નારદ પુરાણ · અધ્યાય 1.10

ઇતિ શ્રીબૃહન્નારદીયપુરાણે પૂર્વભાગે પ્રથમપાદે ગઙ્ગા માહાત્મ્યે નવમો ઽધ્યાયઃ
નારદ ઉવાચ
વિષ્ણુપાદાગ્રસંભૂતા યા ગઙ્ગેત્યભિધીયતે ।
તદુત્પત્તિં વદ ભ્રાતરનુગ્રાહ્યો ઽસ્મિ તે યદિ

સનક ઉવાચ
શૃણુ નારદ વક્ષ્યામિ ગઙ્ગોત્પત્તિં તવાનઘ ।
વદૃતાં શૃણ્વતાં ચૈંવ પુણ્યદાં પાપનાશિનીમ્

આસીદિન્દ્રાદિદેવાનાં જનકઃ કશ્યપો મુનિઃ ।
દક્ષાત્મજે તસ્ય ભાર્યે દિતિશ્ચાદિતિરેવ ચ

અગદિતિર્દેવમાતાસ્તિ દૈત્યાનાં જનની દિતિઃ ।
તે તયોરાત્મજા વિપ્ર પરસ્પરજયૈષિણઃ

સદા સપૂર્વદેવાસ્તુ યતો દૈત્યાઃ પ્રકીર્તિતાઃ ।
આદિર્ દૈત્યો દિતેઃ પુત્રો હિરણ્યકશિપુર્બલી

પ્રહ્લાદસ્તસ્ય પુત્રો ઽભૂત્સુમહાન્દૈત્યસત્તમઃ ।
વિરોચન સ્તસ્ય સુતો બભૂવ દ્વિજભક્તિમાન્

તસ્ય પુત્રો ઽતિતેજસ્વી બલિરાસીત્પ્રતાપવાન્ ।
સ એવ વાહિનીપાલો દૈત્યાનામભવન્મુનેઃ

બલેન મહતા યુક્તો બુભુજે મેદિનીમિમામ્ ।
વિજિત્ય વસુધાં સર્વાં સ્વર્ગં જેતું મનો દધે

ગજાશ્ચ યસ્યાયુતકોટિલક્ષાસ્તાવન્ત એવાશ્ચરથા મુનીન્દ્ર ।
ગજેગજે પઞ્ચશતી પદાતેઃ કિં વર્ણ્યતે તસ્ય ચમૂર્વરિષ્ટા

અમાત્યકોટ્યગ્રસરાવમાત્યૌ કુમ્ભાણ્ડનામાપ્યથ કૂપકર્ણઃ ।
પિત્રા સમં શૌર્યપરાક્રમાભ્યાં બાણો બલેઃ પુત્રશતગ્રજો ઽભૂત્

બલિઃ સુરાઞ્જેતુમનાઃ પ્રવૃત્તઃ સૈન્યેન યુક્તો મહતા પ્રતસ્થે ।
ધ્વજાતપર્ત્રૈર્ગગનાબુરાશેસ્તરઙ્ગવિદ્યુત્સ્મરણં પ્રકુર્વન્

અવાપ્ય વૃત્રારિપુરં સુરારી રુરોઘ દૈત્યૈર્મૃગરાજગાઢૈઃ ।
સુરશ્ચ યુદ્ધાય પુરાત્તથૈવ વિનિર્યયુર્વજ્રકરાદયશ્ચ

તતઃ પ્રવવૃતે યુદ્ધં ઘોરં ગીર્વાણદૈત્યયો ।
કલ્પાન્તમેઘાનિર્ધોષં ડિણ્ડિંમધ્વનિસંભ્રમમ્

મુમુચુઃ શરજાલાનિ દઃત્યાઃ સુમનસાં બલે ।
દેવાશ્ચ દૈત્યસેનાસુ સંગ્રામે ઽત્યન્તદારુણે

જહિ દારય ભિન્ધીતે છિન્ધિ મારય તાડય ।
ઇત્યેવં સુમહાન્ઘોષો વદતાં સેનયોરભૂત્

શરદુન્દુભિનિધ્વાનૈઃ સિંહનાદૈઃ સિંહનાદૈઃ સુરદ્વિષામ્ ।
ભાઙ્કારૈઃ સ્યન્દનાનાં ચ બાણક્રેઙ્ગારનિઃસ્વનૈઃ

અશ્વાનાં હેષિતૈશ્ચૈવ ગજાનાં બૃંહિતૈસ્તથા ।
ટઙ્ગારૈર્ધનુષાં ચૈવ લોકઃ શબ્દત્મયો ઽભવત્

સુરાસુરવિનિર્મુક્તબાણનિષ્પેષજાનલે ।
અકાલપ્રલયં મેને નિરીક્ષ્ય સકલં જગત્

બભૌ દેવદ્વિષાં સેના સ્ફુરચ્છસ્ત્રૌઘધારિણી ।
ચલદ્વિદ્યુન્નિભા રાત્રિશ્છાદિતા જલદૈરિવ

તસ્મિન્યુદ્ધે મહાધોરૈર્ગિરીન્ ક્ષિત્પાન્ સુરારિભિઃ ।
નારાચૈશ્ચૂર્ણયામાસુર્વેવાસ્તે લઘુવિક્રમાઃ

કેચિત્સતાડયામાસુર્નાગૈર્નાગાન્રથાન્રથૈઃ ।
અશ્વૈરશ્વાંશ્ચ કેચિત્તુ ગદાદણ્ડૈરથાર્દ્દયન્

પરિધૈસ્તાડિતાઃ કેચિત્પેતુઃ શોણિતકર્દ્દમે ।
સમુક્ત્રાન્તાસવઃ કેચિદ્વિમાનાનિ સમાશ્રિતાઃ

યે દૈત્યા નિહતા દેવૈઃ પ્રસહ્ય સઙ્ગરે તદા ।
તે દેવભાવમાપન્ના દૈતેયાન્સમુપાદ્રવન્

અથ દૈત્યગણાઃ ક્રુદ્વાસ્તડ્યમાનાઃ સુર્વૈર્ભૃશમ્ ।
શસ્ત્રૈર્બહુવિધૈર્દ્દેવાન્નિજધ્નુરતિદારુણાઃ

દૃષદ્ભિર્ભિદિપાલૈશ્ચ ખડ્ગૈઃ પરશુતોમરૈઃ ।
પરિધૈશ્છુરિકાભિશ્ચ કુન્તૈશ્ચક્રૈશ્ચ શઙ્કુભિઃ

મુસલૈરઙ્કુશેશ્વૈવ લાઙ્ગલૈઃ પટ્ટિશૈસ્તથા ।
શક્ત્યોપલૈઃ શતઘ્રીભિઃ પાશૈશ્ચ તલમુષ્ટિભિઃ

શૂલૈર્નાલીકનારાચૈઃ ક્ષેપણીયૈઃસમુદ્રરૈઃ ।
રથાશ્વનાગપદગૈઃ સઙ્કુલો વવૃધે રણઃ

દેવાશ્ચ વિવિધાસ્ત્રાણિ દૈતેયેભ્યઃ સમાક્ષિપન્ ।
એવમષ્ટસહસ્રાણિ યુદ્ધમાસીત્સુદારુણમ્

અથ દૈત્યબલે વૃદ્ધે પરાભૂતા દિવૌકસઃ ।
સુરલોકં પરિત્યતજ્ય સર્વે ભીતાઃ પ્રદુદ્રુવુઃ

નરરુપપરિચ્છન્ના વિચેરુ રવનીતલે ।
વૈરોચનિસ્ત્રિભુવનં નારાયણપરાયણઃ

બુભુજે ઽવ્યાહતૈશ્ચર્યપ્રવૃદ્ધશ્રીર્મહાબલઃ ।
ઇત્યાજ ચાશ્વમેઘૈઃ સ વિષ્ણુપ્રીણનતત્પરઃ

ઇન્દ્રત્વં ચાકરોત્સ્વર્ગે દિક્પાલત્વં તથૈવ ચ ।
દેવાનાં પ્રીણનાર્થાય યૈઃ ક્રિયન્તે દ્વિજૈર્મખાઃ

તેષુ યજ્ઞેષુ સર્વેષુ હવિર્ભુઙ્ક્તે સ દૈત્યરાટ્ ।
અદિતિઃ સ્વાત્મજાન્વીક્ષ્ય દેવમાતાતિદુઃખિતા

વૃથાત્ર નિવસામીતિ મત્વાગાદ્ધિમવદ્ગિરમ્ ।
શક્રસ્યૈશ્વર્યમિચ્છન્તી દૈત્યાનાં ચ પરાજયમ્

હરિધ્યાનપરા ભૂત્વા તપસ્તેપે ઽતિદુષ્કરમ્ ।
કિઞ્ચિત્કાલં સમાસીના તિષ્ટન્તી ચ તતઃ પરમ્

પાદેનૈકેન સુચિરં તતઃ પાદાગ્રમાત્રતઃ ।
કઞ્ચિત્કાલં ફલાહારા તતઃ શીર્ણદલાશના

તતો જલાશમા વાયુભોજનાહારવર્જિતા ।
સઞ્ચિદાનન્દસન્દોહં ધ્યાયત્યાત્માનમત્મના

દિવ્યાબ્દાનાં સહસ્રં સા તપો ઽતપ્યત નારદ ।
દુરન્તં તત્તપઃ શ્રુત્વા દૈતેયા માયિનો ઽદિતિમ્

દેવતારુપમાસ્થાય સંપ્રોચુર્બલિનોદિતાઃ ।
કિમર્થં તપ્યતે માતઃ શરીરપરિશોષણમ્

યદિ જનન્તિ દૈતેયા મહહુખં તતો ભવેત્ ।
ત્યજેદં દુઃખબહુલં કાયશોષણકારણમ્

પ્રયાસસાધ્યં સુકૃતં ન પ્રશંસન્તિ પણ્ડિતાઃ ।
શરીરં યન્તતો રક્ષ્યં ધર્મસાધનતત્પરૈઃ

યે શરીરમુપેક્ષન્તે તે સ્યુરાત્મવિઘાતિનઃ ।
સુખં ત્વં તિષ્ટ સુભગે પુત્રાનસ્માન્ન ખેદય

માત્રા હીના જના માતર્મૃતપ્રાયા ન સંશયઃ ।
ગાવો વા પશવો વાપિયત્ર ગાવો મહીરુહાઃ

ન લભન્તે સુખં કિઞ્ચિન્માત્રા હીના મૃતોપમાઃ ।
દરિદ્રો વાપિ રોગી વા દેશાન્તરગતો ઽપિ વા

માતુર્દર્શનમાત્રેણ લભતે પરમાં મુદમ્ ।
અન્ને વા સલિલે વાપિ ધનાદૌ વા પ્રિયાસુ ચ

કદાચિદ્વિમુખો યાતિ જનો માતરિ કો ઽપિ ન ।
યસ્ય માતા ગૃહે નાસ્તિ યત્ર ધર્મપરાયણા ।
સાધ્વી ચ સ્ત્રી પતિપ્રાણા ગન્તવ્યં તેન વૈ વનમ્

ધર્મશ્ચ નારાયણભક્તિહીનાં ધનં ચ સદ્ભોગવિવર્જિતં હિ ।
ગૃહં ચ માર્યાતનયેર્વિહીનં યથા તથા માતૃવિહીનમર્ત્યઃ

તસ્માદ્દેવિ પરિત્રાહિ દુઃખાર્તાનાત્મજાંસ્તવા ।
ઇત્યુક્તાપ્યદિતિર્દૈપ્યૈર્ન ચચાલ સમાધિતઃ

એવમુક્ત્વાસુરાઃ સર્વે હરિધ્યાનપરાયણામ્ ।
નિરીક્ષ્ય ક્રોધસંયુક્તા હન્તું ચક્રુર્મનોરથમ્

કલ્પાન્તમેઘનિર્ઘોષાઃ ક્રોધસંરક્તલોચનાઃ ।
દંષ્ટ્રગ્રૈરસૃજન્વહ્નિં સો ઽદહત્કાનનં ક્ષણાત્

શતયોજનવિસ્તીર્ણં નાનાજીવસમાકુલમ્ ।
તેનૈવ દગ્ધા દૈતેયા યે પ્રધર્ષયિતું ગતાઃ

સૈવાવશિષ્ટા જનની સુરાણામબ્દાચ્છતાદચ્યુતસક્તચિતા ।
સંરક્ષિતા વિષ્ણુસુદર્શનેન દૈત્યાન્તકેન સ્વજનાનુકમ્પિના