નારદ પુરાણ · અધ્યાય 2.25

ઇતિ શ્રીબૃહન્નારદીયપુરાણોત્તરભાગે મોહિનીપ્રશ્નો નામ ચતુર્વિંશો ઽધ્યાયઃ
વસિષ્ઠ ઉવાચ
તદ્વાક્યં બ્રાહ્મણાઃ શ્રુત્વા મોહિન્યા સમુદીરિતમ્ ।
તથ્યમિત્યેવમુક્ત્વા તુ રાજાનં વાક્યમબ્રુવન્

બ્રાહ્મણા ઊચુઃ
યસ્ત્વયા નૃપતે પુણ્યઃ કૃતો ઽયં શપથઃ કિલ ।
એકાદશ્યાં ન ભોક્તવ્યં પક્ષયોરુભયોરપિ

ન કૃતઃ શાસ્ત્રદૃષ્ટ્યા તુ સ્વબુદ્ધ્યૈવ પ્રકલ્પિતઃ ।
સાગ્રીનાં પ્રાશનં પ્રોક્તમુભયોઃ સંધ્યયોઃ કિલ

હોમોચ્છિષ્ટપ્રભોક્તારસ્ત્રયો વર્ણાઃ પ્રકીર્તિતાઃ ।
વિશેષાદ્ભૂમિપાલાનાં કથં યુક્તમુપોષણમ્

સર્વદોદ્યતશસ્ત્રાણાં દુષ્ટસંયમિનાં વિભો ।
શાસ્ત્રતો ઽશાસ્ત્રતો વાપિ યસ્ત્વયા શપથઃ કૃતઃ

પરિપૂર્ણો ભવત્યદ્ય વાક્યેન હિ દ્વિજન્મનામ્ ।
વ્રતભઙ્ગો ન તે ઽસ્તીહ ભુક્ષ્વં વિપ્રસમન્વિતઃ

પરિતાપો ન તે કાર્યો વિપ્રવાક્યં મહત્તરમ્ ।
યો ઽન્યથા મન્યતે વાક્યં વિપ્રાણાં નૃપસત્તમ

સ યાતિ રાક્ષસીં યોનિં જન્માનિ દશ પઞ્ચ ચ ।
તચ્છ્રુત્વા વચનં રોદ્રં રાજા કોપસમન્વિતઃ

ઉવાચ સ્ફુરમાણૌષ્ટસ્તાન્વિપ્રાન્શ્લક્ષ્ણયા ગિરા ।
સર્વેષામેવ ભૂતાનાં ભવન્તો માર્ગદર્શિનઃ

યતીનાં વિધવાનાં ચ શ્લોકો ઽયં પઠ્યતે દ્વિજાઃ ।
વિમાર્ગગામિનાં ચૈતન્મતં ન સાત્વતાં ક્વચિત્

યદ્ભવદ્ભિઃ સમુદ્દિષ્ટં રાજ્ઞાં નોપોષણં સ્મૃતમ્ ।
તત્ર વાક્યાનિ શૃણુત વૈષ્ણવા ચારલક્ષણે

ન શઙ્ખેન પિબેત્તોયં ન હન્યાત્કૂર્મસૂકરૌ ।
એકા દશ્યાં ન ભોક્તવ્યં પક્ષયોરુભયોરપિ

ન પાતવ્યં હિ મદ્ય તુ ન હન્તવ્યો દ્વિજઃ ક્વચિત્ ।
ક્રીડેન્નાક્ષૈસ્તુ ધર્મજ્ઞો નાશ્નીયાદ્ધરિવાસરે

અભક્ષ્ય ભક્ષણં પાપં પરદારાભિમર્શનમ્ ।
એકાદશ્યાં ભોજનં ચ પતનસ્યૈવ કારણમ્

અકાર્યકરણં કૃત્વા કિં જીવેચ્છરદાં શતમ્ ।
કો હિ સંચેષ્ટમાનસ્તુ ભુનક્તિ હરિવાસરે

ચતુષ્પદેભ્યો ઽપિ જનૈર્નાન્નં દેયં હરેર્દિને ।
ઉત્તરાશાસ્થિતૈર્વિપ્રૈર્વિષ્ણુધર્મપરાયણૈઃ

સો ઽહં કથં કરોમ્યદ્ય અભક્ષ્યસ્ય તુ ભક્ષણમ્ ।
નોપક્ષીણશરીરો ઽહં નામયાવી દ્વિજોત્તમાઃ

સ કથં હિ વ્રતં ત્યક્ષે વિમાર્ગસ્થદ્વિજોક્તિતઃ ।
ધર્મભૂષણસંજ્ઞેન રક્ષ્યમાણે ધરાતલે

ન ચ રક્ષાવિહીનો ઽહં શત્રુઃ કો ઽપિન મે ઽસ્તિ ચ ।
એવં જ્ઞાત્વા દ્વિજશ્રેષ્ઠા વૈષ્ણવવ્રતશાલિનઃ

ભવદ્ભિર્નોચિતં વક્તું પ્રતિકૂલં વ્રતાપહમ્ ।
અસંપરીક્ષ્ય યે દદ્યુઃ પ્રાયશ્ચિત્તં દ્વિજાતયઃ

તેષામેવ હિ તત્પાપં સ્મૃતિવૈકલ્યસમ્ભવમ્ ।
દેવો વા દાનવો વાપિ ગન્ધર્વો રાક્ષસો ઽપિ વા

સિદ્ધો વા બ્રાહ્મણો વાપિ પિતાસ્માકં સ્વયં વદેત્ ।
હરિર્વાપિ હરો વાપિ મોહિનીજનકો ઽપિ વા

દિનકૃલ્લોકપાલો વા નો ભોક્ષ્યે હરિવાસરે ।
યો હિ રુક્માઙ્ગદો રાજા વિખ્યાતો ભૂતલે દ્વિજાઃ

સત્યપ્રતિજ્ઞાં વિફલાં ન કદાચિત્કરોતિ હિ ।
દ્યુપતેઃ ક્ષીયતે તેજો હિમવાન્પરિવર્ત્તતે

જલધિઃ શોષમાયાતિ પાવકશ્ચોષ્ણતાં ત્યજેત્ ।
તથાપિ ન ત્યજે વિપ્રા વ્રતમેકાદશીદિને

પ્રસિદ્ધિરેષા ભુવનત્રયે ઽપિ આરટ્યતે મે પટહેન વિપ્રાઃ ।
ગ્રામેષુ દેશેષુ પરેષુ વાપિ યે ભુઞ્જતે રુક્મવિભૂષણસ્ય

દણ્ડ્યાશ્ચ વધ્યાશ્ચ સપુત્રકાસ્તે ન ચાપિ વાસો વિષયે હિ તેષામ્ ।
હરેર્દિને સર્વમખપ્રધાને પાપાપહે ધર્મવિવર્દ્ધને ચ

મોક્ષપ્રદે જન્મનિકૃન્તનાખ્યે તેજો નિધૌ સર્વજનપ્રરૂઢે ।
એંવવિધે પ્રોદ્ગત એવ શબ્દે યદ્યસ્મિ ભોક્તા વૃજિનસ્ય કર્ત્તા

અમેધ્યલિપ્તઃ પટહો ભવેત્તદા સંછાદિતો નીલમયેન વાસસા ।
ઉત્પાદ્ય કીર્તિં સ્વયમેવ જતુર્નિકૃન્તતિ પ્રાણભયાચ્ચ પાપાત્

યસ્તસ્ય વાસો નિરયે યુગાનાં ષષ્ટિર્ભવેદ્વા ક્રિમિદંશસંજ્ઞે ।
વૃથા હિ સૂતા મમ સા જનિત્રી ભવેન્નિરાશા દ્વિજપિતૃદેવાઃ

વૈવસ્વતો હર્ષમુપાશ્રયેચ્ચ સલેખકો મે વ્રતભઙ્ગ એવ ।
કિં તેન જાતેન દુરાત્મના હિ દદાતિ હર્ષં રિપુસુંદરીણામ્

કુકર્મણા પાપરતિઃ કુજાતિઃ સર્વસ્ય નાશી ત્વશુચિસ્સ મૂઢઃ ।
ન મન્યતે વેદપુરાણશાસ્ત્રાનન્તે પુરીં યાતિ દિનેશસૂનોઃ

કૃત્વૈવ વાન્તિં પુનરત્તિ તાં યસ્તદ્વત્પ્રતિજ્ઞાવ્રતભઙ્ગકારી ।
વેદા ન શાસ્ત્રં ન ચ તત્પુરાણં ન ચાપિ સન્તઃ સ્મૃતયો ન ચ સ્યુઃ

યે માધવસ્ય પ્રિયકૃત્યયોગ્યે વદન્તિ શુદ્ધે ઽહ્નિ ભુજિક્રિયાં તુ ।
શ્રાદ્ધેન તેનાપિ ન ચાસ્તિ તૃપ્તિઃ પિતુશ્ચ ચીર્ણેન હરેર્દિને તુ

વ્રતેન યદ્વિષ્ણુપદપ્રદેન સાકં ક્ષયાહેન વદન્તુ મૂઢાઃ

એતચ્છ્રુત્વા તુ તદ્વાક્યં મોહિની જ્વલિતાન્તરા ।
કોપસંરક્તનયના ભર્તારં પર્યભાષત્

કરોષિ ચેન્ન મે વાક્યં ધર્મબાહ્યો ભવિષ્યસિ ।
ધર્મબાહ્યો હિ પુરુષઃ પાંશુના તુલ્યતાં વ્રજેત્

પાંશુના પૂર્યતે ગર્તઃ સ ગર્તખનકો ભવેત્ ।
ત્વયા મમાર્પિતઃ પાણિર્વરાય પૃથિવીપતે

તામુલ્લઙ્ઘ્ય પ્રતિજ્ઞાં સ્વાં પાલયિષ્યાસિ નો યદિ ।
કૃતકૃત્યા તદા યાસ્યે પ્રાપ્તો ધર્મો મયા તવ

ન ચાહં તે પ્રિયા ભાર્યા ન ચ ત્વં મે પતિર્નૃપ ।
ઉપધાનં કરિષ્યામિ સ્વકં બાહું ન તે યુધિ

ધિક્ ત્વાં ધર્મક્ષયકરં સ્વવચોલોપકારકમ્ ।
મ્લેચ્છેષ્વપિ ન દૃશ્યેત ત્વાદૃશો ધર્મલોપકઃ

સત્યાચ્ચલિતમદ્યત્વાં પરિત્યક્ષ્યે સુપાપિનમ્ ।
એવમુક્ત્વા વરારોહા હ્યુદતિષ્ઠત્ત્વરાન્વિતા

યથા સતી હરં ત્યક્ત્વા દિવ્યાભરણભૂષિતા ।
પ્રસ્થિતા સા તદા તન્વી ભૂસુરૈશ્ચ સમન્વિતા

વરં મદ્યસ્ય સંસ્પર્શો નાસ્ય સંગો નૃપસ્ય વૈ ।
વરં નીલાંબરસ્પર્શો નાસ્ય ધર્મચ્યુતસ્ય હિ

એવં હિ મોહિની રુષ્ટા પ્રલપન્તી તદા ભૃશમ્ ।
ગૌતમાદિસમાયુક્તા નિર્જગામ ગૃહાદ્બ્રહિઃ

હા તાત હા જગન્નાથ સૃષ્ટિસ્થિત્ત્યન્તકારક ।
ઇત્યેવ શબ્દં ક્રોશન્તી બ્રહ્મણોમાનસોદ્ભવા

એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ વાજિરાજં સમાસ્થિતઃ ।
અટિત્વા સકલામુર્વીં સંપ્રાપ્તો ધર્મભૂષણઃ

સંમુખો ઽભૂજ્જનન્યાસ્તુ ત્વરાયુક્તો વિમત્સરઃ ।
કર્ણાભ્યાં તસ્ય શબ્દો ઽસૌ વિશ્રુતઃ પિતૃવત્સલઃ

મોહિનીવક્ત્રસંભૂતો વિપ્રવાક્યોપબૃંહિતઃ ।
ધર્માઙ્ગદો ધર્મમૂર્તિઃ રુક્માગદસુતસ્તદા

અવરુહ્ય હયાત્તૂર્ણં યયૌ તાતપદાન્તિકે ।
પુનરુત્થાય વિપ્રેન્દ્રાન્નનામ વિહિતાઞ્જલિઃ

તતઃ શીઘ્રગતિં દૃષ્ટ્વા મોહિનીં રુષ્ટમાનસામ્ ।
આલક્ષ્ય તરસા માતઃ પ્રાહ રાજન્ કૃતાઞ્જલિઃ

કેનાવમાનિતા દેવિ કથં રુષ્ટા પિતુઃ પ્રિયે ।
એતૈર્દ્વિજેન્દ્રૈઃ સહિતા ક્વ ત્વં સંપ્રસ્થિતાધુના

ધર્માઙ્ગદવચઃ શ્રુત્વા મોહિની વાક્યમબ્રવીત્ ।
પિતા તવાનૃતી પુત્ર કરો યેન વૃથા કૃતઃ

યઃ કર્ત્તા સુકૃતં ભૂરિ રક્તાશોકાકૃતિઃ સ્થિતઃ ।
ધ્વજાઙ્કુશાઙ્કિતઃ શ્રીમાન્દક્ષિણઃ કનકાઙ્ગદઃ

રુક્માઙ્ગદેન તે પિત્રા ન ચાહં વસ્તુમુત્સહે

ધર્માઙ્ગદ ઉવાચ
યદ્વવીષિ વચો દેવિ તત્કર્ત્તાહં ન સંશયઃ ।
મા કોપં કુરુ માતસ્ત્વં નિવર્ત્તતસ્વ પિતુઃ પ્રિયે

મોહિન્યુવાચ
અનેન સમયેનાહં ત્વત્પિત્રા મન્દરાચલે ।
કૃતા ભાર્યા શિવઃ સાક્ષ્યે સ્થિતો યત્ર સુરાધિપઃ

સમયાત્સ ચ્યુતઃ સમ્યક્પિતા તે રુક્મભૂપણઃ ।
ન પ્રયચ્છતિ મે દેયં તસ્ય વૃદ્ધિં વિચિન્તયે

ન યાચે કાઞ્ચનં ધાન્યં હસ્ત્યશ્વં ગ્રામવાસસી ।
યેન તસ્ય ભવેદ્ધાનિર્ન યાચે તન્નૃપાત્મજ

યેનાસૌ પ્રીણયેદ્દેહં સ્વકીયં દેહિનાં વર ।
તન્મયા પ્રાર્થિતં પુત્ર સ મોહાન્ન પ્રયચ્છતિ

તસ્યૈવ ચોપકારાય શરીરસ્ય નૃપાત્મજ ।
યાચિતઃ સુખહેતોસ્તુ મયા નૃપતિસત્તમઃ

સ્થિતઃ સો ઽદ્યાનૃતે ઘોરે સુરાપાનસમે વિભુઃ

સત્યચ્યુતં નિષ્ઠુરવાક્યભાષિણં વિમુક્તધર્મં ત્વનૃતં શઠં ચ ।
પરિત્યજેયં જનકં તવાધમં નૈવ સ્થિતિર્મે ભવિતા હિ તેન

તચ્છ્રુત્વા મોહિનીવાક્યં પુત્રો ધર્માઙ્ગદો ઽબ્રવીત્ ।
મયિ જીવતિ તાતો મે ન ભવેદનૃતી ક્વચિત્

નિવર્તસ્વ વરારોહે કરિષ્યે ઽહં તવેપ્સિતમ્ ।
પિત્રા મે નાનૃતં દેવિ પૂર્વમુક્તં કદાચન

સ કથં મયિ જાતે તુ વદિષ્યતિ મહીપતિઃ ।
યસ્ય સત્યે સ્થિતા લોકાઃ સદેવાસુરમાનુષાઃ

વૈવસ્વતગૃહં યેન કૃતં શૂન્યં હિ પાપિભિઃ ।
વિજૃંભતે યસ્ય કીર્તિર્વ્યાપ્તં બ્રહ્માણ્ડમણ્ડલમ્

સ કથં જાયતે ભૂપો મિથ્યાવચનસંસ્થિતઃ ।
અશ્રુતં ભૂપતેર્વાક્યં પરોક્ષે શ્રદ્દધે કથમ્

મમોપરિ દયાં કૃત્વા નિવર્તસ્વ શુભાનને ।
એતદ્ધર્માઙ્ગદેનોક્તં વાક્યમાકર્ણ્ય મોહિની

ન્યવર્તત મહીપાલપુત્રસ્કન્ધાવલંબિની ।
યત્ર રુક્માઙ્ગદઃ શેતે મૃતકલ્પો રવિપ્રભઃ

તસ્મિન્નિવેશયામાસ શયને કાઞ્ચનાન્વિતે ।
દીપરત્નૈઃ સુપ્રકાશે વિદ્રુમૈશ્ચિત્રિતે વરે

આખણ્ડલાસ્ત્રમણિભિઃ કૃતપાદે સુકોમલે ।
દીર્ઘવિસ્તારસંયુક્તે હ્યનૌપમ્યે મનોહરે

તતઃ કૃતાઞ્જલિઃ પ્રાહપિતરં શ્લક્ષ્ણયા ગિરા ।
તાતૈષા જનની મે ઽદ્ય ત્વાં વદત્યનૃતી ત્વિતિ

કસ્માત્ત્વમનૃતી ભૂપ ભવિષ્યસિ મહીતલે ।
સકોષરત્નનિચયે ગજાશ્વરથસંયુતે

રાજ્યે પ્રશાસ્યમાને તુ સપ્તોદધિસમન્વિતે ।
પ્રદેહિ સકલં હ્યસ્યૈ યત્ત્યા શ્રાવિતં વિભો

મયિ ચાપધરે તાત કો વ્યલીકં ચરેત્તવ ।
દેહિ શક્રપદં દેવ્યૈ જિતં વિદ્ધિ પુરન્દરમ્

વૈરિઞ્ચ્યં દુર્લ્લભં યચ્ચ યોગિગમ્યં નિરઞ્જનમ્ ।
તચ્ચાપ્યહં પ્રદાસ્યામિ તપસા તોષ્ય પદ્મજમ્

સમીહતે યજ્જનની મદીયા રસાતલે વાપિ ધરાતલે વા ।
ત્રિવિષ્ટપે વાપિ પરે પદે વા દાસ્યામિ જિત્વા નરદેવદાનવાન્

અહં હિ દાસસ્તવ ભૂપ યસ્માદ્વિક્રીયતાં મામથવા તૃણાય ।
હસ્તે હિ પાપસ્ય દિવાપ્રકીર્તેર્વત્સ્યામિ તત્કર્મકરઃ સુભુક્તઃ

યદ્દુષ્કરં ભૂમિપતે ત્રિલોક્યાં નાદેયમસ્તીહ તદિષ્ટંભાવાત્ ।
તચ્ચાપિ રાજેન્દ્ર દદસ્વ દેવ્યૈ મજ્જીવિતં મજ્જનનીભવં વા

તેનૈવ સદ્યો નૃપનાથ લોકે સત્કીર્તિયુક્તો ભવ સર્વદૈવ ।
વિરાજયિત્વા સ્વગુણૈર્નૃપૌઘાન્કરૈરિવાત્મપ્રભવૈઃ ખશોભૈઃ

કીર્તિપ્રભઙ્ગે વૃજિનં ભવિષ્યતિ પ્રજાવધે યન્મનુરાહ સત્યમ્ ।
સંમાર્જયિત્વા વિમલં યશઃ સ્વં કથં સુખી સ્યાં નૃપતે તતઃ ક્ષમઃ