નારદ પુરાણ · અધ્યાય 2.11

ઇતિ શ્રીબૃહન્નારદીયપુરાણોત્તરભાગે રુક્માઙ્ગદ વામદેવસંવાદો નામ દશમો ઽધ્યાયઃ
વસિષ્ઠ ઉવાચ
તચ્છ્રુત્વા નૃપતેર્વાક્યં મહાજ્ઞાની મુનીશ્વરઃ ।
ચિન્તયિત્વા ક્ષણં જ્ઞાત્વા કારણં તમુચાવ હ

વામદેવ ઉવાચ
પુરા ત્વમવનીપાલ શૂદ્રજાતિસમુદ્ભવઃ ।
દારિર્દ્યેણ પરાભૂતો દુષ્ટયા ભાર્યયા તથા

પરસેવનયા ચૈવ વેતનેન ભુજિક્રિયા ।
નિવસન્દુઃખસંતપ્તો બહુવર્ષાણિ પાર્થિવ

કદાચિદ્દ્વિજસંસર્ગાત્તીર્થયાત્રાં ગતો ભવાન્ ।
તતઃ સર્વાણિ તીર્થાનિ પરક્રમ્ય મહીપતે

દ્વિજસેવાપરો જાતો મથુરાં પુણ્યરૂપિણીમ્ ।
તત્ર સ્નાતં ત્વયા વિપ્રસંગેન યમુનાજલે

વિશ્રાન્તિસંજ્ઞકે તીર્થે સર્વતીર્થોત્તમોત્તમે ।
મન્દિરે ચ વરાહસ્ય કથ્યમાનાં કથાં નૃપ

પુરાણોક્તાં ચ શુશ્રાવ અશૂન્યશયનવ્રતમ્ ।
ચતુર્ભિઃ પારણૈર્યસ્ય નિષ્પત્તિસ્તુ વિધીયતે

યેન ચીર્ણેન દેવેશો જીમૂતાભઃ પ્રસીદતિ ।
લક્ષ્મીભર્તા જગન્નાથો નિઃશેષાઘૌઘનાશનઃ

તત્કૃતં ભવતા રાજન્પુનરભ્યેત્ય મન્દિરમ્ ।
અશૂન્યશયનં પુણ્યં ગૃહે વૃદ્ધિકરં પરમ્

અકૃત્વેદં મહારાજ વ્રતં પાતકનાશનમ્ ।
ગાર્હસ્થ્યમનુતિષ્ઠેત વન્ધ્યાવન્નિષ્ફલો ભવેત્ ।
સુખમીદૃગ્વિધં લોકે દુર્લભં પ્રતિભાતિ મે

શ્રાવણસ્ય તુ માસસ્ય દ્વિતીયયાં મહીપતે ।
ગ્રાહ્યમેતદ્વ્રતં પુણ્યં જન્મમૃત્યુજરાપહમ્

લક્ષ્મીયુક્તો જગન્નાથઃ પૂજનીયો ઽત્ર પાર્થિવ ।
ફલૈઃ પુષ્પૈસ્તથા ધૂપૈશ્ચારુરક્તાનુલેપનૈઃ ।
શય્યાદાનૈર્વસ્ત્રદાનૈસ્તથા બ્રાહ્મણભોજનૈઃ

તત્ત્વયા સર્વમેતદ્ધિકૃતં રાજન્સુદુસ્તરમ્ ।
તસ્યૈવ કર્મણઃ પુષ્ટિરશૂન્યસ્ય મહીપતે ।
ઇમાનેવાગ્રતઃ પુણ્યાસ્ત્વયોક્તાન્વિસ્તરાચ્છૃણુ

નાપ્રસન્નેં જગન્નાથે ભવેયુરિતિ નિશ્ચિતમ્ ।
પૂર્વજન્મનિ દેવેશસ્ત્વયાશૂન્યેન પૂજિતઃ

ઇહ જન્મનિ રાજેન્દ્ર દ્વાદશ્યાર્ચયસે હરિમ્ ।
અવશ્યં પ્રાપ્યસે રાજન્ વિષ્ણોઃ સાયુજ્યતાં ધ્રુવમ્

એષ પ્રશ્નો મયા રાજન્વ્યાખ્યાતસ્તે સુમઙ્ગલઃ ।
સંપદાં પ્રભવોપેતો જ્ઞાતેરુત્કર્ષણાર્થકઃ

કિમન્યત્તે મહીપાલ દદામીહ કરોમિ ચ ।
અવશ્યં સર્વયોગ્યો ઽસિ ભક્તો ઽસિ ત્વં જનાર્દને

રાજોવાચ
ઉત્સુકો ઽહં દ્વિજશ્રેષ્ઠ મન્દરં પર્વતં પ્રતિ ।
તત્રાશ્ચર્યાણ્યનેકાનિ દ્રષ્ટુકામસ્તવાજ્ઞયા

લઘુર્ભૂત્વા ગુરું ત્યક્ત્વા પુત્રોપરિ દ્વિજોત્તમ ।
રાજ્યશાસનજં ભારં દુર્વહં યચ્ચ ભૂમિપૈઃ

સો ઽહં સ્વેચ્છાચરો યાતો મત્કૃત્યં તનયશ્ચરેત્ ।
તચ્છત્વા વચનં રાજ્ઞો વામદેવો ઽબ્રવીદિદમ્

એતદ્ધિ પરમં કૃત્યં પુત્રસ્ય નૃપપુઙ્ગવં ।
યત્ક્લેશાત્પિતરં પ્રેમ્ણા વિમોચયતિ સર્વદા

પિતુર્વચનકારી ચ મનોવાક્કાયશક્તિતઃ ।
તસ્ય ભાગીરથીસ્નાનમહન્યહનિ જાયતે

નિરસ્ય પિતૃવાક્યં તુ વ્રજેત્સ્નાતું સુરાપગામ્ ।
નો શુદ્ધિસ્તસ્ય પુત્રસ્ય ઇતીત્થં વૈદિકી શ્રુતિઃ

સ ત્વં ગચ્છ યથાકામં કૃતકૃત્યો ઽસિ ભૂપતે ।
હરિપ્રસાદાત્તે જાતો વંશે પુત્રઃ સ પુણ્યકૃત્

એવમુક્તે તુ મુનિના સમારુહ્ય તુરઙ્ગમમ્ ।
યયૌ શીઘ્રગતિઃ શ્રીમાન્સદાગતિરિવ સ્વયમ્

વીક્ષ્યમાણો ગિરીન્સર્વાન્વનાનિ સરિતસ્તથા ।
સર્વાશ્ચર્યાણિ રાજેન્દ્રઃ સરાંસ્યુપવનાનિ ચ

સો ઽચિરેણૈવ કાલેન સંપ્રાપ્તો મન્દરાચલમ્ ।
ભ્રામયિત્વા ગિરિં શ્વેતં ગન્ધમાદનમેવ ચ

અતીત્ય ચ મહામેરું દૃષ્ટ્વા ચૈવોત્તરાન્કુરૂન્ ।
શતસૂર્યપ્રતીકાશં સર્વતઃ કાઞ્ચનાવૃતમ્

સંઘૃષ્ટં હરિબાહુભ્યાં સ્રવન્તં કાઞ્ચનં રસમ્ ।
તદ્ભૂભાગં નગાકીર્ણં બહુધાતુવિભૂષિતમ્

બહુનિર્ઝરસંયુક્તં બહુકન્દરભૂષિતમ્ ।
નિમ્નાગાયુતસંપૂર્ણં ધૌતં ગઙ્ગાજલૈઃ શુભૈઃ

વિશ્વસ્તૈર્યુવતીવૃન્દૈઃ કાન્તાશર્મોપસેવિભિઃ ।
ઘટપ્રમાણૈર્નૃપતે પરિપક્વૈઃ સુગન્ધિભિઃ

ફલૈર્યુવતિસંભૂતૈઃ કુચૈરિવ વિભૂષિતમ્ ।
દ્વિરેફધ્વનિસંયુક્તં કોકિલસ્વરનાદિતમ્

અનેકસત્ત્વવિરુતૈઃ સમન્તાન્નાદિતં ગિરિમ્ ।
સંપશ્યમાનો નૃપતિર્વિવેશ સ મહાગિરિમ્

આરોઢુકામસ્તુ કુતૂહલાત્તમન્વેષયન્કેન પથા પ્રરોહમ્ ।
સ વીક્ષતે યાવદસૌ સમન્તાત્તાવત્સમસ્તં દ્રુમપક્ષિસંઘમ્

વિસર્પમાણં ધ્વનિના ગૃહીતં વિમોહિનીવક્ત્રસમુદ્ભવેન ।
ઉપપ્લવન્તં તરસા મહીપસ્તેનૈવ સાર્દ્ધં સ જગામ તૂર્ણમ્

તસ્યાપિ કર્ણે ધ્વનિરાવિવેશ વિમોહિનીવક્ત્રસમુદ્ભવો યઃ ।
વિમોહિતો યેન વિમુચ્ય વાહં ત્રિવિક્રમેણેવ વિલઙ્ઘ્યમાનમ્

માર્ગં ગિરેર્મોહિનિગીતમુગ્ધં ક્ષણેન રાજા સહસા દદર્શ ।
ગિરૌ સ્થિતાં તપ્તસુવર્ણભાસં કામસ્ય યષ્ટીમિવ નિર્મિતાં ચ

શક્રસ્ય લિઙ્ગં ગગને પ્રસક્તં સંપૂજયન્તીમિવ લોકસૂત્યૈ ।
ક્ષમાસ્વરૂપામિવ વૈ રસાયા ગિરેઃ સુતાયા ઇવ રૂપરાશિમ્

સિંધોસ્તુ વેલામિવ રૂપયુક્તાં તસ્યાસ્તનું વૈ રતિમન્દિરાખ્યામ્ ।
વિકર્ષમાણાં સહસા ત્રિનેત્રં લિઙ્ગાશ્રયં દેવવિનોદનાર્થમ્

તત્પુણ્યકર્ત્તુર્મનસાભિલાષાં વ્યવસ્થિતો મોહિનિરૂપદર્શી ।
વિમોહિતો ઽસૌ નિપપાત રાજા વિમોહિનીકામશરેણ વિદ્ધઃ

જ્વરેણ તીવ્રેણ ગૃહીતદેહઃ સમીપમસ્યાઃ સ સસર્પ શીઘ્રમ્ ।
વિસર્પિણં ભૂમિપતિં સુનેત્રા વિલોકયામાસ કટાક્ષદૃષ્ટ્યા

વિમુચ્ય વીણાં વિરરામ ગીતાત્પાપ્તં ચ કાર્યં સહસૈવ મેને ।
વિધૂનયન્તી મૃગપક્ષિસઘાન્સુવાસસા ગણ્ડભુજૌ નિવાર્ય

શિલીમુખાન્ શ્વાસસુગન્ધમુગ્ધાન્ જગામ દેવી નૃપતેઃ સમીપમ્ ।
ત્યક્ત્વા હરં પૂજ્યતમં સુલિઙ્ગં ગગત્વા તુ પાર્શ્વે તમુદારચેષ્ટા

વિમોહિની નીરરજપત્રનેત્રા ઉવાચ વાક્યં મધુરં મનોજ્ઞમ્ ।
રુક્માઙ્ગદં કામશરાભિતપ્તમુત્તિષ્ઠ રાજન્વશગા તવાહમ્

કિં મૂર્ચ્છયા દેહમિમં ક્ષિણોષિ યસ્ત્વં ધરાભારમિમં મહાન્તમ્ ।
તૃણીકૃતં ભૂપ સમુદ્વહેથા યન્મામકં રૂપમવેક્ષ્ય હારિ

કિં મુહ્યસે દુર્બલગૌરિવેહ પઙ્કે નિમગ્ના ભવ ત્વમ્ ।
ધીરો ઽસિ વિડંબયેથાઃ કિમર્થમાત્માનમુદારચેષ્ટમ્

યદ્યસ્તિ વાઞ્છા તવ ભૂપતીશ મમાનુકૂલે સુરતે ઽતિહૃદ્યે ।
પ્રદાય દાનં ચ સુધર્મમુક્તં ભુઙ્ક્ષ્વ સ્વદાસીમિવ માં રતિજ્ઞામ્