નારદ પુરાણ · અધ્યાય 2.33

ઇતિ શ્રીબૃહન્નારદીયપુરાણોત્તરભાગે મોહિનીચરિતે સંધ્યાવલીકથનં નામ દ્વાત્રિંશત્તમો ઽધ્યાયઃ
વસિષ્ઠ ઉવાચ
સંધ્યાવલી તતઃ પાદૌ ભર્તુઃ સંગૃહ્ય ભૂપતે ।
ઉવાચ વચનં દેવી ધર્માં ગદવિનાશનમ્

બહુધાપ્યનુશિષ્ટેયં મયા ભૂપ યથા ત્વયા ।
મોહિન્યા મોહરૂપાયા નાન્યત્સંરોચતે ઽધુના

ભોજનં વાસરે વિષ્ણોર્વધં વા તનયસ્ય વૈ ।
ધર્મત્યાગાદ્વરં નાથ પુત્રસ્ય વિનિપાતનમ્

યાદૃશી હિ જનન્યાસ્તુ પીડા ભવતિ ભૂપતે ।
પુત્રસ્યોત્પાદને તીવ્રાતાદૃશી ન ભવેત્પિતુઃ

ગર્ભસંધારણે રાજન્ ખેદઃ સ્નેહો ઽધિકો યથા ।
માતુર્ભવતિ ભૂપાલ તથા નહિ ભવેત્પિતુઃ

બીજનિર્વાષકઃ પ્રોક્તઃ પિતા રાજેન્દ્ર ભૂતલે ।
જનની ધારિણી ક્લિષ્ટા વર્દ્ધને પાલને ઽધિકા

પિતુઃ શતગુણઃ સ્નેહો માતુઃ પુત્રે પ્રવર્તતે ।
સ્નેહાધિક્યં તુ સંપ્રેક્ષ્ય માતરં મહતીં વિદુઃ

સાહં જાતા ગતસ્નેહા પરલોકજિગીષયા ।
પુત્રસ્ય નૃપશાર્દૂલ સત્યવાક્યસ્ય પાલનાત્

વ્યાપાદય સુતં ભૂપ સ્નેહં ત્યક્ત્વા સુદૂરતઃ ।
મા સત્યલઙ્ઘનં કાર્ષીઃ શાપિતો ઽસિ મયાત્મના

નિકષેષુ હ્યષીકેશો ભવિષ્યતિ ફલપ્રદઃ ।
યસ્મિંશ્ચીર્ણે રુજા દેહે નાલ્પાપિ નૃપ જાયતે

અધર્માન્માનવો ઽવશ્યં સ્વર્ગભ્રષ્ટો ન સંશયઃ ।
પ્રાણાનાદાય પુત્રં વા સર્વસ્વં વા મહીપતે

યશ્ચાનુવર્તતે દૈવં સ પુમાન્ ગીયતે મહાન્ ।
તા આપદો ઽપિ ભૂપાલ ધન્યા યાઃ સત્યકારિકાઃ

સત્તયસંરક્ષણાર્થત્વાન્નૃણાં સ્યુર્મોક્ષદાયિકાઃ ।
કીર્તિસંસ્તરણાર્થાય કર્ત્તવ્યં મનુજૈઃ સદા

કર્મ ભૂપાલ શાસ્ત્રોક્તં સ્નેહદ્વેષવિવર્જિતમ્ ।
તદલં પરિતાપેન સત્યં પાલય ભૂપતે

સત્યસ્ય પાલનાદ્રાજન્વિષ્ણુદેહેન યુજ્યતે ।
દેવૈરુત્પાદિતા હ્યેષા નિકષા તે વિમોહિની

મન્યે ભૂપાલ સા પત્ન્યા કૃતા તાં ત્વં ન બુધ્યસે ।
પુત્રવ્ય પાદનાદ્દેવા ભવિષ્યન્તિ હ્યવાઙ્મુખાઃ

તેષાં દત્વા પદં મૂર્ધ્નિ યાસ્યસે પરમં પદમ્ ।
વિષ્ણોરુદ્વહતાં ભક્તિં દેવતાઃ પરિપન્થિનઃ

ભવિષ્યત્યન્ધતા લોકે તદેવ પ્રકટીકૃતમ્ ।
વિરુદ્ધા વિબુધા ભૂપ સેશ્વરાસ્તવ ચેષ્ટિતૈઃ

મોક્ષમાર્ગપ્રભેત્તારસ્તવ નિશ્ચયા લોપકાઃ ।
સ ત્વં ભૂપ દૃઢો ભૂત્વા ઘાતયસ્વ સુતં પ્રિયમ્

મોહિન્યાઃ કુરુ વાક્યં તુ આત્મનઃ સત્યપાલનાત્

લુપ્તે ઽપિ વાક્યે ભવિતા નૃપેશ પાપં સમં બ્રહ્મવધેન ઘોરમ્ ।
તન્તાસિ લોકે શમનસ્ય ભૂપ યશઃપ્રણો ભવિતા ધરાયામ્

વસિષ્ઠ ઉવાચ
ભાર્યાયા વચનં શ્રુત્વા રાજા રુક્માઙ્ગદસ્તદા ।
સંધ્યાવલીમુવાચેદં મોહિન્યાઃ સન્નિધૌ નૃપ

પુત્રહત્યા મહાહત્યા બ્રહ્મહત્યાધિકા પ્રિયે ।
ઘાતયિત્વા સુતં લોકે કા ગતિર્મ્મે ભવિષ્યતિ

ક્વ ગતો મન્દરં શૈલં ક્વ પ્રાપ્તા મોહિની મયા ।
ધર્માઙ્ગદવિનાશાય દેવિ કાલપ્રિયા ત્વિયમ્

ધર્મજ્ઞં વિનયોપેતં પ્રજારઞ્જનકારકમ્ ।
અપ્રજં ચ સુતં હત્વા કા ગતિર્મે ભવિષ્યાતિ

કુપુત્રસ્યાપિ હનનાદ્દેવિ દુઃખં ભવેત્પિતુઃ

કિં પુનર્દ્ધર્મશીલસ્ય ગુરુસેવાવિધાયિનઃ ।
જમ્બૂદ્વીપમિદં ભુક્તં મયા તુ વરવર્ણિનિ

દ્વીપાનિ સપ્ત ભુક્તાનિ તનયેન તવાધુના ।
વિષ્ણોરંશો વરારોહે પિતુરપ્યધિકો ભવેત્

પુરાણેષુ વરારોહે કવિભિઃ પરિકીર્તિતઃ ।
યો ઽયમત્યધિકઃ પુત્રો ધર્માઙ્ગદ ઇતિ ક્ષિતૌ

મમ વંશસ્ય ચાર્વઙ્ગિ કિં પુનર્મમ માનદઃ ।
અહો દુઃખમનુપ્રાપ્તં પુત્રાદપ્યધિકં મયા

પુનરેવ વરારોહે બ્રૂહિ ત્વં વચનૈઃ શુભૈઃ ।
મોહિનીં મોહસંપ્રાપ્તાં મમ દુઃખપ્રદાયિનીમ્

એવમુક્ત્વા તુ નૃપતિઃ પ્રિયાં સન્ધ્યાવલીં તદા ।
સમીપમાગત્ય નૃપો મોહિનીક્ષિદમબ્રવીત્

ન ભોક્ષ્યે વાસરે વિષ્ણોર્ન હિંસ્યે તનયં શુભે ।
આત્માનં દારયિષ્યામિ દેવીં સન્ધ્યાવલીં તથા

અન્યદ્વા દારુણં કર્મ કરોમિ તવ શાસનાત્ ।
દુષ્ટાગ્રહમિમં સુભ્રુ પરિત્યજ સુતં પ્રતિ

કિં ફલં ભવિતા તુભ્યં હત્વા ધર્માઙ્ગદં સુતમ્ ।
ભોજયિત્વા દિને વિષ્ણોઃ કો લાભો ભવિતા વદ

દાસો ઽસ્મિ તવ ભૃત્યો ઽસ્મિ વશગો ઽસ્મિ વરાનને ।
અન્યં યાચસ્વ સુભગે વરં ત્વાં શરણં ગતઃ

રક્તાશોકસમાનાભ્યાં તવ ચાર્વઙ્ગિસર્વશઃ ।
અન્યત્પ્રયોજનં કિઞ્ચિત્કર્ત્તાસ્મિ વશગસ્તવ

પ્રસાદં કુરુ મે દેવિ પુત્રભિક્ષાં પ્રયચ્છ મે ।
દુર્લભો ગુણવાન્પુત્રો દુર્લભો હરિવાસરઃ

દુર્લભઃ જાહ્નવીતોયં દુર્લભા જનની ક્ષિતૌ ।
દુર્લભં હિ કુલે જન્મ દુર્લભા વંશજા પ્રિયા

દુર્લભં કાઞ્ચનં દાનં દુર્લભં હરિપૂજનમ્ ।
દુર્લભા વૈષ્ણવી દીક્ષા દુર્લભઃ સ્મૃતિસંગ્રહઃ

દુર્લભઃ શૌકરે વાસો દુર્લભં હરિચિન્તનમ્ ।
દુર્લભો જાગરો વિષ્ણોર્દુર્લભા હ્યાત્મસત્ક્રિયા

દુર્લભા પુત્રસંપ્રાપ્તિર્દુર્લભં પૌષ્કરં જલમ્ ।
દુર્લભઃ શિષ્ટસંસર્ગો દુર્લભા ભક્તિરુચ્યતે

દુર્લભં કપિલાદાનં દુર્લભં નીલમોક્ષણમ્ ।
કૃતં શ્રાદ્ધં ત્રયોદશ્યાં દુર્લભં વરવર્ણિનિ

દુર્લભા વસુધા ચીર્ણં વ્રતં પાતકનાશનમ્ ।
ધેનુસ્તિલમયી સુભ્રુ દુર્લભા વિપ્રગામિની

ધાત્રીસ્નાનં વરારોહે દુર્લભો હરિવાસરઃ ।
દુર્લભં પર્વકાલે તુ સ્નાનં શીતલવારિણા

માઘમાસે વિશેષેણ પ્રત્યૂષસમયે શુભે ।
યથાશાસ્ત્રોદિતં કર્મ તદ્દેવિ ભુવિ દુર્લભમ્

દુર્લભં કુશલં પથ્યં દુર્લભં ચૌષધં તથા ।
વ્યાધેર્વિઘાતકરણં દુર્લભં શાસ્ત્રમાર્ગતઃ

દુર્લભં સ્મરણં વિષ્ણોર્મરણે વરવર્ણિનિ ।
એવં વચો વરારોહે કુરુ મે ધર્મરક્ષકમ્

કિં વધેનેવૈ ચાર્વઙ્ગિ પ્રસાદં કર્તુમર્હસિ ।
સેવિતા વિષયાઃ સમ્યક્કૃતં રાજ્યમકણ્ટકમ્

મયા મૂર્ઘ્નિ પદં દત્તં દેવગોવિપ્રરક્ષિણામ્ ।
અદૃષ્ટવિષયં પુત્રં નાહં હિંસ્યે કદાચન

સ્વહસ્તેનેહ ચાર્વઙ્ગિ કિં નુ પાપમતઃ પરમ્ ।
મોહિન્યુવાચ
ધર્માઙ્ગદો ન મે શત્રુર્નાહં હન્મિ સુતં તવ

પૂર્વમેવ મયા પ્રોક્તં ભુઙ્ક્ષ્વત્વં હરિવાસરે ।
વસુધાં સ્વેચ્છયા રાજંસ્ત્વં શાધિ બહુવત્સરમ્

નાહં વ્યાપાદયે પુત્રમર્થસિદ્ધિસ્તુ ભોજને ।
મમ ભૂમિપતે કાર્યં ન પુત્રનિધને તવ

યદિ પુત્રઃ પ્રિયો રાજન્ભુજ્યતાં હરિવાસરે ।
કિં વિલાપૈર્મહીપાલ એતૈર્દ્ધર્મબહિષ્કૃતૈઃ

સત્યં સંરક્ષ યત્નેન કુરુષ્વ વચનં મમ ।
એવં બ્રુવાણાં તાં રાજન્મોહિનીં તનુમધ્યમામ્

ધર્માઙ્ગદઃ પ્રત્યુવાચ દૃષ્ટ્વા નત્વાગ્રતઃ સ્થિતઃ ।
એતદેવ ગૃહાણ ત્વં મા શઙ્કાં કુરુ ભામિનિ

ગૃહીત્વા નિર્મલં ખઙ્ગં વિન્યસ્ય નૃપતેઃ પુરઃ ।
આત્માનં ચ પ્રત્યુવાચ સત્યધર્મવ્યવસ્થિતઃ

ન વિલંબઃ પિતઃ કાર્યસ્ત્વયા મમ નિપાતને ।
મન્માતુર્વચનં સત્યં કુરુ ભૂપ પ્રતિશ્રુતમ્

આત્મા રક્ષ્યો ધનૈર્દારૈરથવાપિ નિજાત્મજૈઃ ।
અપત્યં ધર્મકામાર્થં શ્રેયસ્કામસ્ય ભૂપતેઃ

ત્વદર્થે મરણં મહ્યમક્ષય્ય ગતિદાયકમ્ ।
તવાપિ નિર્મના લોકાઃ સ્વવાક્યપરિપાલનાત્

પરિત્યજ્ય પરં દુઃખં પુત્રવ્યાપાદનોદ્ભવમ્ ।
દેહત્યાગે મમારંભો નરદેહે ભવિષ્યતિ

સર્વામયવિનિર્મુક્તે શતક્રતુસમે વિભો ।
પિતુરર્થે હતા યે તુ માતુરર્થે હતાસ્તથા

ગવાર્થે બ્રાહ્યણાર્થે વા પ્રમદાર્થે મહીપતે ।
ભૂમ્યર્થે પાર્થિવાર્થે વા દેવતાર્થે તથૈવ ચ

બાલાર્થે વિકલાર્થે ચ યાન્તિ લોકાન્સુભાસ્વરાન્ ।
તદલં પરિતાપેન જહિ માં ત્વં વરાસિના

સત્યં પાલય રાજેન્દ્ર મા ભુઙ્ક્ષ્વ હરિવાસરે ।
ધર્માર્થે તનયં હન્યાદ્ભાર્યાં વાપિ મહીપતે

શ્રૂયતે વેદવાક્યેષુ પુત્રં હન્યાન્મખસ્થિતઃ ।
અશ્વમેઘે મખવરે ન દોષો જાયતે નૃપ

યદ્બ્રવીતિ મહીપાલ મોહિની જનની મમ ।
તત્ત્વયા હ્યવિચારેણ કર્ત્તવ્યં વચનં ધ્રુવમ્

પ્રસીદ રાજેન્દ્ર કુરુષ્વ વાક્યં મયેરિતં ચાત્મવધાય સત્યમ્ ।
વિમોચયેથા નૃપતે સુઘોરાદ્વાક્યાનૃતાન્મોહિનિહસ્તયોગાત્

વધેન તે ભૂમિપતે સુતસ્ય યશઃ પ્રકાશં ગમયિષ્યતે ચ ।
યશઃ પ્કાશાદ્ભવિતા હિ કીર્તિસ્તથાક્ષયા તાત ન સંશયો ઽત્ર