નારદ પુરાણ · અધ્યાય 2.10

ઇતિ શ્રીબૃહન્નારદીયપુરાણોત્તરેભાગે રુક્માઙ્ગદધર્માઙ્ગદસંવાદો નામ નવમો ઽધ્યાયઃ
વસિષ્ઠ ઉવાચ
તતઃ પ્રાહ વિશાલાક્ષી ભર્તુર્વાક્યં નિશમ્ય સા ।
સત્યમુક્તં ત્વયા રાજન્પુત્રસૌખ્યાત્પરં સુખમ્

ન ભવેદિહ રાજેન્દ્ર મુનીનાં ભાષિતં યથા ।
તુલ્યં ભવતિ લોકે ઽસ્મિન્ વિષ્ણ્વાખ્યસ્ય પરસ્ય હિ

પુત્રે ભારસ્ત્વયા ન્યસ્તઃ સપ્તદ્વીપસમુદ્ભવઃ ।
માર્ગી હિંસાં પરિત્યજ્ય યજ્ઞૈરિષ્ટ્વા જનાર્દનમ્

ભોગસ્પૃહાં પરિત્યજ્ય સેવસ્ય સુરનિમ્નગામ્ ।
એતન્ન્યાય્યં ભવતિ ભો ન ન્યાય્યો મૃગનિગ્રહઃ

હૃદયે નખપાતો હિ વૃદ્ધાયા ભૂપતે યથા ।
તથા વિષયસેવા હિ પિતૄણાં પુત્રિણાં વિદુઃ

ગૃહે વાપિ હૃષીકેશં પૂજયસ્વ મહીપતે ।
નિર્દેષમૃગયૂથાનાં ન યુક્તં સૂદનં તવ

અહિંસા પરમો ધર્મઃ પુરાણે પરિકીર્તિતઃ ।
હિંસયા વર્તમાનસ્ય વ્યર્થો ધર્મ્મોભવેદિતિ ।
કુર્વન્નપિ વૃથા ધર્માન્યો હિંસામનુવર્તતે

પરૈરુપહતાં ભૂપ નોપભુઞ્જન્તિ સાધવઃ ।
ષડ્વિધં નૃપ તે પ્રોક્તં વિદ્વદ્ભિર્જીવઘાતનમ્

અનુમોદયિતા પૂર્વં દ્વિતીયો ઘાતકઃ સ્મૃતઃ ।
વિશ્વાસકસ્તૃતીયો ઽપિ ચતુર્થો ભક્ષકસ્તથા ।
પઞ્ચમઃ પાચકઃ પ્રોક્તઃ ષષ્ઠો ભૂપાત્ર વિગ્રહી ।
હિં સયા સંયુતં ધર્મમધર્મં ચ વિદુર્બુધાઃ

ન પાપં કુરુતે ભૂપ પુત્રે ભારં નિવેશ્ય વૈ ।
ધર્મં સમાશ્રયમન્સમ્યક્સંજાતપલિતઃ પિતા

પરિત્યજ્ય ઇમં ભાવં મૃગહિંસાસમુદ્ભવમ્ ।
મૃગશીલા હિ રાજાનો વિનષ્ટાઃ શતશો ન-પ

તસ્માદ્દુષ્ટં હિ તન્મન્યે યત્ર મૃગપાતનમ્ ।
દયા વરા મૃગે રીજ્ઞાં ધર્મિણામપિ દૃશ્યતે

નિવારિતો મયા હિ ત્વં હિતબુદ્ધ્યા પુનઃ પુનઃ ।
એવં બ્રુવાણાં તાં ભાર્યાં નૃપો વચનમબ્રવીત્

નહિર્હિસે મૃગાન્દેવિ મૃગવ્યાજેન કાનને ।
પર્ય્યટિષ્યે ધનુષ્પાણિઃ કુર્વન્કણ્ટકશોધનમ્

જનમધ્યે સુતો મે ઽસ્તુ કાનને ઽહં વરાનને ।
શ્વાપદેભ્યશ્ચ દસ્યુભ્યઃ પ્રજા રક્ષ્યા મહીભૃતા

આત્મનાવાથ પુત્રેણ ગોપનીયાઃ પ્રજા શુભે ।
પ્રજા અરક્ષન્નૃપતિઃ સધર્મ્મો ઽપિ વ્રજત્યધઃ

સો ઽહં રક્ષણમુદ્દિશ્યગમિષ્યામિ વનં પ્રિયે ।
વિમુક્તભાવો ઽહમિતિ મેરુશૃઙ્ગે રવિર્યથા

એવમુદ્દિશ્ય તાં રાજા આરુરોહ હયોત્તમમ્ ।
દોષાપતિસમપ્રખ્યં નિર્દેષં ક્ષિતિભૂષણમ્

દેવવાહસમં રૂપે પ્રભઞ્જનસમં જવે ।
ધરામાદૃત્ય ભૂપાલો દત્વા તં દક્ષિણં કરમ્

સહસ્રકોટિદાતારં કામિનીકુચપીડનમ્ ।
અશોકપલ્લવાકારં વજ્રાઙ્કુશવિરોહણમ્

સંપ્રતસ્થે મહીપાલશ્ચાલયાનો મહીતલમ્ ।
સાધયાનો યયૌ દેશાન્કાનનં સ નૃપોત્તમઃ

વાજિવેગેન નિર્દ્ધૂતા વારણાઃ સ્યન્દના હયાઃ ।
પદાતયો નિપેતુસ્તે મૂર્ચ્છિતાઃ ક્ષિતિમણ્ડલે

સ રાજા સહસા પ્રાપ્તો મુનીનામાશ્રમં પરમ્ ।
યોજનાનાં સમુત્તીર્ય શતમષ્ટોત્તરં નૃપ

પ્રવિવેશાશ્રમં રમ્યં કદલીખણ્ડમણ્ડિતમ્ ।
અશોકબકુલોપેતં પુન્નાગસરલાવૃતમ્

માતુલિઙ્ગૈઃ કપિત્થૈશ્ચ ખર્જૂરૈઃ પનસાદિભિઃ ।
નારિકેલૈસ્તથા તાલૈઃ કેતકૈઃ સિંદુવારકૈઃ

ચન્દનૈઃ સતમાલૈશ્ચ સાલૈઃ પિપ્પલચંપકૈઃ ।
ક્રમુકૈર્દાડિમૈશ્ચૈવ ધાત્રીવૃક્ષૈઃ સહસ્રશઃ

નિમ્બવૃક્ષૈશ્ચ બહુશસ્તથામ્રૈર્લોધ્રપાદપૈઃ ।
પરિપક્વફલૈર્નમ્રૈઃ ખગારૂઢૈઃ સમાવૃતમ્

હ્યદ્યેન વાયુના યુક્તં પુષ્પગન્ધાવૃતેન હિ ।
પશ્યમાનો મુનિં રાજા દદર્શ હુતભુક્પ્રભમ્

વામદેવં દ્વિજવરં બહુશિષ્યસમાવૃતમ્ ।
અવરુહ્ય હયાદ્દૃષ્ટ્વા પ્રણનામ ચ સાદરમ્

તેનાપિ મુનિના રાજા હ્યર્ઘાદ્યૈરભિપૂજિતઃ ।
ઉપવિશ્યાસને કૌશે પ્રાહ સંહૃષ્ટયા ગિરા

અદ્ય મે પાતકં ક્ષીણં સંપ્રાપ્તં કર્મણઃ ફલમ્ ।
દૃષ્ટ્વા તવ પદાંભોજં સમ્યગ્ધ્યાનપરસ્ય ચ

તચ્છ્રુત્વા વચનં તસ્ય રુક્માઙ્ગદમહીપતેઃ ।
સંપૃષ્ટ્વા કુશલં પ્રાહ વામદેવો મુદાન્વિતઃ

રાજંસ્ત્વયાતિપુણ્યેન વિષ્ણુભક્તેન વીક્ષિતઃ ।
મમાશ્રમો મહાભાગ પુણ્યો જાતો ધરાતલે

કસ્તે ઽન્યસ્તુલ્યતામેતિ પાર્થિવો ધરણીતલે ।
યેન વૈવસ્વતો માગ્રો ભગ્નો નિર્જિત્ય વૈ યમમ્

પ્રાપિતઃ સકલો લોકો વૈકુણ્ઠં પદમવ્યયમ્ ।
ઉપોષયિત્વા નૃપતેદ્વાદશીં પાપનાશિનીમ્

ચતુર્ભિઃ શોભનોપાયૈઃ પ્રજાઃ સયમ્ય ભૂતલે ।
સ્વકર્મસ્થા વિકર્મસ્થા નીતા મધુભિદઃ પદમ્

સો ઽસ્માકં દ્રષ્ટુકામાનાં સંપ્રાપ્તો દર્શનં નૃપ ।
શ્વપચો ઽપિ મહીપાલ વિષ્ણુભક્તો દ્વિજાધિકઃ

વિષ્ણુભક્તિવિહીનસ્તુ દ્વિજો ઽપિ શ્વપચાધિકઃ ।
દુર્લભા ભૂપ રાજાનો વિષ્ણુભક્તા મહીતલે

નાવૈષ્ણવો ભવેદ્રાજા ક્ષિતિલક્ષ્મીપ્રસાધકઃ ।
યો ન રાજા રહેર્ભક્તો દેવેષ્વન્યેષુ ભક્તિમાન્

યથા જારે પતિં ત્યક્ત્વા રતા સ્ત્રી સ તથા નૃપઃ ।
એવં વ્યતિક્રમસ્તસ્ય નૃપતેર્ભવતિ ધ્રુવમ્

ધર્મસ્યાર્થસ્ય કામસ્ય પ્રજ્ઞાયાશ્ચ ગતેરપિ ।
તત્ત્વયા ન્યાયવિહિતં કૃતં વિષ્ણોઃ પ્રપૂજનમ્

તેન ધન્યો ઽસિ નૃપતે વયં ધન્યાસ્તવેક્ષણાત્ ।
ઇત્યેવં ભાષમાણં તુ વામદેવં નૃપોત્તમઃ

ઉવાચાવનતો ભૂત્વા પ્રકૃત્યા વિનયાન્વિતઃ ।
ક્ષામયે ત્વા દ્વિજશ્રેષ્ઠ નાહમેતાદૃશો વિભો

ત્વત્પાદપાંસુના તુલ્યો નાહં વિપ્ર ભવામિ હિ ।
ન વિપ્રેભ્યો ઽધિકા દેવા ભવન્તીહ કદાચન

પરિતુષ્ટૈર્દ્વિજૈર્ભક્તિર્જન્તોર્ભવતિ માધવે ।
દ્વેષ્યો ભવતિ તૈ રુષ્ટૈઃ સત્યમેતન્મયેરિતમ્

તમાહ વામદેવસ્તુ બ્રૂહિ કિં તે દદામ્યહમ્ ।
નાદેયં વિદ્યતે રાજન્ગૃહાયાતસ્ય તે ઽધુના

અભીષ્ટં હિ મહીપાલ યો દદાતિ મહીતલે ।
પટહં વાસરે વિષ્ણોઃ પ્રજાભોજનવારણમ્

તમાહ નૃપતિર્વિપ્રં કૃતાઞ્જલિપુટસ્તદા ।
પ્રાપ્તમેવ મયા સર્વં ત્વદઙ્ઘ્રિયુગલેક્ષણાત્

મમૈકઃ સંશયો બ્રહ્મન્ વર્તતે બહુકાલતઃ ।
તં પૃચ્છામિ દ્વિજાગ્ર્યં ત્વાં સર્વસંદેહભઞ્જનમ્

ત્રૈલોક્યસુન્દરી ભાર્યા મમ કેન સુકર્મણા ।
યા વિલોકયતે દૃષ્ટ્યા માં સદા મન્મથાધિકમ્

યત્ર યત્ર પદં દેવી દદાતિ વરવર્ણિની ।
તત્ર તત્ર નિધાનાનિ પ્રકાશયતિ મેદિની

યસ્યાશ્ચાઙ્ગં જરાહીનં વલીપલિતવર્જિતમ્ ।
સદા ભાતિ મુનિશ્રેષ્ઠ શારદેન્દુપ્રભા યથા

વિનાગ્નિનાપિ સા વિપ્ર સાધયત્યેવ ષડ્રસમ્ ।
અન્નં પચતિ યત્સ્વલ્પં તસ્મિન્ભુઞ્જન્તિ કોટયઃ

પિતવ્રતા દાનશીલા સર્વભૂતસુખાવહા ।
નાવજ્ઞા ક્રિયતે બ્રહ્મન્ વાક્યેનાપિ પ્રસૂપ્તયા

યસ્યાં જાતસ્તુ તનયો મમાજ્ઞાયાં સ્થિતઃ સદા ।
અહમેવ ધરાપૃષ્ઠે પુત્રી દ્વિજવરોત્તમ

યસ્ય પુત્રઃ પિતુર્ભક્તો હ્યધિકો ગુણસંચયૈઃ ।
એકદ્વીપપતિશ્ચાહં વિદિતો ધરણીતલે

પુત્રો મમાધિકો જાતઃ સપ્તદ્વીપપ્રપાલકઃ ।
મદર્થે યેન વિપ્રેન્દ્ર સમાનીતા નૃપાત્મજા

વિદ્યુલ્લેખેતિ વિખ્યાતા રણે જિત્વા મહીભુજઃ ।
અથ તેનાધિપતિના રૂપદ્રવિણશાલિના

ષણ્માસેન રણે જિત્વા કૃત્વા સર્વાન્નિરાયુધાન્ ।
યો ગત્વા પ્રમદારાજ્યં જિત્વા તાઃ પ્રમદા રણે

આજહાર શુભાસ્તાસાં મધ્યાદષ્ટૌ વરાઙ્ગનાઃ ।
પ્રદદૌ મયિ તાઃ સર્વાઃ પ્રણમ્ય ચ પુનઃ પુનઃ

યાનિ વાસાંસિ દિવ્યાનિ યાનિ રત્નાનિ ભૂતલે ।
તાનિ મે પ્રદદૌ પુત્રો જનન્યા તૂપવર્ણિતઃ

એકાહ્ના પૃથિવીં સર્વામતીત્ય બહુયોજનામ્ ।
પુનરાયાતિ શર્વર્યાં મત્પાદાભ્યઙ્ગકારણાત્

નિશીથેંઽગાનિ સંવાહ્ય દ્વારિ તિષ્ઠતિ દંશિતઃ ।
પ્રબોધયન્પ્રેષ્યજનાન્નિદ્રયા સંકુલેન્દ્રિયાન્

તથાયં મે મુનિશ્રેષ્ઠ દેહો રોગવિવર્જિતઃ ।
અપ્રમેયં મમ સુખં વશગા હિ પ્રિયા ગૃહે

વાજિનો વારણાશ્ચૈવ ધનધાન્યમનન્તકમ્ ।
વર્તતે હિ જનઃ સર્વો મમાજ્ઞાપાલકઃ ક્ષિતૌ

કેન કર્મપ્રભાવેણ મમેદં સાંપ્રતં સુખમ્ ।
ઇહ જન્મકૃતં વાપિ પરજન્મકૃતં તથા

મમ પુણ્યં વદ બ્રહ્મન્ વિચાર્ય સ્વમનીષયા

દેહે ન રોગો વશગાપ્રિયા ચ ગૃહે વિભૂતિર્નૃહરૌ ચ ભક્તિઃ ।
વિદ્વત્સુ પૂજા દ્વિજદાનશક્તિર્મન્યે ઽહમેતત્સુકૃતપ્રસૂતમ્