નારદ પુરાણ · અધ્યાય 2.35

ઇતિ શ્રીબૃહન્નારદીયપુરાણોત્તરભાગે મોહિનીચરિતે સુતવધોદ્યતસ્ય રુક્માઙ્ગદસ્ય ભગવદ્દર્શનં નામ ચતુસ્ત્રિંશત્તમો ઽધ્યાયઃ
યમ ઉવાચ
વિબુધેશ જગન્નાથ ચરાચરગુરો પ્રભો ।
મોહિની નિષ્ફલા જાતા વન્ધ્યા સ્ત્રી જનને યથા

રુક્માઙ્ગદપ્રણીતેન માર્ગેણ કુશલાઞ્છન ।
લોકઃ પ્રયાતિ વૈકુંણ્ઠં ન માં કશ્ચિત્પ્રપદ્યતે

ગતે ઽપિ ભૂમિનાથેશે દેહં દેવસ્ય ચક્રિણઃ ।
તથાપિ સર્વભૂતાનાં ન બુદ્ધિઃ પરિવર્તતે

ઉપોષ્ય વાસરં વિષ્ણોરાકુમારાત્તુ માનવાઃ ।
પ્રયાન્તિ પરમં લોકં લુપ્તપાપાઃ પિતામહ

પુત્રી તે વ્રીડિતા દેવી મોહિની મોહમાગતા ।
નાયાતિ તવ સામીપ્યં ન ભુઙ્ક્તે લોકગર્હિતા

નિર્વ્યાપારસ્ત્વહં જાતઃ કિં કરોમિ પ્રશાધિ મામ્ ।
રવિપુત્રવચઃ શ્રુત્વા પ્રોવાચ કમલાસનઃ

ગચ્છામઃ સહિતાઃ સર્વે મોહિનીં પ્રતિબોધિતુમ્ ।
મોહિન્યાં પ્રતિબુદ્ધાયાં કરિષ્યામો દિવાકરે

તવ કાર્યં ન સંદેહઃ સંભ્રમસ્ત્યજ્યતામયમ્ ।
તતો દેવ ગણાઃ સર્વે શતક્રતુપુરોગમાઃ

બ્રહ્મણા સહિતાઃ પૃથ્વીં વિમાનૈઃ સૂર્યસપ્રભૈઃ ।
સમાયાતા મહીપાલ નારીં તાં પ્રતિબોધિતુમ્

તે વિમાનૈઃ સમન્તાત્તુ પરિવાર્ય શુભાનનામ્ ।
તેજોહીનાં નિરાનન્દાં શુષ્કતોયાં નદીમિવ

શશિહીનાં નિશાં ભૂપ ઋત્વિગ્ઘીનાં ક્રિયામિવ ।
પરાજિતો યથા મર્ત્યઃ પ્રલ્માનકુસુમં યથા

નિવૃત્તોત્સવવેદીવ વિદ્રુમં ધવલં યથા ।
ગતશાલિસ્તુ કેદારો નિષ્પ્ર યથા

મણ્ડ વા ગતોદ્વા યથા સરઃ ।
મન્થાનં નવનીતે વા ઉદ્ધૃતે ધરણીપતે

અસંસ્કૃતા યથા વાણી મર્દિતા ચ યથા ચમૂમ્ ।
હત નાથાં તુ યુવતીં ધાન્યહીનાં પ્રજાં યથા

મન્ત્રહીનવિધિં યુદ્ધં ધર્મં ચ દયયા વિના ।
પૃથ્વીં ભૂપાલહીના વા મન્ત્રહી યથા નૃપ

ધનધાન્યવિહીનં વા ગૃહં નૃપવરોત્તમ ।
જલહીનં યથા કુંભં પઙ્કસ્થં ગોપતિં યથા

ગૃહસ્થં ભાર્યયા હીનં રાષ્ટ્રભ્રષ્ટં ચ ભૂપતિમ્ ।
ભગ્નક્રિયં યથા વૈદ્યં ભગ્નશાખં યથા દ્રુમમ્

તેજોહીનં યથાગારં નિર્જલં વા ઘનં યથા ।
વિધૂમ ઇવ સપ્તાર્ચિર્વિરશ્મિરિવ ભાસ્કરઃ

મતિભ્રષ્ટો યથા મર્ત્યઃ પર્વસંગી યથા નરઃ ।
અતૃપ્તઃ કાન્તયા કાન્તઃ પન્નગશ્ચ વિષોજ્ઝિતઃ

લૂનપક્ષો યથા પક્ષી વૃત્તિહીનો યથા દ્વિજઃ ।
શિરોભ્રષ્ટા યથા માલા પર્વતો ધાતુવર્જિતઃ

પ્રભ્રષ્ટલિપિ શાસ્ત્રં વા ઋગ્યજુર્વિસ્વરં યથા ।
સ્વરહીનં યથા સામ પદ્મહીનં યથા સરઃ

યથા માર્ગં તૃણૈ રુદ્ધં પદ્મં પત્રવિવર્જિતમ્ ।
જ્ઞાનં મમત્વસંયુક્તં પુમાંસં પ્રકૃતિં વિના

સાંખ્યાનિ તત્ત્વહીનાનિ ધર્મં દંભાન્વિતં યથા ।
તેજોહીનાં તથાપશ્યન્ મોહિનીં તે દિવૌકસઃ

ધ્યાયમાનાં નિરુત્સાહાં દૃશ્યમાનાં જનૈઃ પ્રભો ।
આક્રોશવચનૈઃ ક્રૂરૈઃ પુત્રહત્યાસમન્વિતામ્

દુઃશીલાં ધર્મસંત્યક્તાં તદ્વાક્યપરિમોષિતામ્ ।
સ્વવાક્યપાલનાં ચણ્ડામુચુર્દેવાઃ સમાગતાઃ

માં શોકં કુરુ વામોરુ પૌરુષં હિ ત્વયા કૃતમ્ ।
નહિ માધવભક્તાનાં વિદ્યતે માનખણ્ડનમ્

સા ત્વં હરિણશાવાક્ષિ દેવકાર્યાર્થમાગતા ।
તન્ન સિદ્ધં વરારોહે સ પ્રયાતો ઽધુનાભવમ્

વિઘ્નવિધ્વંસિનીં પૂર્વં કૃતા રુક્માઙ્ગદેન હિ ।
એકાદશી મહાપુણ્યા મોહિની માધવે સિતે

સંવત્સરં વિશાલાક્ષિ કૃચ્છ્રપાદપ્રપૂજિતા ।
તસ્યૈવાધ્યુષ્ટિરતુલા યત્સત્યાચચ્ચલિતો ન હિ

વિઘ્નરાજ્ઞી તુ વૈ નારી લોકેષુ પરિગીયતે ।
કર્મણા મનસા વાચા પુત્રવ્યાપાદને મતિમ્

કૃત્વા ચોદ્ધૃત્ય ખઙ્ગં ચ ત્યક્ત્વા સ્નેહં સુદૂરુરતઃ ।
તાદૃશં નિકષં પ્રોક્ષ્ય ભગવાન્મધુસૂદનઃ

હનિષ્યતિ પ્રિયં પુત્રં ન ભુઙ્ક્તે હરિવાસરે ।
પુત્રસ્ય ચ પ્રિયાયાશ્ચ ભાવં પ્રેક્ષ્ય નૃપસ્ય ચ

વિષ્ણુના પરેતુષ્ટેન નીતાઃ સ્વભવને ત્રયઃ ।
સદેહાઃ ક્ષીણકર્માણો હ્ય્ અઙ્ગારો ઽગ્નિરિવાહિતઃ

ફલં કર્મણિ ચારબ્ધે યદિ દેવી ન સિદ્ધ્યતિ ।
સર્વયત્નેન સુભગે દોષઃ કો ઽત્ર તવાધુના

એતસ્માદ્ વરદાઃ સર્વે સંપ્રાપ્તા વિબુધાઃ શુભે ।
સિદ્ધૌ વાપ્યથ વાસિદ્ધૌ કર્મકૃત્સ્યાદ્દૃથા ન હિ

ભર્તવ્યો ભૃત્યવર્ગશ્ચ ભૂભુજા ધર્મમિચ્છતા ।
સદ્ભાવે ઘટમાનસ્ય યદિ કર્મ ન સિદ્ધ્યતિ

દેયં વેતનમાત્રં તુ ન ચ તુષ્ટિફલં ભવેત્ ।
યો ન તસ્મૈ પ્રયચ્છેત જીવનં જીવનાય વૈ

ગોવધં સમવાપ્નોતિ સ નરો નાત્ર સંશયઃ ।
તસ્માદ્ દેયં વરારોહે અભીષ્ટં વરસુન્દરિ

સદ્ભાવેન કૃતે સમ્યગ્વિઘ્નં કાર્યં દિવૌકસામ્ ।
કિં ન કુર્વન્તિ વિબુધાસ્ ત્વયા સહ વરાનને

દ્વાદશ્યાસ્ તેજસા ભગ્ના યામ્ આહુર્ વિઘ્રનાશિનીમ્ ।
વિબુધૈર્ એવમ્ ઉક્તા તુ મોહિની લોકમોહિની

ઉવાચ સા નિરાનન્દા પતિહીનાતિદુઃખિતા ।
ધિગિદં જીવિતં મહ્યં યેન કાર્યં ન સાધિતમ્

ન કૃતો જનસંબાધો યમમાર્ગો ઽમરાધિપાઃ ।
ન તુ લુપ્તં હરિદિનં ન ભુક્તં હરિવાસરે

ભૂભુજા તેન વીરેણ કૃતઃ પુત્રવધો મુદા ।
ગતો મૂર્ધ્નિ પદં દત્વા મમ રુક્માઙ્ગદો હરિમ્

અપ્રમેયગુણં વિષ્ણું નિર્મલં નિર્મલાશ્રયમ્ ।
હંસં શુચિપદં વ્યોમ પ્રણવં બીજમવ્યયમ્

નિરાકારં નિરાભાસં નિષ્પ્રપઞ્ચં નિરઞ્જનમ્ ।
શૂન્યં વિયત્સ્વરૂપં ચ ધ્યેયધ્યાનવિવર્જિતમ્

અસ્તિ નાસ્તીતિ યં પ્રાહુર્ન દૂરે નાપિ ચાન્તિકે ।
પરં ધામ મનોગ્રાહ્યં પુરુષાખ્યં જગન્મયમ્

હૃત્પઙ્કજસમાસીનં તેજોરૂપં સનાતનમ્ ।
તસ્મિંલ્ લયમ્ અનુપ્રાપ્તે કિં નુ મે જીવિતે ફલમ્

અસાધિતે તુ યઃ કાર્યે નરો ગૃહ્ણાતિ વેતનમ્ ।
સ્વામિનં તુ પરિત્યજ્ય પ્રયાતિ નરકં ધ્રુવમ્

ન સાધયન્તિ યે કાર્યં સ્વામિનાં તુ દિવૌકસઃ ।
ભૃત્યા વેતનભોક્તારો જાયન્તે ભૂતલે હયાઃ

અસાધિનીયં કાર્યસ્ય ભર્તૃપુત્રવિનાશિની ।
કથં વરં તુ ગૃહ્ણામિ ભવતાં નાકવાસિનામ્

દેવા ઊચુઃ
બ્રૂહિ મોહિનિ દાસ્યામિ યત્તે હૃદિ સમીહિતમ્ ।
અનૃણાસ્તુ ભવિષ્યામઃ કૃત્વા ચોપકૃતિં તવ

પરિશ્રમઃ કૃતો દેવિ ત્વયા રાજપ્રયોજને ।
તસ્ય ત્વં ફલભાગ્દેવિ તાદૃશાર્થે કૃતસ્ય તુ

એવમુચ્ચરમાણાનાં દેવતાનાં મહીપતે ।
નૃપતેરાજગામાથ પુરોધાઃ પાવકપ્રભઃ

ઉષિતો જલમધ્યે તુ પ્રાણાયામરતો મુનિઃ ।
દ્વાદશાબ્દે તતઃ પૂર્ણે નિર્ગતો જલમધ્યતઃ

નિર્ગતેન શ્રુતં તેન મોહિનીચેષ્ટિતં નૃપ ।
સક્રોધો મુનિશાર્દૂલો દેવવૃન્દમુપાગતઃ

ઉવાચ વિબુધાન્સર્વાન્મોહિનીવરદાયિનઃ ।
ધિગિમાં ધિગ્દેવસંઘં કર્મ ધિક્પાપસંજ્ઞિતમ્

ભવતાં ભાવનાશાય પુરુષાર્થે પ્રરોહકમ્ ।
ભવન્તો યચ્ચ દાતારો મોહિન્યા વાઞ્છિતં વરમ્

હત્યાયુતા ભર્તૃસુતોપઘાતિની વિહિનવૃત્તિશ્ચ મરાશિરૂપા ।
નાસ્મા હિ લોકે ભવતીહ શુદ્ધિઃ સમિદ્ધવહ્નૌ પતને ઽપિ દેવાઃ

"હત્યાયુતં ભર્તૃવધો નિરર્થકમેતત્સમં વિપ્રવરૈઃ પુરાકૃતમ્ ।
ન ચાપિ ચાસ્યા ભવતીહ શુદ્ધિઃ સમિદ્ભવહ્નૌ પતને ઽપિ દેવાઃ"
વિમોયિત્વા વચનૈઃ સુધામયૈરુક્માઙ્ગદં ધર્મંવિભૂષણં ચ ।
પ્રિયાયુતં મોક્ષપદં નિહત્ય ચકાર ભૂમિં નૃપવર્જિતાં ચ

ન ચાપિ વાસો નરકેષુ દેવા અસ્યાઃ સ્થિતિઃ ક્ક ત્રિદિવે ઽલ્પબુદ્ધેઃ ।
ન ચાપિ રાજ્ઞો નિકટે ચ દેવા નાપ્યેતુ વિષ્ણોઃ પદમવ્યયં યત્

ન લોકવાદેન વિદૂષિતાયા લોકેષુ કુત્રાપિ ભવેચ્ચ વાસઃ ।
ધિરજીવનં કર્ગ્મવિગર્હિતાયા દેવાઃ સદા પાપસમારતાયાઃ

પતિં હત્વા સુતં હત્વા સપત્નીં જનનીસમામ્ ।
હત્વા ધરાં સમસ્તાં વા કાં ગતિં યાસ્યતે સુરાઃ

ઇયં પાપતરા દેવા ધર્મવિધ્વંસિની હરેઃ ।
સર્વદાપ્યનયા પ્રોક્તં ભુજ્યતાં હરિવાસરે

પ્રાણસંવર્દ્ધનાર્થાય તેષામેવાપ્યધોગતિઃ ।
ભુજ્યતાં વાસરે વિષ્ણોર્હન્યતાં ગૌર્દ્વિજાન્વિતા

અપેયં પીયતા મુક્ત્વા કથં વાસં લભેદ્દિવિ ।
એતદજ્ઞાનિનાં પ્રોક્તં જ્ઞાનનાં તુ ન નિર્ણયઃ

અજ્ઞાનાવ્દ્યાહૃતે વાક્યે ભુજ્યતાં હરિવાસરે ।
તસ્યાપિ શુદ્ધિર્ગદિતા પ્રાણાયામશતેન હિ

અથવાપ્યુપવાસેન એકાદશ્યા દિવૌકસઃ ।
ઋક્ષેણ સંયુતાયાસ્તુ જ્યેષ્ઠકુણ્ડાપ્લવેન વા

શૌકરસ્પર્શના દ્વાપિ નરો દેવાર્ચનેન વા ।
વ્યાહૃતે કથિતં વિપ્રૈઃ સેયમદ્ય સુનિષ્ઠુરા

ભોજને પાપનિરતા દિને વિષ્ણોર્દુરાસદે ।
ભર્તુર્વાક્યં વ્યપોહ્યૈવ ઘાતયિત્વા સુતં પ્રિયમ્

વાક્યજ્ઞં વાક્યનિરતં માતૄણાં તુ હિતે રતમ્ ।
વિષ્ણુધર્મપ્રલોપ્ત્રીયં બહુપાપસમન્વિતા

નૈષા સ્પૃશ્યાસ્તિ દેવેશાઃ કથમસ્યા વરપ્રદાઃ ।
ભવન્તો ન્યાયયુક્તેષુ ધર્મયુક્તેષુ તત્પરાઃ

પાલનં પાપયુક્તસ્ય ન કુર્વન્તિ દિવૌકસઃ ।
ધર્માધારાઃ સ્મૃતા દેવા ધર્મો વેદેસમાસ્થિતઃ

વેદૈઃ શુશ્રૂષણં ભર્તુઃ સ્ત્રીણાં ધર્મઃ પ્રકીર્તિતઃ ।
યદ્બ્રવીતિ પતિઃ કિઞ્ચિત્તત્કાર્યમાવિશઙ્કયા

શુક્લં શુક્લમિતિ બ્રૂયાત્કૃષ્ણં કૃષ્ણેતિ ચામરાઃ ।
શુશ્રૂષા સા હિ વિજ્ઞેયા ન શુશ્રૂષા હિ સેવનમ્

ભર્તુરાજ્ઞા હતા દેવા આત્માજ્ઞાસ્થાપનેચ્છયા ।
તસ્માત્પાપા ન સંદેહો મોહિની સર્વયોષિતામ્ ।
સત્યસ્ય સાધનાર્થાય શપથૈર્યન્ત્રિતો નૃપઃ

ઉવાચ વિવિધં વાક્યં સા નૈચ્છત્પુત્રઘાતિની ।
તેન મોક્ષં ગતો રાજા પાપમસ્યાં વિસૃજ્ય ચ

સેયં પાપશરીરા હિ હત્યાયુતસમન્વિતા

દાતારં સર્વદાનાનાં બ્રહ્મણ્યં હરિદૈવતમ્ ।
પ્રજારઞ્જનશીલં ચ હરિવાસરસેવિનમ્

પરદારેષુ નિઃસ્નેહં વિષયે વિગતસ્પૃહમ્ ।
પરાર્થત્યક્તકામં ચ સદા મખનિષેવિણમ્

સદૈવ દુષ્ટદમને વર્તમાનં ધરાતલે ।
વ્યસનૈઃ સપ્તભિર્ઘોરૈરનાક્રાન્તં મહીપતિમ્

સંનિરસ્ય દુરાચારા વરયોગ્યા કથં ભવેત્ ।
યો ઽસ્યાઃ પક્ષેતુ વર્તેત દેવો વા દાનવો ઽપિ વા

તં ચાપિ ભસ્મસાત્કુર્યાં ક્ષણેન સુરસત્તમાઃ ।
મોહિન્યા રક્ષણે યસ્તુ પ્રયત્નં કુરુતે સુરાઃ

તસ્ય તજ્જાયતે પાપં યન્મોહિન્યાં વ્યવસ્થિતમ્

સ એવમુક્ત્વા નૃપતે દ્વિજેન્દ્રઃ સંગૃહ્ય પાણૌ સલિલં ચ તીવ્રમ્ ।
ક્રોધેન સંવીક્ષ્ય વિધિપ્રસૂતાં ચિક્ષેપ તન્મૂર્ઘ્ન્યનલપ્રકાશમ્

નિક્ષિપ્તમાત્રે સલિલે મહીપ સદ્યઃ પ્રજજ્વાલ ચ તચ્છરીરમ્ ।
સંપશ્યતાં નાકનિવાસિનાં તુ તૃણ્યા યથા વહ્નિશિખાવલીઢા

કોપં વિભો સંહર સંહરેતિ યાવદ્ગિરઃ ખે મરુતાં બભૂવુઃ ।
તાવત્સ વહ્નિર્દ્વિજવાક્યમૃષ્ટો ભસ્માવશેષાં પ્રમદાં ચકાર