નારદ પુરાણ · અધ્યાય 2.32

ઇતિ શ્રીબૃહન્નારદીયપુરાણોત્તરભાગે મોહિનીચરિતે કાષ્ઠીલોપાખ્યાને માઘમાહાત્મ્યં નામૈકત્રિંશો ઽધ્યાયઃ
વસિષ્ઠ ઉવાચ
સંધ્યાવલીવચઃ શ્રુત્વા મોહિની દુહિતા વિધેઃ ।
ઉવાચ તત્પરા સ્વીયે કાર્યે મોહકરણ્ડિકા

યદ્યેવં ત્વં વિજાનાસિ ધર્માધર્મગતિં શુભે ।
ભર્તુરર્થે પ્રદાત્રી ચ ધનજીવિતયોરપિ

તદાહં યાચયે વિત્તં જીવિતાદધિકં શુભે ।
દેહિ પુત્રશિરોઃ મહ્યં યદિષ્ટં હૃદયાધિકમ્

યદિ નો ભોજનં કુર્યાત્સંપ્રાપ્તે હરિવાસરે ।
તદા સ્વહસ્તે સંગૃહ્ય ખડ્ગં રાજા પતિસ્તવ

ધર્માઙ્ગદશિરશ્ચારુ ચન્દ્રબિંબોપમં શુભમ્ ।
અજાતશ્મશ્રુકં ચૈવ કુણ્ડલાભ્યાં વિભૂષિતમ્

છિત્વા શીઘ્રં પાતયતુ મમોત્સંગે સુલોચને ।
એતદ્વા કુરુતદ્ભદ્રે યદાન્નં ન ભુનક્તિ ચ

દિને માધવદેવસ્ય પાપસંઘવિનાશને ।
તચ્છ્રુત્વા વચનં તસ્યા મોહિન્યાઃ કટુકાક્ષરમ્

પ્રચકંપે ક્ષણં દેવી શીતાર્તા કદલી યથા ।
સંધ્યાવલી તતો ધૈર્યમાસ્થાય વરવાર્ણિની

ઉવાચ મોહિનીં વાક્યં સુમુખી પ્રહસંત્યપિ ।
શ્રૂયન્તે હિ પુરાણેષુ ગાથાઃ સુભ્રુ સમીરિતાઃ

દ્વાદશી પ્રતિ સંબદ્ધાઃ સ્વર્ગમોક્ષપ્રદાયિકાઃ ।
ધનં ત્યજેત્ત્યજેદ્દારાઞ્જીવિતં ચ ગૃહં ત્યજેત્

ત્યજેદ્દેશં તથા ભૂપં સ્વર્ગં મિત્રં ગુરું ત્યજેત્ ।
ત્યજેત્તીર્થં ત્યજેદ્ધર્મં ત્યજેદત્યન્તસુપ્રિયમ્

ત્યજેદ્યોગં ત્યજેદ્દાનં જ્ઞાનં પુણ્યક્રિયા ત્યજેત્ ।
તપસ્ત્યજેત્ત્યજેદ્વિદ્યાં સિદ્ધિં મોક્ષં ત્યજેચ્છુભે

ન ત્યજેદ્દ્વાદગશીં પુણ્યાં પક્ષયોરુભયોરપિ ।
ઇહ સંબન્ધિનઃ સર્વે પુત્રભ્રાતૃસુહૃત્પ્રિયાઃ

ઐહિકામુષ્મિકે દેવિ સાધની દ્વાદશી સ્મૃતા ।
દ્વાદશ્યાસ્તુ પ્રભાવેણ સર્વં ક્ષેમં ભવિષ્યતિ

દાપયે તવ તુષ્ટ્યર્થં ધર્માઙ્ગદશિરઃ શુભે ।
વિશ્વાસં કુરુ મે વાક્યે સુખિની ભવ શોભને

ઇહાર્થં શ્રૂયતે ભદ્રે ઇતિહાસઃ પુરાતનઃ ।
કથયિષ્યામિ તે ભદ્રે સાવધાના શ્રુણુષ્વ મે

આસીદ્વિરોચનઃ પૂર્વં દૈત્યો ધર્મપરાયણઃ ।
તસ્ય ભાર્યા વિશાલાક્ષી દ્વિજપૂજનતત્પરા

નિત્યમેકમૃષિં પ્રાતઃ પૂજયિત્વા યથાવિધિ ।
પાદોદકં તસ્ય સુભ્રુ ભક્ત્યા પિબતિ હૃષ્ટધીઃ

પ્રાહ્લાદિશઙ્કિતા દેવા આસન્પૂર્વં મૃતે સતિ ।
હિરણ્યકશિપૌ રાજ્યં શાસતિ હ્યુગ્રતેજસિ

પ્રાહ્લાદૌ હ્લાદસંયુક્તે ચેરુર્વ્યગ્રા મહીતલે ।
એકદા શક્રમુખ્યાસ્તે દેવાઃ સમન્ત્ર્ય વાક્પતિમ્

પ્રોચુઃ કિં કાર્યમધુનાસ્માભિઃ શત્રુ પ્રતાપિતૈઃ ।
તચ્છ્રુત્વા વચનં તેષાં દેવાનાં ગુરુરબ્રવીત્

વિષ્ણુર્વિજ્ઞાપનીયો ઽદ્ય દુઃખં પ્રાપ્તૈઃ સુરવ્રજૈઃ ।
તચ્છ્રુત્વા ભાષિતં તસ્ય ગુરોરમિતતેજસઃ

વિરોચનપ્રાણહત્યૈ જગ્મુર્વૈકુણ્ઠમન્તિકે ।
તત્ર ગત્વા સુરશ્રેષ્ઠં વૈકુણ્ઠં તુષ્ટુવુઃ સ્તવૈઃ

દેવા ઊચુઃ
નમો દેવાધિદેવાય વિષ્ણવે ઽમિતતેજસે ।
ભક્તવિઘ્નવિનાશાય વૈકુણ્ઠાય નમો નમઃ

હરયે ઽદ્ભુતસિંહાય વામનાય મહાત્મને ।
ક્રોડરૂપાય મત્સ્યાય પ્રલયાબ્ધિનિવાસિને

કૂર્માય મન્દરધૃતે ભાર્ગવાયાબ્ધિશાયિને ।
રામાયાખિલનાથાય વિશ્વેશાય ચ સાક્ષિણે

દત્તાત્રેયાય શુદ્ધાય કપિલાયાર્તિહારિણે ।
યજ્ઞાય ધૃતધર્માય સનકાદિસ્વરૂપિણે

ધ્રુવસ્ય વરદાત્રે ચ પૃથવે ભૂરિકર્મણે ।
ઋષભાય વિશુદ્ધાય હયશીર્ષભૃતાત્મને

હંસાયાગમરૂપાયામૃતકુમ્ભવિધારિણે ।
કૃષ્ણાંય વાસુદેવાય સંકર્ષણવપુર્ધૃતે

પ્રદ્યુમ્નાયાનિરુદ્ધાય બ્રહ્મણે શઙ્કરાય ચ ।
કુમારાય ગણેશાય નન્દિને ભૃઙ્ગિણે નમઃ

ગન્ધમાદનવાસાય નરનારાયણાય ચ ।
જગન્નાથાય નાથાય નમો રામેશ્વરાય ચ

દ્વારકાવાસિને ચૈવ તુલસી વનવાસિને ।
નમઃ કમલનાભાય નમસ્તે પઙ્કજાઙ્ઘ્રયે

નમઃ કમલહસ્તાય કમલાક્ષાય તે નમઃ ।
કમલાપ્રતિપાલાય કેશવાય નમો નમઃ

નમો ભાસ્કરરૂપાય શશિરૂપધરાય ચ ।
લોકપાલસ્વરૂપાય પ્રજાપતિવપુર્ધૃતે

ભૂતગ્રામસ્વરૂપાય જીવરૂપાય તેજસે ।
જયાય જયિને નેત્રે નિયમાય ક્રિયાત્મને

નિર્ગુણાય નિરીહાય નીતિજ્ઞાયાક્રિયાત્મને ।
બુદ્ધાય કલ્કિરૂપાય ક્ષેત્રજ્ઞાયાક્ષરાય ચ

ગોવિન્દાય જગદ્ભર્ત્રે ઽનન્તાયાદ્યાય શાર્ઙ્ગિણે ।
શઙ્ખિને ગદિને ચૈવ નમશ્ચક્રધરાય ચ

ખડ્ગિને શૂલિને ચૈવ સર્વશસ્ત્રાસ્ત્રઘાતિને ।
શરણ્યાય વરેણ્યાય પરાય પરમાત્મને

હૃષીકેશાય વિશ્વાય વિશ્વરૂપાય તે નમઃ ।
કાલનાભાય કાલાય શશિસૂર્ય્યદૃશે નમઃ ।
પૂર્ણાય પરિસેવ્યાય પરાત્પરતરાય ચ

જગત્કર્ત્રે જગદ્ભર્ત્રે જગદ્ધાત્રેંઽતકાય ચ ।
મોહિને ક્ષોભિને કામરૂપિણે ઽજાય સૂરિણે

ભગવંસ્તવ સંપ્રાપ્તાઃ શરણં દૈત્યતાપિતાઃ ।
તદ્વિધત્સ્વાખિલાધાર યથા હિ સુખિનો વયમ્

પુત્રમિત્રકલત્રાદિસંયુતા વિહરામહે ।
તચ્છ્રુત્વા સ્તવનં તેષાં વૈકુણ્ઠઃ પ્રીતમાનસઃ

પ્રદદૌ દર્શનં તેષાં દૈત્યસં સંતાપિતાત્મનામ્ ।
તે દૃષ્ટ્વા દેવદેવેશં વૈકુણ્ઠં સ્નિગ્ધમાનસમ્

વિરોચનવધાયાશુ પ્રાર્થયામાસુરાદરાત્ ।
તચ્છ્રુત્વા શક્રમુખ્યાનાં કાર્યં કાર્યવિદાં વરઃ

સમાશ્વાસ્ય સુરાન્પ્રીત્યા વિસસર્જ મુદાન્વિતાન્ ।
ગતેષુ દેવવર્ગેષુ સર્વોપાયવિદાંવરઃ

વૃદ્ધબ્રાહ્મણરૂપેણ વિરોચનગૃહં યયૌ ।
દ્વિજપૂજનકાલે તુ સંપ્રાપ્તઃ કાર્યસાધકઃ

તં તુ દૃષ્ટ્વા વિશાલાક્ષી બ્રાહ્મણં હૃષ્ટમાનસા ।
અપૂર્વં ભક્તિભાવેન દદૌ સત્કૃત્ય ચાસનમ્

સો ઽનઙ્ગીકૃત્ય તદ્દત્તમાસનં પ્રાહ તાં શુભે ।
નાહં સમાદદે દેવિ ત્વદ્દત્તં પરમાસનમ્

શૃણુ મે કાર્યમતુલં યદર્થમહમાગતઃ ।
યન્મે મનોગતં કાર્યં તદ્વિજ્ઞાય ચ માનિનિ

યોંઽગીકરોતિ તત્પૂજાં ગ્રહીષ્યામિ વરાનને ।
તચ્છ્રુત્વા વૃદ્ધવિપ્રસ્ય વાક્યં વાક્યવિશારદા

માયયા મોહિતા વિષ્ણોઃ સ્ત્રીત્વાચ્ચાહાતિહર્ષિતા ।
વિશાલાક્ષ્યુવાચ
યત્તે મનોગતં વિપ્ર તદ્દાસ્યામિ ગૃહાણમે

આસનં પાદસલિલં દેહિ મે વાઞ્છિતાર્થદમ્ ।
ઇત્યુક્તઃ સ દ્વિજઃ પ્રાહ ન પ્રત્યેમિ સ્ત્રિયા વચઃ

તવ ભર્તા યદિ વદેત્તદા મે પ્રત્યયો ભવેત્ ।
તદાકર્ણ્ય દ્વિજેનોક્તં વિરોચનગૃહેશ્વરી

પતિમાકારયામાસ તત્રૈવ દ્વિજસન્નિધૌ ।
સ પ્રાપ્તો દૂતવાક્યેન પ્રાહ્લાદિર્હૃષ્ટમાનસઃ

અન્તઃપુરં યત્ર ભાર્યા વિશાલાક્ષી સમાસ્થિતા ।
તમાગતં સમાલોક્ય પતિં ધર્મપરાયણા

ઉત્થાય નત્વા વિપ્રાગ્ર્યમાસનં પુનરર્પયત્ ।
યદા તુ જગૃહે નૈવ દત્તમાસનમાદરાત્

રાજાનં કથયામાસ દૈત્યાનાં પતિમાત્મનઃ ।
તદ્દૃત્તાન્તમુપાજ્ઞાય દૈત્યરાટ્ સ વિરોચનઃ

ભાર્યાસ્નેહેન મુગ્ધાત્મા તત્તદાઙ્ગીચકાર હ ।
અઙ્ગીકૃતે તુ દૈત્યેન તદ્વિજ્ઞાય ચ માનસમ્

ઉવાચ બ્રાહ્મણો હૃષ્ટઃ સ્વમાયુર્મમ કલ્પય ।
તતસ્તુ દંપતી તત્ર મુગ્ધૌ સ્વકૃતયા શુચા

મુહૂર્તં ધ્યાનમાસ્થાય કરૌ બદ્ધોચતુર્દ્વિજમ્ ।
ગૃહાણ જીવિતં વિપ્ર દેહિ પાદોદકં મમ

ત્વયોક્તં વચનં સત્યં કુર્વઃ પ્રીતિમવાપ્નુહિ ।
તતસ્તુ વિપ્રઃ પ્રોતાત્મા તદઙ્ગીકૃત્ય ચાસનમ્

પાદોદકં દદૌ તસ્યૈ ભક્ત્યા પ્રીતો જનાર્દનઃ ।
પ્રક્ષાલ્ય પાદૌ વિપ્રસ્ય વિશાલાક્ષી મુદાન્વિતા

પત્યા સહ દધૌ મૂર્ધ્નિ અપઃ પાદાવનેજનીઃ ।
તતસ્તુ સહસા સુભ્રુ દંપતી દિવ્યરૂપિણૌ

વિમાનવરમારુહ્ય જગ્મતુર્વૈષ્ણવં પદમ્ ।
તતઃ પ્રસન્નો ભગવાન્ દેવશલ્યં વિમોચ્ય સઃ

યયૌ વૈકુણ્ઠભવનં સર્વૈર્દેવગણૈઃ સ્તુતઃ ।
એવં મયાપિ દાતવ્યં તવ દેવિ પ્રતિશ્રુતમ્

ન સત્યાચ્ચાલયે દેવિ પતિં રુક્માઙ્ગદાભિધમ્ ।
સત્તયમેવ મનુષ્યાણાં ગતિદં પરિકીર્તિતમ્

સત્યાચ્ચ્ચુતં મનુષ્યં હિ શ્વપાકાદધમં વિદુઃ

ઇત્યેવમુક્ત્વા કનકાવદાતા સા મોહિનીં પઙ્કજજન્મજાતામ્ ।
જગ્રાહ ભર્તુશ્ચરણૌ સુતામ્નૌ રક્તાઙ્ગુલી પાણિયુગેન સુભ્રૂઃ