નારદ પુરાણ · અધ્યાય 2.28

ઇતિ શ્રીબૃહન્નારદીયપુરાણોત્તરભાગે મોહિનીચરિતે કાષ્ઠીલોપાખ્યાનં નામ સપ્તવિંશો ઽધ્યાયઃ
કાષ્ઠીલોવાચ
રાક્ષસં ધાવમાનં તુ કાલાન્તકયમોપમમ્ ।
દૃષ્ટ્વા સા રાક્ષસી પ્રાહ ભર્તારં મમ શઙ્કિતા

પ્રક્ષિપસ્વાનલપ્રખ્યાં શક્તિં હેમવિભૂષિતામ્ ।
મમાયં પઞ્ચતાં યાતુ દિગંબરરિપુપ્રિય

તસ્યા વાક્યાન્મમ પતિઃ પૌરુષે તુ વ્યવસ્થિતઃ ।
મુમોચ વિપુલાં શક્તિં રક્ષોવક્ષસ્થલ પ્રતિ

જ્વલન્તી જ્વલનપ્રખ્યા દ્યોતયન્તી દિશો દશ ।
દિવ્યાંશુતીક્ષ્ણ વક્ત્રાતા કિઙ્કિણીશતનાદિતા

રક્તચન્દનલિપ્તાઙ્ગી રક્તવસ્ત્રોપશોભિતા ।
હૃદિ તસ્ય નિપત્યાસૌ શક્તિર્વિપ્રકરચ્યુતા

કૃત્વા ભસ્માવશેષં તુ રાક્ષસં ગગનં યયૌ ।
પાતયિત્વા સ્વભર્તારં વિપ્રહસ્તેન રાક્ષસી

કૃતકૃત્યમિવાત્માનં મેને હૃષ્ટતનૂરુહા ।
અથોવાચ દ્વિજં હૃષ્ટા રાક્ષસી શુભલોચનમ્

એહિ કાન્ત ગુહાં રમ્યાં પ્રવિશ ત્વં યદૃચ્છયા ।
ભુઙ્ક્ષ્વ ભોગાન્મયા સાર્દ્ધં યે દિવ્યા યે ચ માનુષાઃ

તથેતિ પ્રાણનાથો મે પ્રાહહૃષ્ટવપુસ્તદા ।
તતઃ સાદાય મે કાન્તં સ્વાં પ્રવિષ્ટા ગુહાં મુદા

અસંવીક્ષ્યૈવ તદ્ભસ્મ ભર્તૃદેહસમુદ્ભવમ્ ।
કુચાભ્યામુન્નતાભ્યાં સા મદ્ભર્તારમપીડયત્

દર્શયામાસ તાં તન્વીં કુમારીં શયને સ્થિતામ્ ।
ઇયં તેનાસિતાપાઙ્ગી બિમ્બોષ્ઠી કાઞ્ચનપ્રભા

ભાર્યાર્થે સમુપાનીતા વારાણસ્યા દ્વિજોત્તમ ।
યસ્યાઃ સીમાં ન લઙ્ઘન્તિ પાતકાનિ હ્યશેષતઃ

શક્તિક્ષેત્રં ચ તાં પ્રાહુઃ પુણ્યં પાપક્ષયઙ્કરમ્ ।
યા ગૃહં ત્રિપુરારેશ્ચ પઞ્ચગવ્યૂતિસંસ્થિતા

યસ્યાં મૃતાઃ પુનર્મર્ત્યા ગર્ભવાસં વિશન્તિ ન ।
સ ત્વમસ્યા ગૃહં પિત્ર્યં પુનર્નય સુલોચનામ્

ઇમાનિ તવ રત્નાનિ શયનાન્યાસનાનિ ચ ।
મયા સહ સમસ્તાનિ વિક્રીણીહિ નિજેચ્છયા

ત્વદર્થે રાક્ષસો ઘોરો મયા બ્રહ્મન્નિષૂદિતઃ ।
મુગ્ધયા તવ રૂપેણ પ્રેષિતો યમસાદનમ્

તસ્માન્મમોપિરિ વિભો કૃત્વા વિશ્વાસમાત્મના ।
ભજસ્વ માં વિશાલાક્ષ ભક્તાં વૈ કામરૂપિણીમ્

એતચ્છ્રુત્વા તુ વચનં ભર્તા મે ચારુલોચને ।
રાક્ષસ્યાઃ કામતપ્તાયાઃ કુમાર્યાઃ સન્નિધૌ શુભે

ઉવાચ રાક્ષસીં તાં તુ સશઙ્કો મધુરં વચઃ ।
સુભગે નીતિશાસ્ત્રેષુ વિશ્વસ્તવ્યા ન યોષિતઃ

કૌમારં યા પતિં હન્તિ સા કથં માં ન હિંસતિ ।
મત્તો રૂપાધિકં મત્વા પરં પુરુષલંપટા

સો ઽહં વિશ્વાસભાવેન વિશ્વસ્તસ્તે વરાનને

અદ્ય વાથ પરેદ્યુર્વા પક્ષે માસે ઽથ વત્સરે ।
વ્યાપાદય યથેચ્છં વા ત્વાં પ્રપન્નો ઽસ્મિ ભામિનિ

એવમેવ ત્વયા કાર્યં નાદ્ય ચોપકૃતં તવ ।
આત્મા તે સર્વથા દેયઃ પ્રતીકારસ્ય હેતવે

મદર્થે નિહતો ભર્તા ત્વયા નિઃશઙ્કયા યતઃ ।
તતો ઽહં નોત્તરં વચ્મિ પરં કિઞ્ચિત્સુલોચને

તચ્છ્રુત્વા વચનં તસ્ય મદ્ભર્તુઃ સાબ્રવીદિદમ્ ।
વિશ્વસ્તહિંસનં બ્રહ્મન્ બ્રહ્મહત્યા સમં ભવેત્

યદ્યેવં રાક્ષસીં ક્રૂરાં મન્યસે પતિઘાતિનીમ્ ।
પતિં તથાપિ ગર્હેયં વિશ્વસ્તં ઘાતયે કથમ્

સૂક્ષ્મા હિ ધર્મસ્ય ગતિર્ન જ્ઞાયેત કથઞ્ચન ।
કેનાપિ કુત્રચિદ્દેવદૈત્યરાક્ષસકાદિના ।
કેચિન્મનુષ્યાઃ પટવો ધર્મસૂક્ષ્મત્વચિન્તને

યે ઽનિત્યેન શરીરેણ નૈષ્કર્મ્યં સાધયન્ત્યુત ।
શ્રૂયતે ચ પુરાણેષુ કિઞ્ચિદત્ર નિગદ્યતે

ધર્મસ્યૈવાનુકૂલ્યેન વિષ્ણુના પ્રભવિષ્ણુના ।
દશાવતારગ્રહણે દુઃખં પ્રાપ્તમનેકધા

ક્વ સીતાર્થં શ્રીનિવાસો રામો લક્ષ્મણસંયુતઃ ।
વિલાપં કુરુતે નાગપાશબન્ધાદિકર્મસુ

ક્વ દેવદેવો વસુદેવસૂનુર્વિજ્ઞાનરૂપો નિખલપ્રપઞ્ચી ।
હા કષ્ટમિત્યસ્રદૃગાદિચેષ્ટઃ પાર્થોગ્રસનાદિકભૃત્યકૃત્યઃ

ઈશસ્ય કૃત્યં દ્વિજ દુર્વિભાવ્યં ધર્માનુકૂલ્યેન સમાસ્થિતસ્ય ।
વ્યાસઃ સ્વયં વેદવિભાગકર્ત્તા પારાશરિસ્તત્ત્વદૃગિજ્યમૂર્તિઃ ।
કન્યાત્વવિધ્વસકવીર્યજન્મા કાનીનસંજ્ઞો ઽનુજદારગામી

પરિવેત્તા ચ દિધિષૂઃ શન્તનુઃ સ્વઃસરિત્પત્તિઃ ।
દિધિષૂ તનયઃ સાક્ષાદ્વસુઃ સ્ત્રીવાદમૃત્યુભાક્

યે ગોલકસુતાઃ કુણ્ડાઃ પાણ્ડવાઃ સમયોનિગાઃ ।
તેષાં સંકીર્તનં પુણ્યં પવિત્રં પાપનાશનમ્

યં ધ્યાયન્તિ સ્મરન્ત્યદ્ધા યોગમૂર્તિઃ સનાતનઃ

વિષ્ણુર્વેશ્યાસમાસક્તઃ પ્રહ્લાદાદ્યુપદેશકૃત્ ।
શ્રીનૃસિંહો ઽસુરધ્વંસી દેવદેવાધિદૈવતમ્

સંસારવાસનાધ્વંસી દેવદેવાધિદૈવતમ્ ।
સંસારવાસનાધ્વંસી સ્વર્ણાક્ષભવનસ્થિતિઃ

જામદગ્ન્યઃ સ્વયં સિદ્ધસ્તપસા દગ્ધકિલ્બિષઃ ।
ઈશ્વરઃ ક્ષત્રસંહારભ્રૂણહત્યાદિકર્મકૃત્

સ્વયમેવર્ષભો યોગી લોકશિક્ષાપરો દ્વિજઃ ।
લોકગ્લાનિકરો જાતઃ કુર્વન્ધર્માનુરોધતઃ

નારદો નારદો ભૂયો ભૂયો ભૂયો ઽપિ નારદઃ ।
નારાયણપરો નારો નરો નરહિતો ઽમરઃ

ગૌતમો ગૌતમો વિપ્ર ગોપચેષ્ટાપરાયણઃ ।
વેદબાહ્યાર્થસંયુક્તશાસ્ત્રી વેદોપકાર કૃત્

વસુષ્ઠશ્ચોર્વશીજાતો ઽગસ્ત્યો ઽપિ સ્વયમીશ્વરૌ ।
યેન લોકોપકારાર્થં વાસિષ્ઠં શાસ્ત્રમુત્તમમ્

કૃતં યસ્મિન્પુરાણાનિ વેદાઃ સામ્યત્વમાગતાઃ ।
યઃ સ્વયં રામચન્દ્રસ્ય ગુરુઃ સર્વેશ્વરસ્ય ચ

સ કથં ગાધિજાશપ્તસ્તિર્યગ્યોનિમુપાગમત્ ।
યો દમિત્વા વિભુર્વિન્ધ્યં વાતાપિં સાગરં સ્થિતઃ

સ કથં મૃતકાદાતા દુષ્કરં સમુપાસતે ।
યો વિધિઃ કર્મસાક્ષ્યાદિવન્દ્યો માન્યઃ પિતામહઃ

મોહિનીમોહિતો દેહમુત્સસર્જ કથં સ ચ ।
યઃ શિવઃ શિવદઃ સાક્ષાત્પ્રકૃતીશઃ પરાત્પરઃ

સ કથં દેવપત્નીગઃ શ્મશાનાશુભચેષ્ટિતઃ ।
તસ્માદ્દ્વિજ સદાચારો નિષેવ્યો વિધિના વિધિઃ

તમહંભાવનાયુક્તો નો હેયાદ્યો વિદાં વરઃ ।
સ શાન્તિમાપ્નુયાદગ્ર્યાં ધમ્યામુભયસંસ્થિતામ્

આપવર્ગ્યઃ સ્મૃતો ધર્મો ધનં ધર્મૈકસાધનમ્ ।
તન્મયા સાધિતો ધર્મઃ સર્વોત્તમધનાત્મના

શૃણુ વિપ્રાત્ર ધર્મસ્ય ગતિં સૂક્ષ્માં વદામ્યહમ્ ।
યદા સમાગતો ભર્તા મમ કન્યાં સમાહરન્

ત્વાં પશ્યન્ નિજકર્મસ્થં કો ઽપિ દોષો ન તસ્ય વૈ ।
મયા પૃષ્ટઃ કથં નામ કન્યેયં સમુપાહૃતા

તદા તેન મૃષા વાક્યમુક્તં મદ્ભક્ષણાર્થકમ્ ।
તન્નિશમ્યાહ માં બદ્ધા સ્વયં ચાસ્થાનિ દર્શનાત્

યે વદન્તિ ચ દાંપત્યે ભાર્યા મોક્ષવિરોધિની ।
ન તે તત્ત્વદૃશો જ્ઞેયા ન સા ભાર્યા વિરોધિની

ભાર્યા સમુદ્ધરેત્પાપાત્પતન્તં નિરયે પતિમ્ ।
સા ભાર્યાન્યા કર્મવલ્લીરૂપા સંસારદાયીની

પાપં કિમત્ર તન્મત્તઃ સમ્યક્છૃણુ સ્વયં વર ।
અલીકં નૈવ વક્તવ્યં પ્રાણૈઃ કણ્ઠગતૈરપિ

સત્યમેવાચરેત્સત્યે સાક્ષાદ્ધર્મે વ્યવસ્થિતઃ ।
સત્યે સમાસ્થિતો બ્રહ્મા સત્યે સન્તઃ સમાસ્થિતાઃ

સત્યે સમાસ્થિતં વિશ્વં સર્વદા સચરાચરમ્ ।
સત્યં બ્રૂયાદિતિ વચો વેદાન્તેષુ પ્રગીયતે

સત્યં બ્રહ્મસ્વરૂપં હિ તત્સત્યમભિધીમહિ ।
સત્યં તુ સર્વદા વિપ્ર મઙ્ગલં મઙ્ગલપ્રદમ્

અસત્યમાત્મક્ષયદં સદ્યઃ પ્રત્યયકારકમ્ ।
સ્ત્રીષુ સત્યં ન વક્તવ્યં તત્રાપિ શૃણુ કારણમ્

નિધિં સ્ત્રિયૈ ન કથયેદિત્યાદૌ દોષવારણમ્ ।
ઉક્તં તદ્ધર્મજનકં ધર્મસૂક્ષ્મત્વદર્શકમ્

કુશા દ્વિજા જલં વહ્નિર્વેદા ભૂકાલદિક્સુરાઃ ।
સાક્ષ્યે યત્ર વિવાહેષુ દાંપત્યં તદુદીરિતમ્

સમઙ્ગીકરણં કર્મ વિવાહે તુ વિધીયતે ।
સ્ત્રીપુંસોર્દ્વિજસંસ્કારે નિર્દિષ્ટં ગુરુશિષ્યયોઃ

તસ્માત્પરસ્પરં જ્ઞેયો ગુરુશિષ્યૌ વધૂવરૌ ।
નાનયોરણુમાત્રો ઽપિ ભેદો બોધ્યો વિજાનતા

તત્તત્કર્માનુરૂપત્વાત્પ્રાધાન્યસ્ત્રીનિયોજ્યયોઃ ।
ક્વચિદ્વ્યત્યયદોષશ્ચેદ્દૈવમેવાત્ર કારણમ્

દૈવાધીનં જગત્સર્વં સદેવાસુરમાનુષમ્ ।
દૈવં તત્પૂર્વજન્માનિ સંચિતાઃ કર્મવાસનાઃ

પ્રાપ્તં નિષેવન્નન્યોન્યં વર્તતે કામકારકમ્ ।
શુભં વાપ્યશુભં વિપ્ર તં તુ શાન્તં વિદુર્બુધાઃ

શાન્તઃ સત્યસમાચારો જન્તુર્લોકપ્રતારકઃ ।
એવમાદિ વિદિત્વા તુ નાયં ભર્તા નિપાતિતઃ

કન્યાત્વધ્વંસકાત્પાપાત્પૂતો મદુપકારતઃ ।
ગતિં પ્રયાતઃ કૃતિનાં ત્વદ્ધસ્તવિનિપાતિતઃ

મયા તૂપકૃતં પત્યે જાનન્ત્યા ધર્મસૂક્ષ્યતામ્ ।
ત્વત્પ્રાણરક્ષણે ધર્મો મમાભૂદ્દ્વિજસત્તમ

તેન ધર્મેણ કિં પ્રાપ્તમિતિ સમ્યઙ્નિબોધ મે ।
રાક્ષસીં યોનિમાપન્ના રાક્ષસસ્ય પ્રિયા હ્યહમ્

કામરૂપા બ્રાહ્મણી તુ સંજાતા ધર્મકારણાત્ ।
ધર્મકામદુઘા ધેનુઃ સંતોષો નન્દનં વનમ્

વિદ્યા મોક્ષકરી પ્રોક્તા તૃષ્ણા વૈતરણી નદી ।
વૈતરણ્યાં પતન્ભર્તા મયોદ્ધૃત ઇહાભવત્

અસ્યાશ્ચોપકૃતં વિપ્ર વર્ણોત્તમનિવેશનાત્ ।
ઇયં ત્વસંગિની ભાર્યા ભવિષ્યતિ પિતુર્ગૃહે

અહં તવાસ્યાશ્ચ સદા રક્ષિકા ધર્મબોધિની ।
મત્સંગમાત્પૂર્વમેવ યા ભાર્યા વિપ્ર તે ઽભવત્

ઇયં ત્વત્સંગિની ભાર્યા ભવિષ્યતિ વરાનના ।
સાપિ તિર્યગ્ગતિં પ્રાપ્ય મુચ્યતે મદનુગ્રહાત્

અહં પુરા ભવે ઽભૂવં રમણી લોકસુન્દરી ।
કન્દલીતિ ચ વિખ્યાતા તનયૌર્વમુનેર્દ્વિજ

તપઃ પ્રભાવાત્સંજાતા યમલા મિથુનન્ધરા ।
પુરુષો મે સહભવો દમિતો ધર્મકારણાત્

તેનૈવૌર્વેણ શિષ્ટાહં દત્તા દુર્વાસસે ભવમ્ ।
તં પતિં પ્રાપ્ય વિપ્રેન્દ્ર પ્રાક્કર્મવશાગા હ્યહમ્

કલહાભિરતા પત્યા શપ્તા ભસ્મત્વમાગતા ।
કિઞ્ચિત્પાપાવશેષેણ રાક્ષસીં યોનિમાગતા

તત્ર યોનૌ મયા લબ્ધો ભર્તાયં રાક્ષસાધિપઃ ।
ગોભિલો નામ તેજસ્વી સ ત્વયા વિનિપાતિતઃ

શોપો ઽસ્ય પૂર્વવયસિબભૂવ દ્વિજસત્તમ ।
કસ્યાશ્ચિદ્રાજકન્યાયાઃ સ્ત્રિયાઽરબ્ધા મૃતિસ્તવ

અહં તુ રાક્ષસીભાવરહિતા પૂર્વકર્મણઃ ।
શુભસ્ય બલમાપન્ના જાતા તવ સહાયિની

દુઃખિતાહં કૃતા ભર્ત્રા કુમાર્યાહરણાત્પુરા ।
ભાર્યાથ પાપિના બ્રહ્મંસ્તેન વ્યાપાદિતો મયા

વિશ્વસ્તો હિ યતસ્ત્વં વૈ મમ સર્વેણ ચેતસા ।
તતસ્ત્વાં ગોપયિષ્યામિ સર્વભાવેન કામુક

એષ તે શપથઃ સત્યઃ પઞ્ચભૂતોપસાક્ષિકઃ ।
કૃત્સ્નસ્ય પુરુષસ્યેહ સન્નિધૌ વ્યાહૃતો મયા

ન કરોષિ દ્વિજશ્રેષ્ઠ સંવિદં હ્યન્યથા ક્વચિત્ ।
મદ્વાક્યે ભવતા સ્થેયં સર્વકૃત્યેષુ માનદ

એતચ્છ્રુત્વા તુ વચનં રાક્ષસ્યા પરિભાષિતમ્ ।
પ્રતિપેદે વચઃ સર્વં યત્કૃતં હિ તયા તદા

તતઃ સા રાક્ષસી સર્વં સંપ્રગૃહ્ય ગુહાધનમ્ ।
કરેણુરૂપિણી ભૂત્વા પૃષ્ઠે કૃત્વા પતિં મમ

તયા સહ વિશાલાક્ષ્યા રત્નાવલ્યા મુદાન્વિતા ।
યયાવાકાશમાર્ગેણ કાશીમભિ મુલોચને