નારદ પુરાણ · અધ્યાય 1.112

ઇતિ શ્રીબૃહન્નારદીયપુરાણે પૂર્વભાગે બૃહદુપાખ્યાને ચતુર્થપાદે દ્વાદશમાસદ્વિતીયાવ્રતનિરૂપણં નામૈકાદશાધિકશતતમો ઽધ્યાયઃ
સનાતન ઉવાચ
શૃણુ નારદ વક્ષ્યામિ તૃતીયાયા વ્રતાનિ તે ।
યાનિ સમ્યગ્વિધાયાશુ નારી સૌભાગ્યમાપ્નુયાત્

ચૈત્રશુક્લતૃતીયાયાં ગૌરીં કૃત્વા સભર્તૃકામ્ ।
સૌવર્ણા રાજતીં વાપિ તામ્નીં વા મૃણ્યયીં દ્વિજ

અભ્યર્ચ્ય ગન્ધપુષ્પાદ્યૈર્વસ્ત્રૈરાભરણૈઃ શુભૈઃ ।
દૂર્વાકાણ્ડૈશ્ચ વિધિવત્સોપવાસા તુ કન્યકા

વરાર્થિની ચ સૌભાગ્યપુત્રભર્ત્રર્થિની તથા ।
દ્વિજભાર્યા ભર્તૃમતીઃ કન્યકાં વા સુલક્ષણાઃ

સિંદૂરાઞ્જનવસ્ત્રાદ્યૈઃ પ્રતોષ્ય પ્રીતમાનસા ।
રાત્રૌ જાગરણં કુર્યાદ્વ્રતસંપૂર્તિકામ્યયા

તતસ્તાં પ્રતિમાં વિપ્ર ગુરવે પ્રતિપાદયેત્ ।
ધાતુજાં મૃન્મયીં વા તુ નિક્ષિપેચ્ચ જલાશયે

એવં દ્વાદશવર્ષાણિ કૃત્વા ગૌરીવ્રતં શુભમ્ ।
ધેનુદ્વાદશસંકલ્પં દદ્યાદુત્સર્ગસિદ્ધયે

કિમત્ર બહુનોક્તેન ગૌરી સૌભાગ્યદાયિની ।
સ્ત્રીણાં યથા તથા નાન્યા વિદ્યતે ભુવનત્રયે

ધનં પુત્રાન્પતિં વિદ્યામાજ્ઞાસિદ્ધિં યશઃ સુખમ્ ।
લભતે સર્વમેવેષ્ટં ગૌરીમભ્યર્ચ્ય ભક્તિતઃ

રાધશુક્લતૃતીયા યા સાક્ષયા પરિકીર્તિતા ।
તિથિસ્ત્રોતાયુગાદ્યા સા કૃતસ્યાક્ષયકારિણી

દ્વે શુક્લે દ્વે તથા કૃષ્ણે યુગાદી કવયો વિદુઃ ।
શુક્લે પૂર્વાહ્નિકે ગ્રાહ્યે કૃષ્ણે ચૈવ તપસ્તથ

દ્વાપરં હિ કલિર્ભાદ્રે પ્રવૃત્તાનિ યુગાનિ વૈ ।
તત્ર રાધતૃતીયાયાં શ્રીસમેતં જગદ્ગુરુમ્

નારાયણં સમભ્યર્ચેત્પુષ્પધૂપવિલેપનૈઃ ।
યદ્વા ગઙ્ગાંભસિ સ્નાતો મુચ્યતે સર્વકિલ્બિષૈઃ

અક્ષત્નૈઃ પૂજયેદ્વિષ્ણું સ્નાયાદપ્યક્ષતૈર્નરઃ ।
સક્તૂન્સંભોજયેદ્વિપ્રાન્સ્વયમભ્યવહરેચ્ચ તાન્

એવં કૃતવિધિર્વિપ્ર નરો વિષ્ણુપરાયણઃ ।
વિષ્ણુલોકમવાપ્નોતિ સર્વદેવનમસ્કૃતઃ

અથ જ્યેષ્ઠતૃતીયા તુ શુક્લા રંભેતિ નામતઃ ।
તસ્યાં સભાર્યં વિધિવત્પૂજયેદ્વાહ્મણોત્તમમ્

ગન્ધપુષ્પાંશુકાદ્યૈસ્તુ નારી સૌભાગ્યકામ્યયા ।
રંભાવ્રતમિદં વિપ્ર વિધિવત્સમુપાશ્રિતમ્

દદાતિ વિત્તં પુત્રાંશ્ચ મતિં ધર્મે શુભાવહામ્ ।
અથાષાઢતૃતીયાયાં શુક્લાયાં શુક્લવાસસા

કેશવં તુ સલક્ષ્મીકં સસ્ત્રીકે તુ દ્વિજેર્ઽચયેત્ ।
ભોજનૈઃ સુરભીદાનૈર્વસ્ત્રૈશ્ચાપિ વિભૂષણૈઃ

પ્રિયેર્વાક્યૈર્ભૃશં પ્રીતા નારી સૌભાગ્યવાઞ્છયા ।
સમુપાસ્ય વ્રતં ચૈતદ્ધનધાન્યસમન્વિતા

દેવદેવપ્રસાદેન વિષ્ણુલોકમવાપ્નુયાત્ ।
નભઃ શુક્લતૃતીયાયાં સ્વર્ણગૌરીવ્રતં ચરેત્

ઉપચારૈઃ ષોડશભિર્ભવાનીમભિપૂજયેત્ ।
પુત્રાન્દેહિ ધનં દેહિ સૌભાગ્યં દેહિ સુવ્રતે

અન્યાંશ્ચ સર્વકામાન્મે દેહિ દેહિ નમો ઽસ્તુ તે ।
એવં સંપ્રાર્થ્ય દેવેશીં ભવાનીં ભવસંયુતામ્

વ્રતસંપૂર્તિકામા તુ વાયનં દાપયેત્તથા ।
એવં ષોડશવર્ષાણિ કૃત્વા નારી વ્રતં શુભમ્

ઉદ્યાપનં ચરેદ્ભક્ત્યા વિત્તશાઠ્યવિવર્જિતા ।
મણ્ડપે મણ્ડલે શુદ્ધે ગણેશાદિસુરાર્ચનમ્

કૃત્વા તામ્રમયં પાત્રં કલશોપરિવિન્યસેત્ ।
સૌવર્ણીં પ્રતિમાં તત્ર ભવાન્યાઃ પ્રતિપૂજયેત્

ગન્ધપુષ્પાદિભિઃ સમ્યક્ તતો હોમં સમાચરેત્ ।
વેણુપાત્રૈઃ ષોડશભિઃ પક્વાન્નપરિપૂરિતૈઃ

સમર્પ્ય દેવ્યૈ નૈવેદ્યં દ્વિજેષ્વેતન્નિવેદયેત્ ।
વાયનં ચ તતઃ પશ્ચાદ્દદ્યાત્સંબન્ધિબન્ધુષુ

પ્રતિમાં ગુરવે દત્ત્વા દ્વિજેભ્યો દક્ષિણાં તથા ।
પૂર્ણં લભેત્ફલં નારી વ્રતાચરણતત્પરા

ભાદ્રશુક્લતૃતીયાયાં વ્રતં વૈ હારિતાલકમ્ ।
કુર્યાદ્ભક્ત્યા વિધાનેન પાદ્યાર્ધ્યાર્ચન પૂર્વકમ્

તતસ્તુ કાઞ્ચને પાત્રે રાજતે ચાપિ તામ્રકે ।
વૈણવે મૃન્મયે વાપિ વિન્યસ્યાન્નં સદક્ષિણમ્

સફલં ચ સવસ્ત્રં ચ દ્વિજાય પ્રતિપાદયેત્ ।
તદન્તે પારણં કુર્યાદિષ્ટબન્ધુજનૈઃ સહ

એવં કૃતવ્રતા નારી ભુક્ત્વા ભોગાન્મનોરમાન્ ।
વ્રતસ્યાસ્ય પ્રભાવેણ ગૌરીસહચરીભવેત્

સૌભાગ્યદ્રવ્યવસ્ત્રાણિ વંશપાત્રાણિ ષોડશ ।
દાતવ્યાનિ પ્રયત્નેન બ્રાહ્મણેભ્યો યથાવિધિ

અન્યેભ્યો વિપ્રવર્યેભ્યો દક્ષિણાં ચ પ્રયત્નતઃ ।
ભૂયસીં ચ તતો દદ્યાદ્વિપ્રેભ્યો દેવિતુષ્ટયે

એવં યા કુરુતે નારી વ્રતં સૌભાગ્યવર્દ્ધનમ્ ।
સા તુ દેવીપ્રસાદેન સૌભાગ્યં લભતે ધ્રુવમ્

યદા તૃતીયા ભાદ્રે તુ હસ્તર્ક્ષસહિતા ભવેત્ ।
હસ્તગૌરીવ્રતં નામ તદુદ્દિષ્ટં હિ શૌરિણા

તથા કોટીશ્વરી નામ વ્રતં પ્રોક્તં પિનાકિના ।
લક્ષેશ્વરી ચૈવ તથા તદ્વિધાનમુદીર્યતે

અસ્યાં વ્રતં તુ સંગ્રાહ્યં યાવદ્વર્ષચતુષ્ટયમ્ ।
ઉપવાસેન કર્તવ્યં વર્ષે વર્ષે તુ નારદ

અખણ્ડાનાં તણ્ડુલાનાં તિલાનાં વા મુનીસ્વર ।
લક્ષમેકં વિશોધ્યાથ ક્ષિપેત્પયસિ સંસૃતે

તત્પક્કેન તુ નિર્માય દેવ્યા મૂર્તિં સુશોમનામ્ ।
પ્રકરે ગન્ધપુષ્પાણાં પુષ્પમાલાવિભૂષિતામ્

સંસ્થાપ્ય પાર્વતીં તત્ર પૂજયેદ્ભક્તિભાવિતઃ ।
ગન્ધૈઃ પુષ્પૈસ્તથા ધૂપૈર્દીપૈર્નૈવેદ્યવિસ્તરૈઃ

વિવિધૈશ્ચ ફલૈર્વિપ્ર નમસ્કૃત્ય ક્ષમાપયેત્ ।
તતો વિસર્જયદ્દેવીં જલમધ્યે ઽથ દક્ષિણામ્

દત્ત્વા વિધિજ્ઞવિપ્રેભ્યો ભુઞ્જીયાચ્ચ પરે દિને ।
ઇતિ તે કથિતં વિપ્ર કોટિલક્ષેશ્વરીવ્રતમ્

ગૌરીલોકં પ્રયાત્યન્તે વ્રતસ્યાસ્ય પ્રભાવતઃ ।
ઇષશુક્લતૃતીયાયાં બૃબદ્ગૌરીવ્રતં ચરેત્

પઞ્ચવર્ષં વિધાનેન પૂર્વોક્તેનૈવ નારદ ।
આચાર્યં પૂજયેદન્તે વિપ્રાનન્યાન્ધનાદિભિઃ

સુવાસિનીઃ પઞ્ચ પૂજ્યા વસ્ત્રાલઙ્કારચન્દનૈઃ ।
કઞ્ચુકૈશ્ચૈવ તાટઙ્કૈઃ કણ્ઠસૂત્રૈર્હરિપ્રિયાઃ

વંશપાત્રાણિ પઞ્ચૈવ સૂત્રૈઃ સંવેષ્ટિતાનિ ચ ।
સિંદૂરં જીરકં ચૈવ સૌભાગ્યદ્રવ્યસંયુતમ્

ગોધીમપિષ્ટજાતં ચ નવાપૂપં ફલા દિકમ્ ।
વાયનાનિ ચ પઞ્ચૈવ તાભ્યો દદ્યાચ્ચ ભોજયેત્

અર્ઘં દત્ત્વા વાયનાનિ પશ્ચાદ્ભુઞ્જીત વાગ્યતા ।
તત્ફલં ધારયેત્કણ્ઠે સર્વકામસમૃદ્ધયે

તતઃ પ્રાતઃ સમુત્થાય સાલઙ્કારા સખીજનૈઃ ।
ગીતવાદ્યયુતા નદ્યાં ગૌરીં તાં તુ વિસર્જયેત્

આહૂતાસિ મયાભદ્રે પૂજિતા ચ યથા વિધિ ।
મમ સૌભાગ્યદાનાય યથેષ્ટં ગમ્યતાં ત્વયા

એવં કૃત્વા વ્રતં ભક્ત્યા દ્વિજ દેવીપ્રસાદતઃ ।
ભુક્ત્વા ભોગાંસ્તુ દેહાન્તે ગૌરીલોકમવાપ્નુયાત્

ઊર્જશુક્લતૃતીયાયાં વિષ્ણુગૌરીવ્રતં ચરેત્ ।
પૂજયિત્વા જગદ્વન્દ્યામુપચારૈઃ પૃથગ્વિધૈઃ

સુવાસિનીં ભોજયિત્વા મઙ્ગલદ્રવ્યપૂજિતામ્ ।
વિસર્જયેત્પ્રણમ્યૈનાં વિષ્ણુગૌરીપ્રતુષ્ટયે

માર્ગશુક્લતૃતીયાયાં હરગૌરીવ્રતં શુભમ્ ।
કૃત્વા પૂર્વવિધાનેન પૂજયેજ્જગદંબિકામ્

એતદ્વ્રતપ્રભાવેણ ભુક્ત્વા ભોગાન્મનોરમાન્ ।
દેવીલોકં સમાસાદ્ય મોદતે ચ તયા સહ

પૌષશુક્લતૃતીયાયાં બ્રહ્મગૌરીવ્રતં ચરેત્ ।
પૂર્વોક્તેન વિધાનેન પૂજિતાપિ દ્વિજોત્તમ

બ્રહ્મગૌરીપ્રસાદેન મોદતે તત્ર સંગતા ।
માઘશુક્લતૃતીયાયાં પૂજ્યા સૌભાગ્યસુંદરી

પૂર્વોક્તેન વિધાનેન નાલિકેરાર્ઘ્યદાનતઃ ।
પ્રસન્ના દિશતિ સ્વીયં લોકં તુ વ્રતતોષિતા

ફઆલ્ગુનસ્ય સિતે પક્ષે તૃતીયા કુલસૌખ્યદા ।
પૂજિતા ગન્ધપુષ્પાદ્યૈઃ સર્વમઙ્ગલદા ભવેત્

સર્વાસુ ચ તૃતીયાસુ વિધિઃ સાધારણો મુને ।
દેવીપૂજા વિપ્રપૂજા દાનં હોમો વિસર્જનમ્

ઇત્યેવં કથિતાનીહ તૃતીયાયા વ્રતાનિ તે ।
ભક્ત્યા કૃતાનિ ચેષ્ટાંસ્તુ કામાન્દર્દ્યુમનોગતાન્