોતિ હ્યુપોષિતુમ્ ।
ઇત્યેવં જલ્પિતં યૈસ્તુ તાન્નિરસ્ય સમન્તતઃ

વચોભિસ્તુ પુરાણોક્તૈર્વાસરૈર્બહુભિસ્ત્વહમ્ ।
સંબોધયિત્વા બહુશઃ પ્રજાનાં સુખહેતવે

નિગૃહ્ય તાન્હરિદિને નિરાહારાન્કરોમિ ચ ।
શાસ્ત્રદૃષ્ટ્યા તુ વિદુષો મૂર્ખાન્દણ્ડનપૂર્વકમ્

શાસયિત્વા કૃતાઃ સર્વે નિરાહારા હરેર્દિને ।
તેન મે ન સુખં કિઞ્ચિદવલીઢં ધરાતલે

કચ્ચિન્ન દુઃખેન જનાન્યોજયેત્કિલ પુત્રક ।
સ્વેભ્યો વાપિ પરેભ્યો વા યા રક્ષેચ્ચ પ્રજા નૃપઃ

તસ્યામી હ્યક્ષયા લોકાઃ પુરાણેષુ પ્રકીર્તિતાઃ ।
સો ઽહં પ્રજાકૃતે સૌમ્ય સંસ્થિતો નાત્મનઃ ક્વચિત્

સૌખ્યમિચ્છામ્યહં ભોક્તું મૃગયાદિસમુદ્ભવમ્ ।
ન પાનદ્યૂતજં પુત્ર કામયે ઽહં કદાચન

એષુ સક્તો ઽચિરાત્પુત્ર વિનાશં યાતિ પાર્થિવઃ ।
ત્વત્પ્રસાદાદહં પુત્ર મૃગયાવ્યાજતો ઽધુના

ગિરીન્વનાનિ સરિતઃ સરાંસિ વિવિધાનિ ચ ।
ભોક્તુકામઃ પ્રિયાન્કામાંસ્ત્વયિ ભારં નિવેશ્ય ચ

એતત્સર્વં સમાખ્યાતં યત્સ્થિતં હૃદયે મમ ।
કૃતે તવ મહાકીર્તિરકૃતે નરકસ્થિતિઃ

ધર્માઙ્ગદ ઉવાચ
સર્વમેતત્કરિષ્યામિ ભુઙ્ક્ષ્વ ભોગાન્મનો ઽનુગાન્ ।
ગુર્વીં રાજ્યધુરં તાત ત્વદીયામુદ્ધરામ્યહમ્

નહિ મે ઽન્યઃ સ્મૃતો ધર્મસ્ત્વદ્વાક્યકરણં વિના ।
પિતુર્વાક્યમકુર્વાણઃ કુર્વન્ધર્માનધો વ્રજેત્

તસ્માત્કરિષ્યે વચનં ત્વદીયં પ્રાઞ્જલિઃ સ્થિતઃ ।
એવમુક્તે તુ વચને રાજા હૃષ્ટો બભૂવ હ

ગન્તુકામો મૃગાન્ભૂયોલબ્ધ્વા જ્ઞાત્વા વનં તતઃ ।
ધર્માઙ્ગદો ઽપિ દૃષ્ટાત્મા પ્રજા આહૂય ચાબ્રવીત્

પિત્રા નિયુક્તો ભવતાં પાલનાય હિતાય ચ ।
પિતુર્વાક્યં મયા કાર્યં સર્વથા ધર્મમિચ્છતા

નાન્યો હિ ધર્મઃ પુત્રસ્ય પિતુર્વાક્યં વિના પ્રજાઃ ।
મયિ દણ્ડધરે શાસ્તા ન યમો ભવતિ ક્વચિત્

એવં જ્ઞાત્વા તુ યુષ્માભિઃ સ્મર્તવ્યો ગરુડધ્વજઃ ।
બ્રહ્માર્પણપ્રયોગેણ યજનીયો જનાર્દનઃ

મમત્વં હિ પરિત્યજ્ય સ્વજાતિવિહિતેન ચ ।
યેન વો હ્યક્ષયા લોકા ભવેયુર્નાત્ર સંશયઃ

પિતૃમાર્ગાધિકો હ્યેષ ભવતાં દર્શિતઃ પ્રજાઃ ।
બ્રહ્માર્પણક્રિયાયુક્તા ભવન્તુ જ્ઞાનકોવિદાઃ

ન ભોક્તવ્યં હરિદિને પૈત્રો માર્ગસ્તુ શાશ્વતઃ ।
વિશેષો હિ મયાખ્યાતો ભવતાં બ્રહ્મસંસ્થિતિઃ

પ્રયોક્તવ્યા ચ તત્ત્વજ્ઞૈઃ પુનરાવૃત્તિ દુર્લભા ।
યદુપોષ્યં હરિદિનં તદવશ્યમિતિ સ્થિતિઃ

અનુનીય પ્રજાઃ સર્વાઃ સમાશ્વાત્યત પુનઃ પુનઃ ।
ન દિવા ન ચ શર્વર્યાં શેતે ધર્માં ગદઃ સદા

સર્વત્ર ભ્રમતે શૌર્યાત્કુર્વન્નિષ્કણ્ટકાં ક્ષિતિમ્ ।
પટહો રટતે નિત્યં મૃગારિરિપુમસ્તકે

અભુક્ત્વા દ્વાદશીં લોકા મમત્વેન વિવર્જિતાઃ ।
ત્રિવિધેષુ ચ કાર્યેષુ દેવેશશ્ચિન્ત્યતાં હરિઃ

હવ્યકવ્યવહો દેવઃ સ એવ પુરુષોત્તમઃ ।
સૂર્યે યો હિ કૃશાકાશે વિસર્ગે જગતાં પતિઃ

સ્મર્ત્તવ્યો મનુજૈઃ સર્વૈર્ધર્મકામાર્થકામુકૈઃ ।
સ્વજાતિવિહિતો ઽપ્યેવં સન્માર્ગે ચૈવ માધવઃ

સ એવ ભોક્તા ભોક્તવ્યઃ સ એવ પુરુષોત્તમઃ ।
વિનિયોગસ્તુ તસ્યૈવ સર્વકર્મસુ યુજ્યતે

એવં રટન્તિ વિપ્રેન્દ્રાઃ પટહે મેઘનિઃસ્વને ।
એવં ધર્મમવાપ્યાથ પિતાં ધર્માઙ્ગદસ્ય હિ

જ્ઞાત્વા પુત્રં ક્રિયોપેતમાત્મનો હ્યધિકં દ્વિજાઃ ।
ઉવાચ ભાર્યાં સંહૃષ્ટઃ સ્થિતાં લક્ષ્મીમિવાપરામ્

સંધ્યાવલિ હ્યહં ધન્યસ્ત્વં ચાપિ વરવર્ણિની ।
ઉભયોર્જનિતઃ પુત્રઃ શશાઙ્કધવલઃ ક્ષિતૌ

કર્ણાભ્યાં શ્રૂયતે મોક્ષો ન દૃષ્ટઃ કેનચિત્ક્વચિત્ ।
સો ઽસ્માભિરધિકં પ્રાપ્તો મોક્ષઃ સત્પુત્રસંભવઃ

પુત્રે વિનયસંપન્ને વૃત્તાશૌર્યસમન્વિતે ।
પ્રતાપિનિ વરારોહે પિતુર્મોક્ષો ગૃહે ધ્રુવમ્

આનન્દં બ્રહ્મણો રૂપં શતાનન્દઃ સુતેન યઃ ।
પિતા ભવતિ ચાર્વઙ્ગિ સત્કર્મકરણૈઃ શુભૈઃ

નૈતત્સામ્યં ભવેદ્દેવિ લોકે સ્થાવરજઙ્ગમે ।
સત્પુત્રઃ પિતુરાદાય ભારમુદ્વહતે તુ યઃ

સો ઽહં ગમિષ્યામિ વનાય હૃષ્ટો વિહારશીલો મૃગહિંસનાય ।
સ્વેચ્છાચરશ્ચાથ વિશાલનેત્રે વિમુક્તપાપો જનરક્ષણાય