નારદ પુરાણ · અધ્યાય 1.63

ઇતિ શ્રીબૃહન્નારદીયપુરાણે પૂર્વભાગે દ્વિતીયપાદે બૃહદુપાખ્યાને મોક્ષધર્ંમનિરૂપણં નામ દ્વિષષ્ટિતમો ઽધ્યાયઃ
સમાપ્તશ્ચાયં દ્વિતીયઃ પાદઃ ।
શૌનક ઉવાચ
સૂત સાધો ચિરં જીવ સર્વશાસ્ત્રવિશારદઃ ।
યત્ત્વયા પાયિતા વિદ્વન્વયં કૃષ્ણકથામૃતમ્

શ્રુત્વા તુ મોક્ષધર્માન્વૈ નારદો ભગવત્પ્રિયઃ ।
સનન્દનમુખોદ્ગીતાન્કિં પપ્રચ્છં તતઃ પરમ્

માનસા બ્રહ્મણઃ પુત્રાઃ સનકાદ્યા મુનીશ્વરાઃ ।
ચરન્તિ લોકાનન્તસિદ્ધા લોકોદ્ધરણતત્પરાઃ

નારદો ઽપિ મહાભાગ નિત્યં કૃષ્ણપરાયણઃ ।
તેષાં સમાગમે ભદ્રા કા કથા લોકપાવની

સૂત ઉવાચ
સાધુ પૃષ્ટં મહાભાગ ત્વયા લોકોપકારિણા ।
કથયિષ્યામિ તત્સર્વં યત્પૃષ્ટ નારદર્ષિણા

શ્રુત્વા સનન્દનપ્રોક્તાન્મોક્ષધર્માન્સનાતનાન્ ।
નારદો ભાર્ગવશ્રેષ્ઠ પુનઃ પપ્રચ્છ તાન્મુનીન્

નારદ ઉવાચ
સર્વદેવેશ્વરો વિષ્ણુર્વેદે તન્ત્રે ચ કીર્તિતઃ ।
સમારાધ્યઃ સ એવાત્ર સર્વૈઃ સર્વાર્થકાઙ્ક્ષિભિઃ

કૈર્મન્ત્રૈર્ભગવાન્વિષ્ણુઃ સમારાધ્યો મુનીશ્વરાઃ ।
કે દેવાઃ પૂજનીયાશ્ચ વિષ્ણુપાદપરાયણૈઃ

તન્ત્રં ભાગવતં વિપ્રા ગુરુશિષ્યપ્રયોજકમ્ ।
દીક્ષણં પ્રાતરાદ્યં ચ કૃત્યં સ્યાદ્યત્તદુચ્યતામ્

યૈર્માસૈઃ કર્મભિર્યૈર્વા જપ્યૈર્હેમાદિભિસ્તથા ।
પ્રીયેત પરમાત્મા વૈ તદ્બ્રૂત મમ માનદાઃ

સૂત ઉવાચ
એતચ્છ્રુત્વા વચસ્તસ્ય નારદસ્ય મહાત્મનઃ ।
સનત્કુમારો ભગવાનુવાચાર્કસમદ્યુતિઃ

સનત્કુમાર ઉવાચ
શૃણુ નારદ વક્ષ્યામિ તન્ત્રં ભાગવતં તવ ।
યજ્જ્ઞાત્વામલયા ભક્ત્યા સાધયેદ્વિષ્ણુમવ્યયમ્

ત્રિપદાર્થં ચતુષ્પાદં મહાતન્ત્રં પ્રચક્ષતે ।
ભોગમોક્ષક્રિયાચર્યાહ્વયા પાદાઃ પ્રકીર્તિતાઃ

પાદાર્થાસ્તુ પશુપતિઃ પશુપાશાસ્ત્રય એવ હિ ।
પતિસ્તત્ર શિવોહ્યેકો જીવાસ્તુ પશવઃ સ્મૃતાઃ

યાવન્મોહાદિસંયોગાઃ સ્વરૂપાબોધલક્ષણાઃ ।
તાવત્પશુત્વમેતેષાં દ્વૈતવત્પશ્ય નારદ

પાશાઃ પઞ્ચવિધાસ્ત્વેષાં પ્રત્યેકં તેષુ લક્ષણમ્ ।
પશવસ્ત્રિવિધાશ્ચાપિ વિજ્ઞાતાઃ કલસંજ્ઞિકાઃ

તલપાકલસંજ્ઞશ્ચ સકલશ્ચેતિ નામતઃ ।
તત્રાદ્યો મલસંયુક્તો મલકર્મયુતઃ પરઃ

મલમાયાકર્મયુતસ્તૃતીયઃ પરિકીર્તિતઃ ।
આદ્યસ્તુ દ્વિવિધસ્તત્ર સમાસકલુષસ્તથા

અસમાસમલશ્ચેતિ દ્વિતીયો ઽપિ પુનસ્તથા ।
પક્વાપક્વમલેનૈવ દ્વિવિધઃ પરિકીર્તિતઃ

શુદ્ધે ઽધ્વનિ ગતાવેતૌ વિજ્ઞાનપ્રલયાકલૌ ।
કલાદિતત્ત્વનિયતઃ સકલઃ પર્યટત્યયમ્

કર્માનુગશરીરેષુ તત્તદ્ભુવનગેષુ ચ ।
પાશાઃ પઞ્ચ તથા તત્ર પ્રથમૌ મલકર્મજૌ

માયેયશ્ચ તિરોધાનશક્તિજો બિન્દુજઃ પરઃ ।
એકો ઽપ્યનેકશક્તિર્દૃક્ક્રિયાચ્છાદનકોમલઃ

તુષકઞ્ચુકવદ્દેહનિમિત્તં ચાત્મનામિહ ।
ધર્માધર્માત્મકં કર્મ વિચિત્રફલભોગદમ્

પ્રવાહનિત્યં તદ્બીજાઙ્કુરન્યાયેન સંસ્થિતમ્ ।
ઇત્યેતૌ પ્રથમૌ ચાથ માયેયાદ્યાન્ શૃણુદ્વિજ

સઞ્ચિદાનન્દવિભવઃ પરમાત્મા સનાતનઃ ।
પતિર્જયતિ સર્વેષામેકો બીજં વિભુઃ પરમ્

મનસ્યતિ ન ચોદેતિ નિવૃત્તિં ચ પ્રયચ્છતિ ।
વર્વર્તિ દૃક્ક્રિયારૂપં તત્તેજઃ શાંભવં પરમ્

શક્તો મયા હરૌ ભુક્તો પશુગણસ્ય હિ ।
તચ્છક્તિમાદ્યામેકાન્તાં વિદ્રૂપાખ્યાં વદન્તિ હિ

તયા ચોજ્જૃંભિતો બિન્દુર્દિક્ક્રિયાત્મા શિવાભિધઃ ।
અશેષતત્ત્વજાતસ્ય કારણં વિભુરવ્યયમ્

અસ્મિન્નિલીના નિખિલા ઇચ્છાયાઃ શક્તયઃ સ્વકમ્ ।
કૃત્યં કુર્વન્તિ તેનેદં સર્વાનુગ્રાહકં મુને

ચિજ્જડાનુગ્રહાર્થાય યસ્ય વિશ્વં સિસૃક્ષતઃ ।
આદ્યોન્મેષો ઽસ્ય નાદાત્મા શાન્ત્યાદિભુવનાત્મકઃ

તચ્છક્તિતત્ત્વં વિપ્રેન્દ્ર પ્રોક્તં સાવયવં પરમ્ ।
તતો જ્ઞાનક્રિયાશક્ત્યોસ્તથોત્કર્ષાપકર્ષયોઃ

પ્રસરશ્ચાપ્યભાવેન તત્ત્વં ચૈતત્સદાશિવમ્ ।
દૃક્શક્તિર્યત્ર ન્યગ્ભૂતા ક્રિયાશક્તિર્વિશિષ્યતે

ઈશ્વરાખ્યં તુ તત્તત્ત્વં પ્રોક્તં સર્વાર્થકર્તૃકમ્ ।
યત્ર ક્રિયા હિ ન્યગ્ભૂતા જ્ઞાનાખ્યોદ્રેકમશ્નુતે

તત્તત્ત્વં ચૈવ વિદ્યાખ્યં જ્ઞાનરૂપં પ્રકાશકમ્ ।
નાદો બિન્દુશ્ચ સકલઃ સદાખ્યં તત્ત્વમાશ્રિતૌ

વિદ્યેશાઃ પુનરૈશં તુ મન્ત્રા વિદ્યાભિધં પુનઃ ।
ઇમાનિ ચૈવ તત્ત્વાનિ શુદ્ધાધ્વેતિ પ્રકીર્તિતમ્

સાક્ષાન્નિમિત્તમીશો ઽત્રેત્યુપાદાનસબિન્દુરાટ્ ।
પઞ્ચાનાં કાલરાહિત્યાક્રમો નાસ્તીતિ નિશ્ચિતમ્

વ્યાપારવસતો હ્યેષાં વિહિતા ખલુ કલ્પના ।
તત્ત્વં વસ્તુત એકં તુ શિવાખ્યં ચિત્રશક્તિકમ્

શક્તં યાં વૃત્તિભેદાત્તુવિહિતાઃ ખલુ કલ્પનાઃ ।
ચિજ્જડાનુગ્રહાર્થાય કૃત્વા રૂપાણિ વૈ પ્રભુઃ

અનાદિમલરુદ્ધાનાં કુરુતે ઽનુગ્રહં ચિતામ્ ।
મુક્તિં ચ વિશ્વેષાં સ્વવ્યાપારે સમર્થેતામ્

વિધત્તે જડવર્ગસ્ય સર્વાનુગ્રાહકઃ શિવઃ ।
શિવસામાન્યરૂપો હિ મોક્ષસ્તુ ચિદનુગ્રહઃ

સો ઽનાદિત્વાત્કર્મણો હિ તત્તદ્ભોગં વિના ભવેત્ ।
તેનાનુગ્રાહકઃ શમ્ભુસ્તદ્ભુક્ત્યૈ પ્રભુર્વ્યયઃ

કુરુતે સૂક્ષ્મકરણભુવનોત્પત્તિમઞ્જસા ।
કર્ત્તોપાદાનકરણૈર્વિના કાર્યે ન દૃશ્યતે

શક્તયઃ કરણં ચાત્ર માયોપાદાનમિષ્યતે ।
નિત્યૈકા ચ શિવા શક્ત્યા હ્યનાદિનિધના સતી

સાધારણી નરાણાં વૈ ભુવનાનાં ચ કારણમ્ ।
સ્વભાવાન્મોહજનની સ્વચિતાજનકર્મભિઃ

વિશ્વી સૂક્ષ્મા પરા માયા વિકૃતૈઃ પરત્તુ સા ।
કર્માણ્યાવેક્ષ્ય વિદ્યેશો માયાં વિક્ષોભ્ય શક્તિભિઃ

વિધત્તે જીવભોગાર્થં વપૂંષિ કરણાનિ ચ ।
સૃજત્યાદો કાલતત્ત્વં નાનાશક્તિમયી ચ સા

ભાવિ ભૂતં મવઞ્ચેદં જગત્કલયતે લયમ્ ।
સૂતે હ્યનન્તરં માયા શક્તિં નિયમનાત્મિકામ્

સર્વં નિયમયત્યેષા તેનેયં નિયતિઃ સ્મૃતા ।
અનન્તરં ચ સા માયા નિત્યા વિશ્વવિમોહિની

અનાદિનિધના તત્ત્વં કલાખ્યં જનયત્યપિ ।
એકતસ્તુ નૃણાં યેન કલયિત્વા મલં તતઃ

કર્તૃશક્તિં વ્યઞ્જયતિ તેનેદં તુ કલાભિધમ્ ।
કાલેન ચ નિયત્યોપસર્ગતાં સમુપેતયા

વ્યાપારં વિદધાત્યેષા ભૂપર્યન્તં સ્વકીયકમ્ ।
પ્રદર્શનાથ વૈ પુંસો વિષયાણાં ચ સા પુનઃ

પ્રકાશરૂપં વિદ્યાખ્યં તત્ત્વં સૂતે કલૈવ હિ ।
વિદ્યા ત્વાવરણં ભિત્વા જ્ઞાનશક્તેઃ સ્વકર્મણા

વિષયાન્દર્શયત્યેષાત્મનાંશાકારણં હ્યતઃ ।
કરોતિ ભોગ્યં યાનાસૌ કરણેન પરેણ વૈ

ઉદ્બુદ્ધશક્તિઃ પુરુષઃ પ્રચોદ્ય મહદાદિકાન્ ।
ભોગ્યે ભોગં ચ ભોક્તારં તત્પરં કરણં તુ સા

ભોગ્યેસ્ય ભોગ્યતિર્માસાઞ્ચિદ્વ્યક્તિર્ભોગ ઉચ્યતે ।
સુખાદિરૂપો વિષયાકારા બુદ્ધિઃ સમાસતઃ

ભોગ્યં ભોક્તુશ્ચ સ્વેનૈવ વિદ્યાખ્યં કરણં તુ તત્ ।
યદ્યર્કવત્પ્રકાશા ધીઃ કર્મત્વાઞ્ચ તથાપિ હિ

કરણાન્તરસાપેક્ષા શક્તા ગ્રાહયિતું ચ તમ્ ।
સંબન્ધાત્કારણાદ્યૈસ્તદ્ભોગૌત્સુક્યેન ચોદનાત્

તઞ્ચષ્ટાફલયોગાઞ્ચ સંસિદ્ધા કર્તૃતાસ્ય તુ ।
અકર્તૃત્વાભ્યુપગમે ભોક્તૃત્વાખ્યા વૃથાસ્ય તુ

કિં ચ પ્રધાનચરિતં વ્યર્થં સર્વં ભવેત્તતઃ ।
કર્તૃત્વરહિતે પુંસિ કરણાદ્યપ્રયોજકે

ભોગસ્યાસંભવસ્તસ્માત્સ એવાત્ર પ્રવર્તકઃ ।
કરણાદિપ્રયોક્તૃઆત્વં વિદ્યયૈવાસ્ય સંમતમ્

અનન્તરં કલારાગં સૂતે ભિદ્યઙ્ગરૂપકમ્ ।
યેન ભોગ્યાય જનિતા ભિદ્યઙ્ગે પુરુષે પુનઃ

ક્રિયાપ્રવૃત્તિર્ભવતિ તેનેદં રાગસંજ્ઞિકમ્ ।
એભિસ્તત્ત્વૈશ્ચ ભોક્તૃત્વદશાયાં કલિતો યદા

નિત્યસ્તદાયમાત્મા તુ લભતે પુરુષાભિધામ્ ।
કલૈવ પ્રશ્ચાદવ્યક્તં સૂતે ભોગ્યાય ચાસ્ય તુ

સપ્તગ્રન્થિવિધાનસ્ય યત્તદ્ગૌણસ્યકારણમ્ ।
ગુણાનામવિભાગો ઽત્ર હ્યાધારે ક્ષ્માદિભાગવત્

આધારો ઽપિ ચ યસ્તેષાં તદવ્યક્તં ચ ગીયતે ।
ત્રય એવ ગુણા હ્યષામવ્યક્તાદેવ સંભવઃ

સત્ત્વં રજસ્તમઃપ્રખ્યા વ્યાપારનિયમાત્મિકા ।
ગુણતો ધીશ્ચ વિષયાધ્યવસાયસ્વરૂપિણી

ગુણતસ્ત્રિવિધા સાપિ પ્રોક્તા કર્માનુસારતઃ ।
મહત્તત્તવાદહૄઙ્કારો જાતઃ સંરંભવૃત્તિમાન્

સંભોદાદસ્ય વિષયઃ પ્રાપ્નોતિ વ્યવહાર્યતામ્ ।
સત્ત્વા દ્વિગુણભેદેન સ પુનસ્ત્રિવિધો ભવેત્

તૈજસો રાજસશ્ચૈવ તામસશ્ચેતિ નામતઃ ।
તત્ર તૈજસતો જ્ઞાનેન્દ્રિયાણિ મનસા સહ

પ્રકાશાન્વ યતસ્તસ્માદ્વોધકાનિ ભવન્તિ હિ ।
રાજસાઞ્ચ ક્રિયાહેતોસ્તથા કર્મેન્દ્રિયાણિ તુ

તામસાઞ્ચૈવ જાયન્તે તન્માત્રા ભૂતયોનયઃ ।
ઇચ્છારૂપં ચ સંકલ્પવ્યાપારં તત્ર વૈ મનઃ

દ્વિધાધિકારિ તઞ્ચિત્તં ભોક્તૃભોગોપપાદકમ્ ।
બહિઃ કરણભાવેન સ્વોચિતેન યતઃ સદા

ઇન્દ્રિયાણાઞ્ચ સામર્થ્યં સંકલ્પેનાત્મવૃત્તિના ।
કરોત્યન્તઃસ્થિતં ભૂયસ્તતો ઽન્તઃ કરણં મનઃ

મનો ઽહૄઙ્કારબુદ્ધ્યાખ્યમસ્ત્યન્તઃ કારણં ત્રિધા ।
ઇચ્છાસંરંભબોધાખ્યા વૃત્તયઃ ક્રમતો ઽસ્ય તુ

જ્ઞાનેન્દ્રિયાણિ શ્રોત્રં ત્વક્ ચક્ષુર્જિહ્વા ચ નાસિકા ।
ગ્રાહ્યાશ્ચ વિષયા હ્યેષાં જ્ઞેયાઃ શબ્દાદયો મુને

શબ્દસ્પર્શરૂપરસગન્ધાઃ શબ્દાદયો મતાઃ ।
વાક્પાણિપાદપાયૂપસ્થાસ્તુ કર્મેન્દ્રિયાણ્યપિ

વચનાદાનગમનોત્સર્ગાનન્દેષુ કર્મસુ ।
કરણાનિ ચ સિદ્ધિના ન કૃતિઃ કરણૈર્વિના

દશધા કરણૈશ્ચેષ્ટાં કાર્યમાવિશ્ય કાર્યતે ।
ચેષ્ટન્તે કાર્યમાલંબ્ય વિભુત્વાત્કરણાનિ તુ

તન્માત્રાણિ તુ ખવાયુસ્તેજો ઽમ્ભઃ ક્ષ્મેતિ પઞ્ચ વૈ ।
તેભ્યો ભૂતાન્યેકગુણાન્યાખ્યાતાનિ ભવન્તિ હિ

ઇતિ પઞ્ચસુ શબ્દો ઽયં સ્પર્શો ભૂતચતુષ્ટયે ।
રૂપં ત્રિષુ રસશ્ચૈવ દ્વયોર્ગન્ધઃ ક્ષિતૌ તથા

કાર્યાણ્યેષાં ક્રમેણૈવાવકાશો વ્યૂહકલ્પનમ્ ।
પાકશ્ચ સંગ્રહશ્ચૈવ ધારણં ચેતિ કથ્યતે

આશીતોષ્ણૌ મહા વાદ્યૌ શીતોષ્ણૌ વારિતેજસોઃ ।
ભાસ્વદગ્નૌ જલે શુક્લં ક્ષિતૌ શુક્લાદ્યનેકધા

રૂપં ત્રિષુ રસોંઽભઃ સુ મધુરઃ ષડિધઃ ક્ષિતૌ ।
ગન્ધઃ ક્ષિતાવસુરભિઃ સુરભિશ્ચ પ્રકીર્તિતઃ

તન્માત્રં તદ્ભૂતગુણં કરણં પોષણં તથા ।
ભૂતસ્ય તુ વિશેષો ઽયં વિશેષરહિતં તુ તત્

ઇમાનિ પઞ્ચભૂતાનિ સંનિવિષ્ટાનિ સર્વતઃ ।
પઞ્ચભૂતાત્મકં સર્વં જગત્સ્થાવરજઙ્ગમમ્

શરીરસંનિવિષ્ટત્વમેષાં તાવન્નિરૂપ્યતે ।
દેહે ઽસ્થિમાંસકેશત્વઙ્નખદન્તાશ્ચ પાર્થિવાઃ

મૂત્રરક્તકફસ્વેદશુક્રાદિષુ જલસ્થિતિઃ ।
હૃદિ પઙ્ક્તૌ દૃશોઃ પિત્તે તેજસ્તદ્ધર્મદર્શનાત્

પ્રાણાદિવૃત્તિભેદેન વાયુશ્ચૈવાત્ર સંસ્થિતઃ ।
વિયત્સર્વાસુ નાડીષુ ગર્ભવૃત્યનુષઙ્ગતઃ

પ્રયોક્ત્યાદિમહીપ્રાન્તમેતદણ્ડાર્થસાધનમ્ ।
પ્રત્યાત્મનિયતં ભોગભેદતો વ્યવસીયતે

તત્ત્વાન્યેવં કલાદ્યાનિ પ્રતિપુંનિયતાનિ હિ ।
દેહેષુ કર્મવશતઃ સર્વેષુ વિચરન્તિ હિ

માયેયશ્ચૈવ પાશો ઽયં યેનાવૃતમિદં જગત્ ।
અશુદ્ધાધ્વામતો હ્યેષ ધરણ્યાદિકલાવધિઃ

તત્ર ભૂમણ્ડલસ્થો ઽસૌ સ્થાવરો જઙ્ગમાત્મકઃ ।
સ્થાવરા ગિરિવૃક્ષાદ્યા જઙ્ગમસ્ત્રિવિધઃ પુનઃ

સ્વેદજાશ્ચાણ્ડજાશ્ચૈવ તથૈવ ચ જરાયુજાઃ ।
ચરાચરેષુ લક્ષાણાં ચતુરાશીતિયોનયઃ

ભ્રમમાણસ્તેષુ જીવઃ કદાચિન્માનુષં વપુઃ ।
પ્રાપ્નોતિ કર્મવશતઃ પરં સર્વાર્થસાધકમ્

તત્રાપિ ભારતે ખણ્ડે બ્રાહ્મણાદિકુલેષુ ચ ।
મહાપુણ્યવશેનૈવ જનિર્ભવતિ દુર્લભા

જનિશ્ચ પુંસ્ત્રિયોર્યોગઃ શુક્રશોણિતયોગતઃ ।
બિન્દુરેકઃ પ્રવિશતિ યદા ગર્ભે દ્વયાત્મકઃ

તદા રજો ઽધિકે નારી ભવેદ્રેતો ઽધિકે પુમાન્ ।
મલકર્માદિપાશેન કશ્ચિદાત્મા નિયન્ત્રિતઃ

જીવભાવં તદા તસ્મિન્સકલઃ પ્રતિપદ્યતે ।
અથ તત્રાહૃતૈર્માત્રા પાનાન્નાદ્યૈશ્ચ પોષિતઃ

પક્ષમાસાદિકાલેન વર્ધતે વપુરત્ર હિ ।
દુઃખાદ્યઃ પીડિતશ્ચૈવાચ્છન્નદેહો જરાયુણા

એવં તત્ર સ્થિતો ગર્ભે પ્રાગ્જન્મોત્થં શુભાશુભમ્ ।
સ્મરંસ્તિષ્ટતિ દુઃખાત્માપીડ્યમાનો મુહુર્મુહુઃ

કાલક્રમેણ બાલો ઽસૌ માતરં પીડયન્નપિ ।
સંપીડિતો નિઃસરતિ યોનિયન્ત્રાદવાઙ્મુખઃ

ક્ષણં તિષ્ટતિ નિશ્ચેષ્ટસ્તતો રોદિતુમિચ્છતિ ।
તતઃ ક્રમેણ સ શિશુર્વર્ધમાનો દિનેદિને

બાલપૌગણ્ડભેદેન યુવત્વં પ્રતિપદ્યતે ।
એવં ક્રમેણ લોકે ઽસ્મિન્દેહિનાં દેહસંભવઃ

માનુષં દુર્લભં પ્રાપ્ય સર્વલોકોપકારકમ્ ।
યસ્તારયતિ નાત્માનં તસ્માત્પાપતરો ઽત્ર કઃ

આહારશ્ચૈવ નિદ્રા ચ ભયં મૈથુનમેવ ચ ।
પશ્વાદીનાં ચ સર્વેષાં ચ સર્વેષાં સાધારણમિતીરિતમ્

ચતુર્ષ્વેવાનુરક્તો યઃ સ મૂર્ખો હ્યાત્મધાતકઃ ।
મનુષ્યાણામયં ધર્મઃ રવબન્ધચ્છેદનાત્મકઃ

પાશબન્ધનવિચ્છેદો દીક્ષયૈવ પ્રજાયતે ।
અતો બન્ધનવિચ્છિત્ત્યૈ મન્ત્રદીક્ષાં સમાચરેત્

દીક્ષાજ્ઞાનાખ્યયા શક્ત્યા હ્યપધ્વંસિતબન્ધનઃ ।
શુદ્ધાત્મતત્ત્વનામાસૌ નિર્વાણપદમશ્નુતે

સ્વશક્ત્યાત્મિકયા દૃષ્ટ્યા શિવં ધ્યાયતિ પશ્યતિ ।
યજતે શિવં મન્ત્રૈશ્ચ રવપરેષાં હિતાય સઃ

શિવાર્કશક્તિદીધિત્યા સમર્થીકૃતચિદૃશા ।
શિવશક્ત્યાદિભિઃ સાર્દ્ધં પશ્યત્યાત્મગતાવૃત્તિઃ

અન્તઃકરણવૃત્તિર્યા બોધાખ્યા સા મહેશ્વરમ્ ।
ન પ્રકાશયિતું શક્તા પાશત્વાન્નિગડાદિવત્

દીક્ષૈવ પરમો હેતુઃ પાશવિચ્છેદને પુનઃ ।
અતઃ શાસ્ત્રોક્તવિધિના મત્રદીક્ષાં સમાચરેત્

દીક્ષિતસ્તન્ત્રવિધિના સ્વવર્ણાચારતત્પરઃ ।
અનુષ્ટાનં પ્રકુર્વીત નિત્યનમિત્તિકાત્મકમ્

નિજવર્ણાશ્રમાચારાન્મનસાપિ ન લઙ્ઘયેત્ ।
યો યસ્મિન્નાશ્રમે તિષ્ટન્દીક્ષાં પ્રાપ્નોતિ માનવઃ

સ તસ્મિન્નાશ્રમે તિષ્ઠેત્તદ્ધર્માનનુપાલયેત્ ।
કૃતાન્યપિ ન કર્માણિ બન્ધનાય ભવન્તિ હિ

એકં તુ ફલદં કર્મ મન્ત્રાનુષ્ઠાનસંભવમ્ ।
દીક્ષિતો ઽભિલષેદ્ભોગાન્યદ્યલ્લોકગતાનસૌ

મન્ત્રારાધનસામર્થ્યાત્તદ્ભુક્ત્વા મોક્ષમશ્નુતે ।
નિત્યં નૈમિત્તિકં દીક્ષાં પ્રાપ્ય યો નાચરેન્નરઃ

કઞ્ચિત્કાલં પિશાચત્વં પ્રાપ્યાન્તે મોક્ષમશ્નુતે ।
તસ્માત્તુ દીક્ષિતઃ કુર્ય્યાન્નિત્યનૈમિત્તિકાદિકમ્

અનુષ્ઠાનં ચ તેનાસ્ય દીક્ષાં પ્રાપ્યાનુમીયતે ।
નિત્યનૈમિત્તિકાચાર પાલકસ્ય નરસ્ય તુ

દીક્ષાવૈકલ્યવિરહાત્સદ્યો મુક્તિસ્તુ જાયતે ।
તત્રાપિ ગુરુભક્તસ્ય ગતિર્ભવતિ નાન્યથા

દીક્ષયા ગુરુમૂર્તિસ્થઃ સર્વાનુગ્રાહકઃ શિવઃ ।
દૃષ્ટાદ્યર્થતયા યસ્ય ગુરુભક્તિસ્તુ કૃત્રિમા

કૃતે ઽપિ વિફલં તસ્ય પ્રાયશ્ચિત્તં પદે પદે ।
કાયેન મનસા વાચા ગુરુભક્તિપરસ્ય ચ

પ્રાયશ્ચિત્તં ભવેન્નૈવ સિદ્ધિસ્તસ્ય પદે પદે ।
ગુરુભક્તિયુતે શિષ્યે સર્વસ્વવિનિવેદકે

મિથ્યાપ્રયુક્તમન્ત્રસ્તુ પ્રાયાશ્ચિત્તી ભવેદ્ગુરુઃ