Narada Purana · Chapter 2.35

iti śrībṛhannāradīyapurāṇottarabhāge mohinīcarite sutavadhodyatasya rukmāṅgadasya bhagavaddarśanaṃ nāma catustriṃśattamo 'dhyāyaḥ
yama uvāca
vibudheśa jagannātha carācaraguro prabho /
mohinī niṣphalā jātā vandhyā strī janane yathā

rukmāṅgadapraṇītena mārgeṇa kuśalāñchana /
lokaḥ prayāti vaikuṃṇṭhaṃ na māṃ kaścitprapadyate

gate 'pi bhūminātheśe dehaṃ devasya cakriṇaḥ /
tathāpi sarvabhūtānāṃ na buddhiḥ parivartate

upoṣya vāsaraṃ viṣṇorākumārāttu mānavāḥ /
prayānti paramaṃ lokaṃ luptapāpāḥ pitāmaha

putrī te vrīḍitā devī mohinī mohamāgatā /
nāyāti tava sāmīpyaṃ na bhuṅkte lokagarhitā

nirvyāpārastvahaṃ jātaḥ kiṃ karomi praśādhi mām /
raviputravacaḥ śrutvā provāca kamalāsanaḥ

gacchāmaḥ sahitāḥ sarve mohinīṃ pratibodhitum /
mohinyāṃ pratibuddhāyāṃ kariṣyāmo divākare

tava kāryaṃ na saṃdehaḥ saṃbhramastyajyatāmayam /
tato deva gaṇāḥ sarve śatakratupurogamāḥ

brahmaṇā sahitāḥ pṛthvīṃ vimānaiḥ sūryasaprabhaiḥ /
samāyātā mahīpāla nārīṃ tāṃ pratibodhitum

te vimānaiḥ samantāttu parivārya śubhānanām /
tejohīnāṃ nirānandāṃ śuṣkatoyāṃ nadīmiva

śaśihīnāṃ niśāṃ bhūpa ṛtvigghīnāṃ kriyāmiva /
parājito yathā martyaḥ pralmānakusumaṃ yathā

nivṛttotsavavedīva vidrumaṃ dhavalaṃ yathā /
gataśālistu kedāro niṣpra yathā

maṇḍa vā gatodvā yathā saraḥ /
manthānaṃ navanīte vā uddhṛte dharaṇīpate

asaṃskṛtā yathā vāṇī marditā ca yathā camūm /
hata nāthāṃ tu yuvatīṃ dhānyahīnāṃ prajāṃ yathā

mantrahīnavidhiṃ yuddhaṃ dharmaṃ ca dayayā vinā /
pṛthvīṃ bhūpālahīnā vā mantrahī yathā nṛpa

dhanadhānyavihīnaṃ vā gṛhaṃ nṛpavarottama /
jalahīnaṃ yathā kuṃbhaṃ paṅkasthaṃ gopatiṃ yathā

gṛhasthaṃ bhāryayā hīnaṃ rāṣṭrabhraṣṭaṃ ca bhūpatim /
bhagnakriyaṃ yathā vaidyaṃ bhagnaśākhaṃ yathā drumam

tejohīnaṃ yathāgāraṃ nirjalaṃ vā ghanaṃ yathā /
vidhūma iva saptārcirviraśmiriva bhāskaraḥ

matibhraṣṭo yathā martyaḥ parvasaṃgī yathā naraḥ /
atṛptaḥ kāntayā kāntaḥ pannagaśca viṣojjhitaḥ

lūnapakṣo yathā pakṣī vṛttihīno yathā dvijaḥ /
śirobhraṣṭā yathā mālā parvato dhātuvarjitaḥ

prabhraṣṭalipi śāstraṃ vā ṛgyajurvisvaraṃ yathā /
svarahīnaṃ yathā sāma padmahīnaṃ yathā saraḥ

yathā mārgaṃ tṛṇai ruddhaṃ padmaṃ patravivarjitam /
jñānaṃ mamatvasaṃyuktaṃ pumāṃsaṃ prakṛtiṃ vinā

sāṃkhyāni tattvahīnāni dharmaṃ daṃbhānvitaṃ yathā /
tejohīnāṃ tathāpaśyan mohinīṃ te divaukasaḥ

dhyāyamānāṃ nirutsāhāṃ dṛśyamānāṃ janaiḥ prabho /
ākrośavacanaiḥ krūraiḥ putrahatyāsamanvitām

duḥśīlāṃ dharmasaṃtyaktāṃ tadvākyaparimoṣitām /
svavākyapālanāṃ caṇḍāmucurdevāḥ samāgatāḥ

māṃ śokaṃ kuru vāmoru pauruṣaṃ hi tvayā kṛtam /
nahi mādhavabhaktānāṃ vidyate mānakhaṇḍanam

sā tvaṃ hariṇaśāvākṣi devakāryārthamāgatā /
tanna siddhaṃ varārohe sa prayāto 'dhunābhavam

vighnavidhvaṃsinīṃ pūrvaṃ kṛtā rukmāṅgadena hi /
ekādaśī mahāpuṇyā mohinī mādhave site

saṃvatsaraṃ viśālākṣi kṛcchrapādaprapūjitā /
tasyaivādhyuṣṭiratulā yatsatyācaccalito na hi

vighnarājñī tu vai nārī lokeṣu parigīyate /
karmaṇā manasā vācā putravyāpādane matim

kṛtvā coddhṛtya khaṅgaṃ ca tyaktvā snehaṃ sudūrurataḥ /
tādṛśaṃ nikaṣaṃ prokṣya bhagavānmadhusūdanaḥ

haniṣyati priyaṃ putraṃ na bhuṅkte harivāsare /
putrasya ca priyāyāśca bhāvaṃ prekṣya nṛpasya ca

viṣṇunā paretuṣṭena nītāḥ svabhavane trayaḥ /
sadehāḥ kṣīṇakarmāṇo hy aṅgāro 'gnirivāhitaḥ

phalaṃ karmaṇi cārabdhe yadi devī na siddhyati /
sarvayatnena subhage doṣaḥ ko 'tra tavādhunā

etasmād varadāḥ sarve saṃprāptā vibudhāḥ śubhe /
siddhau vāpyatha vāsiddhau karmakṛtsyāddṛthā na hi

bhartavyo bhṛtyavargaśca bhūbhujā dharmamicchatā /
sadbhāve ghaṭamānasya yadi karma na siddhyati

deyaṃ vetanamātraṃ tu na ca tuṣṭiphalaṃ bhavet /
yo na tasmai prayaccheta jīvanaṃ jīvanāya vai

govadhaṃ samavāpnoti sa naro nātra saṃśayaḥ /
tasmād deyaṃ varārohe abhīṣṭaṃ varasundari

sadbhāvena kṛte samyagvighnaṃ kāryaṃ divaukasām /
kiṃ na kurvanti vibudhās tvayā saha varānane

dvādaśyās tejasā bhagnā yām āhur vighranāśinīm /
vibudhair evam uktā tu mohinī lokamohinī

uvāca sā nirānandā patihīnātiduḥkhitā /
dhigidaṃ jīvitaṃ mahyaṃ yena kāryaṃ na sādhitam

na kṛto janasaṃbādho yamamārgo 'marādhipāḥ /
na tu luptaṃ haridinaṃ na bhuktaṃ harivāsare

bhūbhujā tena vīreṇa kṛtaḥ putravadho mudā /
gato mūrdhni padaṃ datvā mama rukmāṅgado harim

aprameyaguṇaṃ viṣṇuṃ nirmalaṃ nirmalāśrayam /
haṃsaṃ śucipadaṃ vyoma praṇavaṃ bījamavyayam

nirākāraṃ nirābhāsaṃ niṣprapañcaṃ nirañjanam /
śūnyaṃ viyatsvarūpaṃ ca dhyeyadhyānavivarjitam

asti nāstīti yaṃ prāhurna dūre nāpi cāntike /
paraṃ dhāma manogrāhyaṃ puruṣākhyaṃ jaganmayam

hṛtpaṅkajasamāsīnaṃ tejorūpaṃ sanātanam /
tasmiṃl layam anuprāpte kiṃ nu me jīvite phalam

asādhite tu yaḥ kārye naro gṛhṇāti vetanam /
svāminaṃ tu parityajya prayāti narakaṃ dhruvam

na sādhayanti ye kāryaṃ svāmināṃ tu divaukasaḥ /
bhṛtyā vetanabhoktāro jāyante bhūtale hayāḥ

asādhinīyaṃ kāryasya bhartṛputravināśinī /
kathaṃ varaṃ tu gṛhṇāmi bhavatāṃ nākavāsinām

devā ūcuḥ
brūhi mohini dāsyāmi yatte hṛdi samīhitam /
anṛṇāstu bhaviṣyāmaḥ kṛtvā copakṛtiṃ tava

pariśramaḥ kṛto devi tvayā rājaprayojane /
tasya tvaṃ phalabhāgdevi tādṛśārthe kṛtasya tu

evamuccaramāṇānāṃ devatānāṃ mahīpate /
nṛpaterājagāmātha purodhāḥ pāvakaprabhaḥ

uṣito jalamadhye tu prāṇāyāmarato muniḥ /
dvādaśābde tataḥ pūrṇe nirgato jalamadhyataḥ

nirgatena śrutaṃ tena mohinīceṣṭitaṃ nṛpa /
sakrodho muniśārdūlo devavṛndamupāgataḥ

uvāca vibudhānsarvānmohinīvaradāyinaḥ /
dhigimāṃ dhigdevasaṃghaṃ karma dhikpāpasaṃjñitam

bhavatāṃ bhāvanāśāya puruṣārthe prarohakam /
bhavanto yacca dātāro mohinyā vāñchitaṃ varam

hatyāyutā bhartṛsutopaghātinī vihinavṛttiśca marāśirūpā /
nāsmā hi loke bhavatīha śuddhiḥ samiddhavahnau patane 'pi devāḥ

"hatyāyutaṃ bhartṛvadho nirarthakametatsamaṃ vipravaraiḥ purākṛtam /
na cāpi cāsyā bhavatīha śuddhiḥ samidbhavahnau patane 'pi devāḥ"
vimoyitvā vacanaiḥ sudhāmayairukmāṅgadaṃ dharmaṃvibhūṣaṇaṃ ca /
priyāyutaṃ mokṣapadaṃ nihatya cakāra bhūmiṃ nṛpavarjitāṃ ca

na cāpi vāso narakeṣu devā asyāḥ sthitiḥ kka tridive 'lpabuddheḥ /
na cāpi rājño nikaṭe ca devā nāpyetu viṣṇoḥ padamavyayaṃ yat

na lokavādena vidūṣitāyā lokeṣu kutrāpi bhavecca vāsaḥ /
dhirajīvanaṃ kargmavigarhitāyā devāḥ sadā pāpasamāratāyāḥ

patiṃ hatvā sutaṃ hatvā sapatnīṃ jananīsamām /
hatvā dharāṃ samastāṃ vā kāṃ gatiṃ yāsyate surāḥ

iyaṃ pāpatarā devā dharmavidhvaṃsinī hareḥ /
sarvadāpyanayā proktaṃ bhujyatāṃ harivāsare

prāṇasaṃvarddhanārthāya teṣāmevāpyadhogatiḥ /
bhujyatāṃ vāsare viṣṇorhanyatāṃ gaurdvijānvitā

apeyaṃ pīyatā muktvā kathaṃ vāsaṃ labheddivi /
etadajñānināṃ proktaṃ jñānanāṃ tu na nirṇayaḥ

ajñānāvdyāhṛte vākye bhujyatāṃ harivāsare /
tasyāpi śuddhirgaditā prāṇāyāmaśatena hi

athavāpyupavāsena ekādaśyā divaukasaḥ /
ṛkṣeṇa saṃyutāyāstu jyeṣṭhakuṇḍāplavena vā

śaukarasparśanā dvāpi naro devārcanena vā /
vyāhṛte kathitaṃ vipraiḥ seyamadya suniṣṭhurā

bhojane pāpaniratā dine viṣṇordurāsade /
bharturvākyaṃ vyapohyaiva ghātayitvā sutaṃ priyam

vākyajñaṃ vākyanirataṃ mātṝṇāṃ tu hite ratam /
viṣṇudharmapraloptrīyaṃ bahupāpasamanvitā

naiṣā spṛśyāsti deveśāḥ kathamasyā varapradāḥ /
bhavanto nyāyayukteṣu dharmayukteṣu tatparāḥ

pālanaṃ pāpayuktasya na kurvanti divaukasaḥ /
dharmādhārāḥ smṛtā devā dharmo vedesamāsthitaḥ

vedaiḥ śuśrūṣaṇaṃ bhartuḥ strīṇāṃ dharmaḥ prakīrtitaḥ /
yadbravīti patiḥ kiñcittatkāryamāviśaṅkayā

śuklaṃ śuklamiti brūyātkṛṣṇaṃ kṛṣṇeti cāmarāḥ /
śuśrūṣā sā hi vijñeyā na śuśrūṣā hi sevanam

bharturājñā hatā devā ātmājñāsthāpanecchayā /
tasmātpāpā na saṃdeho mohinī sarvayoṣitām /
satyasya sādhanārthāya śapathairyantrito nṛpaḥ

uvāca vividhaṃ vākyaṃ sā naicchatputraghātinī /
tena mokṣaṃ gato rājā pāpamasyāṃ visṛjya ca

seyaṃ pāpaśarīrā hi hatyāyutasamanvitā

dātāraṃ sarvadānānāṃ brahmaṇyaṃ haridaivatam /
prajārañjanaśīlaṃ ca harivāsarasevinam

paradāreṣu niḥsnehaṃ viṣaye vigataspṛham /
parārthatyaktakāmaṃ ca sadā makhaniṣeviṇam

sadaiva duṣṭadamane vartamānaṃ dharātale /
vyasanaiḥ saptabhirghorairanākrāntaṃ mahīpatim

saṃnirasya durācārā varayogyā kathaṃ bhavet /
yo 'syāḥ pakṣetu varteta devo vā dānavo 'pi vā

taṃ cāpi bhasmasātkuryāṃ kṣaṇena surasattamāḥ /
mohinyā rakṣaṇe yastu prayatnaṃ kurute surāḥ

tasya tajjāyate pāpaṃ yanmohinyāṃ vyavasthitam

sa evamuktvā nṛpate dvijendraḥ saṃgṛhya pāṇau salilaṃ ca tīvram /
krodhena saṃvīkṣya vidhiprasūtāṃ cikṣepa tanmūrghnyanalaprakāśam

nikṣiptamātre salile mahīpa sadyaḥ prajajvāla ca taccharīram /
saṃpaśyatāṃ nākanivāsināṃ tu tṛṇyā yathā vahniśikhāvalīḍhā

kopaṃ vibho saṃhara saṃhareti yāvadgiraḥ khe marutāṃ babhūvuḥ /
tāvatsa vahnirdvijavākyamṛṣṭo bhasmāvaśeṣāṃ pramadāṃ cakāra