નારદ પુરાણ · અધ્યાય 1.9

ઇતિ શ્રીબૃહન્નારદીયપુરાણે પૂર્વભાગે પ્રથમપાદે ગઙ્ગામાહાત્મ્યં નામ અષ્ટમો ઽધ્યાયઃ
નારદ ઉવાચ
શત્પઃ કથં વસિષ્ટેન સૌન્દાસો નૃપસત્તમઃ ।
ગઙ્ગાબિન્દૂભિષેકેણ પુનઃ શુદ્ધો ઽબયત્કથમ્

સર્વમેતદશેષેણ ભ્રાતર્મે વક્તુમહ્રસિ ।
શૃણ્વતાં વદતાં ચૈવ ગઙ્ગાખ્યાનં શુભાવહમ્

સનક ઉવાચ
સૌદાસઃ સર્વધર્મજ્ઞઃ સર્વજ્ઞો ગુણવાઞ્છુચિઃ ।
બુભુજે પૃથિવીં સર્વાં પિતૃવદ્રઞ્જયન્પ્રજાઃ

સગેરણ યથા પૂર્વં મહીયં સત્પસાગરા ।
રક્ષિતા તદ્વદમુના સર્વધર્માવિરોધિના

પુત્રપૌત્રસમાયુક્તઃ સર્વૈશ્વર્યસમન્વિતઃ ।
ત્રિંશદષ્ટસહસ્રાણિ બુભુજે પૃથિવીં યુવા

સૌદાસસ્ત્વેકદા રાજા મૃગયાભિરતિર્વનમ્ ।
વિવેશ્વ સબલઃ સમ્યક્ શોધિતં હ્યાસમન્ત્રિભિઃ

નિષાદૈઃ સદિતસ્તત્ર વિનિઘ્રન્મૂગલઞ્ચયમ્ ।
આસસાદ નદીં રેવાં ધર્મજ્ઞઃ સ પિપાસિતઃ

સુદાસતનયસ્તત્ર સ્નાત્વા કૃત્વાહ્નિકં મુને ।
ભુક્ત્વા ચ મન્ત્રિભિઃ સાર્ધ્દં તાં નિશાં તત્ર ચાવસત્

તતઃ પ્રાતઃ સમુથાય કૃત્વા પૌર્વાહ્નિકીં ક્રિયામ્ ।
બભ્રામ મન્ત્રિસહિતો નર્મદાતીરજે વને

વનાદ્વનાન્તરં ગચ્છન્નેક એવ મહીપત્તિઃ ।
આકર્ણકૃષ્ટબાણઃ સત્ કૃષ્ણસારં સમન્વગાત્

દૂરસૈન્યો ઽશ્વમારૂઢઃ સ રાજાનુવ્રજન્મૃગમ્ ।
વ્યાઘ્રદ્વયં ગુહાસંસ્થમપશ્થમપશ્યત્સુરતે રતમ્

મૃગપૃષ્ટં પરિત્યજ્ય વ્યાઘ્રયોઃ સંમુખં યયૌ ।
ધનુઃસંહિતબાણેન તેનાસૌ શરશાસ્ત્રવિત્

તાં વ્યાઘ્રીં પાતયામાસ તીક્ષ્ણાગ્રનતપર્વણા ।
પતમાના તુ સાવ્યાઘ્રી ષટ્રત્રિંશદ્યોજનાયતા

તડિત્વદ્ધોરનિર્ઘોષા રાક્ષસી વિકૃતાભવત્ ।
પતિતાં સ્વપ્રિયાં વીક્ષ્ય દ્વિષન્સ વ્યાઘ્રરાક્ષસઃ

પ્રતિક્રિયાં કરિષ્યામીત્યુક્તવા ચાન્તર્દધે તદા ।
રાજા તુ ભયસંવિગ્નો વનેસૈન્યં સમેત્ય ચ

તદ્રૃત્તં કથયન્સર્વાન્સ્વાં પુરીં સ ન્યવર્ત્તત ।
શઙ્કમાનસ્તુ તદ્રક્ષઃકૃત્યા દ્રાજા સુદાસજઃ

પરિતત્યાજ મૃગયાં તતઃ પ્રભૃતિ નારદ ।
ગતે બહુતિથે કાલે હયમેધમખં નૃપઃ

સમારેભે પ્રસન્નાત્મા વશિષ્ટાદ્યમુનીશ્વરૈઃ ।
તત્ર બ્રહ્માદિદેવેભ્યો હવિર્દત્ત્વા યથાવિધિ

સમાપ્ય યજ્ઞનિષ્ક્રાન્તો વશિષ્ટઃ સ્ત્રાતકો ઽપિ ચ ।
અત્રાન્તરે રાક્ષસો ઽસૌ નૃપહિસિતભાર્યકઃ ।
કર્તું પ્રતિક્રિયાં રાજ્ઞે સમાયાતોરુષાન્વિતઃ

સ રાક્ષસસ્તસ્ય ગુરૌ પ્રયાતે વશિષ્ટવેષં તુ તદૈવ ધૃત્વા ।
રાજાનમભ્યેત્ય જગાદ ભોક્ષ્યે માંસં સમિચ્છામ્યહમિત્યુવાચ

ભૂયઃ સમાસ્થાય સ સૂદવષં પક્ત્વામિષં માનુપમસ્ય વાદાત્ ।
સ્થિતશ્ચ રાજાપિ હરિ યપાત્રે ધૃત્વા ગુરોરાગમનં પ્રતીક્ષન્

તન્માંસં હેમપાત્રસ્થં સૌદાસો વિનયાન્વિતઃ ।
સમાગતાય ગુરુવે દદૌ તસ્મૌ સસાદરમ્

તં દૃષ્ટ્વા ચિન્તયામાસ ગુરુઃ કિમિતિ વિસ્મિતઃ

અપશ્યન્માનુષં માસં પરમેણ સમાધિના ।
અહો ઽસ્ય રાજ્ઞો દૌઃશીલ્યમભક્ષ્યં દત્તવાન્મમ

ઇતિ વિરમયમાપન્નઃ પ્રમન્યુરભવન્મુનિઃ ।
અભો ઽજ્યં મદ્વિઘાતાય દત્ત હિ પૃથિવીપતે

તસ્માત્તવાપિ ભવતુ હ્યેતદેવ હિ ભોજનમ્ ।
નૃમાંસં રક્ષસામેવ ભોજ્યં દત્તં મમ ત્વયા

તદ્યાહિ રાક્ષસત્વં ત્વં તદાહારોચિતં નૃપા ।
ઇતિ શાપં દદત્યસ્મિન્સૌદાસો ભયવિહ્વૂલઃ

આજ્ઞત્પો ભવતૈવેતિ સકંપો ઽસ્મ વ્યજિજ્ઞપત્ ।
ભૂરાશૃ ચિન્તયામાસ વશિષ્ટસ્તેન નોદિતઃ

રક્ષસા વઞ્ચિતં ભૂપં જ્ઞાતવાન્ દિવ્યચક્ષુષા ।
રાજાપિ જલમાદાય વશિષ્ટં શપ્તુમુદ્યતઃ

સમુદ્યતં ગુરું શપ્તં દૃષ્ટ્વા ભૂયો રુષાન્વિતમ્ ।
મદયન્તી પ્રિયાતસ્ય પ્રત્યુવાચાથ સુવ્રતા

મદયન્ત્યુવાચ
ભો ભો ક્ષત્રિયદાયાદ કોપ સંહર્તુમર્હસિ ।
ત્વયા યત્કર્મ ભોક્તવ્યં તત્પ્રાત્પં નાત્ર સંશયઃ

ગુરુ તુકૃત્ય હુઙ્કૃત્ય યો વદેન્મૃઢધીર્નરઃ ।
અરણ્યે નિર્જલે દેશ સ ભવેદ્ધહ્યરાક્ષસઃ

જિતેન્દ્રિયા જિતક્રોધા ગુરુ શુશ્રૂષણે રતાઃ ।
પ્રયાન્તિ બ્રહ્મસદનમિતિ શાસ્ત્રેષુ નિશ્ચયઃ

તયોક્તો ભૂપતિઃ કોપં ત્યક્ત્વા ભાર્યાં નનન્દ ચ ।
જલં કુત્ર ક્ષિપામીતિ ચિન્તયામાસ ચાત્મના

તજ્જલં યત્ર સંસિક્તં તદ્ભવેદ્ભસ્મ નિશ્ચિતમ્ ।
ઇતિ મત્વા જલં તત્તુ પાદયોર્ન્યક્ષિપત્સ્વયમ્

તજ્જલસ્પશિમાત્રેણ પાદૌ કલ્માષતાં ગતૌ ।
કલ્માષપાદ ઇત્યેવં તતઃ પ્રભૃતિ વિસ્તૃતઃ

કલ્માષપાદો મતિમાન્ પ્રિયયાશ્ચાસિતસ્તદા ।
મનસા સો ઽતિભીતસ્તુ વવન્દે ચરણં ગુરોઃ

ઉવાચ ચ પ્રપન્નસ્તં પ્રાઞ્જલિર્નયકોવિદઃ ।
ક્ષમસ્વ ભગવન્સર્વં નાપરાધઃ કૃતો મયા

તચ્છુત્વોવાચ ભૂપાલં મુનિર્નિઃશ્વસ્ય દુઃખિતઃ ।
આત્માનં ગર્હયામાસ હ્યવિવેકપરાયણમ્

અવિવેરો હિ સર્વેષામાપદાં પરમં પદમ્ ।
વિવેકરહિતો લોકે પશુરેવ ન સંશયઃ

રાજ્ઞા ત્વજાનતા નૂનમેતત્કર્મોચિતં કૃતમ્ ।
વિવેકરહિતો ઽજ્ઞો ઽહં યતઃ પાપં સમાચરેત્

વિવેકનિયતો યાતિ યો વા કો વાપિ નિર્વૃત્તિમ્ ।
વિવેકહીનમાન્પોતિ કો વા યો વાપ્યનિર્વૃતિમ્

ઇત્યુક્તવા ચાત્મનાત્માનં પ્રત્યુવાચ મુનિર્નૃપમ્ ।
નાત્યન્તિઙ્કં ભવેદેતદ્દાદશાબ્દં ભવિષ્યતિ

ગઙ્ગાબિન્દૂભિષિક્તસ્તુ ત્યક્ત્ત્વા વૈ રાક્ષસીં તનુમ્ ।
પૂર્વરુપં ત્વમાપન્નો ભોક્ષ્યસે મેદિનીમિમામ્

તદ્વિન્દુસેકસંભૂતજ્ઞાનેન ગતકલ્મષઃ ॥
હરિસેવાપરો ભૂત્વા પરાં શાન્તિં ગમિષ્યસિ

શુભાવહમ્
ઇત્યુક્ત્વાથર્વવિદ્ભૂપં વશિષ્ટઃ સ્વાશ્રમં યયૌ ।
રાજાપિ દુઃખસંપન્નો રાક્ષસીં તાનુમાશ્રિતઃ

ક્ષુત્પપાસાવિશેષાર્તો નિત્યં ક્રોધપરાયણઃ ।
કૃષ્ણક્ષપાદ્યુતિર્ભીમો બભ્રામ વિજને વને

મૃગાંશ્ચ વિવિધાંસ્તત્ર માનુષાંશ્ચ સરીસૃપાન્ ।
વિહઙ્ગમાન્પ્લવઙ્ગાંશ્ચ પ્રશસ્તાંસ્તાનભક્ષયત્

અસ્થિભિર્બહુભિર્ભૂયઃ પીતરક્તકલેવરૈઃ ।
રક્તાન્તપ્રેતકેશૈશઅચ ચિત્રાસીદ્ભૂર્ભયઙ્કરી

ઋતુત્રયે સ પૃથિવીં શતયો જનવિસ્તૃતામ્ ।
કૃત્વાતિદુઃખિતાં પશ્ચાદ્વનાન્તરમુપાગમત્

તત્રાપિ કૃતવાન્નિત્યં નરમાંસાશનં સદા ।
જગામ નર્મદાતીરં મુનિસિદ્ધનિષેવિતમ્

વિચરન્નર્મદાતીરે સર્વલોકભયઙ્કરઃ ।
અપશ્યત્કઞ્ચન મુનિં રમન્તં પ્રિયયા સહ

ક્ષુધાનલેન સંતત્પસ્તં મુનિં સમુપાદ્રવત્ ।
જાગ્રાહ ચાતિવેગેન વ્યાધો મૃગશિશં યથા

બ્રાહ્મણી સ્વપતિં વીક્ષ્ય નિશાચરકરસ્થિતમ્ ।
શિરસ્યઞ્જલિમાધાય પ્રોવાચ ભયવિહ્વાલા

બ્રાહ્મણ્યુવાચ
ભો ભો નૃપતિશાર્દૂલ ત્રાહિ માં ભયવિહ્વલામ્ ।
પ્રાણપ્રિય પ્રદાનેન કુરુ પૂર્ણં મનોરથમ્

નાન્મા મિત્રસહસ્ત્વં હિ સૂર્યવંશસમુદ્ભવઃ ।
ન રાક્ષસસ્તતો ઽનાથાં પાહિ માં વિજને વને

યા નારી ભર્ત્તૃરહિતા જીવત્યપિ મૃતોપમા ।
તથાપિ બાલવૈધવ્યં કિં વક્ષ્યામ્યરિમર્દન

ન માતાપિતરૌ જાને નાપિ બન્ધું ચ કઞ્ચન ।
પતિરેવ પરો બન્ધુઃ પરમં જીવનં મમ

ભવાન્યેત્ત્યખિલાન્ધર્માન્યોષિતાં વર્ત્તનં યથા ।
ત્રાયસ્વ બન્ધુરહિતાં બાલાપત્યાં જનેશ્વર

કથં જીવામિ પત્યાસ્મિન્હીના હિ વિજને વને ।
દુહિતાહં ભગવતસ્ત્રાહિ માં પતિદાનતઃ

પ્રણદાનાત્પરં દાનં ન ભૂતં ન ભવિષ્યતિ ।
વદન્તીતિ મહાપ્રાજ્ઞાઃ પ્રાણદાનં કુરુષ્વ મે

ઇત્યુક્તાવા સા પપાતાસ્ય રાક્ષસસ્ય પદાગ્રતઃ ।
એવં સંપ્રાર્થ્યમાનો ઽપિ બ્રાહ્મણ્યા રાક્ષસો દ્વિજમ્
અભક્ષયકૃષ્ણસારશિશું વ્યાઘ્રો યથા બલાત્

તતો વિલપ્ય બહુધા તસ્ય પત્ની પતિવ્રતા ।
પૂર્વશાપહતં ભૂપમશપત્ક્રોધિતા પુનઃ

પતિં મે સુરતાસક્તં યસ્માદ્ધિંસિતવાન્બલાત્ ।
તસ્માત્સ્ત્રીસઙ્ગમં પ્રાત્પસ્ત્વમપિ પ્રાપ્સ્યસે મૃતિમ્

શત્વૈવં બ્રાહ્મણી ક્રુદ્ધા પુનઃ શાપાન્તરં દદૌ ।
રાક્ષસત્વં ધ્રુવં તે ઽસ્તુ મત્પતિર્ભક્ષિતો યતઃ

સો ઽપિ શાપદ્વયં શ્રુત્વા તયા દત્તં નિશાચરઃ ।
પ્રમન્યુઃ પ્રાહિ વિસૃજન્કોપાદઙ્ગારસંચયમ્

દુષ્ટે કસ્માત્પ્રદત્તં મેવૃથા શાપદ્વયં ત્વયા ।
એકસ્યૈવાપરાધસ્ય શાપસ્ત્વેકો મમોચિતઃ

યસ્માત્ક્ષિપસિ દુષ્ટાગ્યેમયિ શાપન્તરં તતઃ ।
પિશાચયોનિમદ્યૈવ યાહિ પુત્રસમન્વિતા

તેનૈવં બ્રહ્મણી શત્પા પિશાચત્વં તદા ગતા ।
ક્ષુધાર્તા સુસ્વરં ભીમારુરોદાપત્યસંયુતા

રાક્ષસશ્ચ પિશાચી ચ ક્રોશન્તૌ નિર્જને વને ।
જગ્મતુર્નર્મદાતીરે વનં રાક્ષસસેવિતમ્

ઔદાસીન્યં ગુરૌ કૃત્વા રાક્ષસીં તનુમા શ્રિતઃ ।
તત્રાસ્તે દુઃખસંતત્પઃ કશ્ચિલ્લોકવિરોધકૃત્

રાક્ષસં ચ પિશાચીં ચ દૃષ્ટ્વા રવવટમાગતૌ ।
ઉવાચ ક્રોધબહુલો વટસ્થો બ્રહ્મરાક્ષસઃ

કિમર્થમાગતૌ ભીમૌ યુવાં મત્સ્થાનમીપ્સિતમ્ ।
ઈદૃશૌ કેન પાપેન જાતૌ મે બ્રુવતાં ધ્રુવમ્

સૌદાસસ્તદ્વચઃ શ્રુત્વાતયા યચ્ચાત્મના કૃતમ્ ।
સર્વં નિવેદયિત્વાસ્મૈ પશ્ચાદેતદુવાચ હ

સૌદાસ ઉવાચ
કસ્ત્વં વદ મહાભાગ ત્વયા વૈ કિં કૃતં પુરા ।
સખ્યુર્મમાતિ સ્નેહેન તત્સર્વં વક્તુમર્હસિ

કરોતિ વઞ્ચનં મિત્રે યો વા કો વાપિ દુષ્ટધીઃ ।
સ હિ પાપપાલં ભુઙ્ક્તે યાતનાસ્તુ યુગાયુતમ્

જન્તૂનાં સર્વદુઃખાનિ ક્ષીયન્તે મિત્રદર્શનાત્ ।
તસ્માન્મિત્રેષુ મતિમાન્ન કુર્યાદ્વંયનં કદા

કલ્માષપાદેનેત્યુક્તો વટસ્થો બ્રહ્મરાક્ષસઃ ।
ઉવાચ પ્રીતિમાપન્નો ધર્મવાક્યાનિ નારદ

બ્રહ્મરાક્ષસ ઉવાચ
અહમાસં પુરા વિપ્રો માગધો વેદપારગઃ ।
સોમદત્ત ઇતિ ખ્યાતો નાન્મા ધર્મપરાયણઃ

પ્રમત્તો ઽહં મહાભાગ વિદ્યયા વયસા ધનૈઃ ।
ઔદાસીન્યં ગુરોઃ કૃત્વા પ્રાત્પવાનીદૃશીં ગતિમ્

નલભે ઽહં સુખં કિં ચિજ્જિતાહારો ઽતિદુઃખિતઃ ।
મયા તુ ભક્ષિતા વિપ્રાઃ શતશો ઽથ સહસ્રશઃ

ક્ષુત્પિપાસાપરો નિત્યમન્તસ્તાપેન પીડિતઃ ।
જગત્રાસકરો નિત્યં માંસાશનપરાયણઃ

ગુર્વવજ્ઞા મનુષ્યાણાં રાક્ષસત્વપ્રદાયિની ।
મયાનુભૂતમેતદ્ધિ તતઃ શ્રીમાન્ન ચાચરેત્

કલ્માષપાદ ઉવાચ
ગુરુસ્તુ કીદૃશઃ પ્રોક્તઃ કસ્ત્વયાશ્લાઘિતઃ પુરા ।
તદ્વદસ્વ સરવે સર્વં પરં કૌતૂહલં હિ મે

બ્રહ્મરાક્ષસ ઉવાચ
ગુરવઃ સન્તિ બહવઃ પૂજ્યા વન્દ્યાશ્ચ સાદરમ્ ।
યાતાનહં કથયિષ્યામિ શૃણુષ્વૈકમનાઃ સરવે

અધ્યાપકશ્ચ વેદાનાં વેદાર્થયુતિબૈધકઃ ।
શાસ્ત્રવક્તા ધર્મવક્તા નીતિશાસ્ત્રોપદેશકઃ

મન્ત્રોપદેશવ્યાખ્યાખ્યાકૃદ્વેદસદંહૃત્તથા ।
વ્રતોપદેશકશ્ચૈવ ભયત્રાતાન્નદો હિ ચ

શ્વશુરો માતુલશ્ચૈવ જ્યેષ્ઠભ્રાતા પિતા તથા ।
ઉપનેતા નિષેક્તા ચ સંસ્કર્ત્તા મિત્રસત્તમ

એતે હિ ગુરવઃ પ્રોક્તાઃ પૂજ્યા વન્દ્યશ્ચ સાદરમ્

કલ્માષપાદ ઉવાચ
ગુરવો બહવઃ પ્રોક્તા એતેષાં કતમો વરઃ ।
તુલ્યાઃ સર્વે ઽપ્યુત સરવે તદ્યથાવદ્ધિ બ્રૂહિ મે

બ્રહ્મરાક્ષસ ઉવાચ
સાધુ સાધુ મહાપ્રાજ્ઞ યત્પૃષ્ટં તદ્વદામિ તે ।
ગુરુમાહાત્મ્યકથનં શ્રવણં ચાનુમોદનમ્

સર્વેષાં શ્રેય આધત્તે તસ્માદ્વક્ષ્યામિ સાંપ્રતમ્ ।
એતે સમાનપૂજાર્હાઃ સર્વદા નાત્ર સંશયઃ

તથાપિ શ્રુણુ વક્ષ્યામિ શાસ્ત્રાણાં સારનિશ્ચયમ્ ।
અધ્યાપકાશ્ચ વેદાનાં મન્ત્રવ્યાખ્યાકૃતસ્તથા

પિતા ચ ધર્મવક્તા ચ વિશેષગુરવઃ સ્મૃતાઃ એતેષામપિ ભૂપાલ શૃણુષ્વ પ્રવરં ગુરુમ્ ॥

સર્વશાસ્ત્રાર્થતત્વજ્ઞૈર્ભાષિતં પ્રવદામિ તે ।
યઃ પુરાણાનિ વદતિ ધર્મયુક્તાનિ પણડિતઃ

સંસારપાશવિચ્છેદકરણાનિ સ ઉત્તમઃ ।
દેવપૂજાર્હકર્માણિ દેવતાપૂજને ફલમ્

જાયતે ચ પુરાણેભ્યસ્તસ્માત્તાનીહ દેવતાઃ ।
સર્વવેદાર્થસારાણિ પુરાણાનીતિ ભૂપતે

વદન્તિ મુનયશ્ચૈવ તદૂક્તા પરમો ગુરુઃ ।
યઃ સંસારાર્ણત્વં તર્ત્તુમુદ્યોગં કુરુતે નરઃ

શ્રુણુયાત્સ પુરાણાનિ ઇતિ શાસ્ત્રવિભાગકૃત્ ।
પ્રોક્તવાન્સર્વધર્માશ્ચ પુરાણેષુ મહીપતે

તર્કસ્તુ વાદહેતુઃ સ્યાન્નીતિસ્ત્વૈહિકસાધનમ્ ।
પુરાણાનિ મહાબુદ્ધે ઇહામુત્ર સુખાય હિ

યઃ શૃણોતિ પુરાણાનિ સતતં ભક્તિસંયુતઃ ।
તસ્ય સ્યાન્નિર્મલા બુદ્ધિર્ભૂયો ધર્મપરાયણઃ

પુરાણશ્રવણાદ્ભક્તિર્જાયતે શ્રીપતૌ શુભા ।
વિષ્ણુભક્તનૃણાં ભૂપ ધર્મે બુદ્ધિઃ પ્રવર્ત્તતે

ધર્માત્પાપાનિ નશ્યન્તિ જ્ઞાનં શુદ્ધં ચ જાયતે ।
ધર્માર્થકામમોક્ષાણાં યે ફલાન્યભિલિપ્સવઃ

શ્રુણુયુસ્તે પુરાણાનિ પ્રાહુરિત્થં પુરાવિદઃ ।
અહં તુ ગૌતમમુનેઃ સર્વજ્ઞાદ્રૂહ્યવાદિનઃ

શ્રુતવાન્સર્વધર્માર્થ ગઙ્ગાતીરે મનોરમે ।
કદાચિત્પરમેશસ્ય પૂજાં કર્ત્તુમહં ગતઃ

ઉપસ્થિતાયાપિ તસ્મૈ પ્રણામં ન હ્યકારિષમ્ ।
સ તુ શાન્તો મહાબુદ્ધિર્ગૌન્તમસ્તેજસાં નિધિઃ

મન્ત્રોદિતાનિ કર્મણિ કરોતીતિમુદં ય યૌ ।
યસ્ત્વર્ચિતો મયા દેવઃ શિવઃ સર્વજગદ્ગુરુઃ

ગુર્વવજ્ઞા કૃતાયેન રાક્ષસંત્વે નિયુક્તવાન્ ।
જ્ઞાનતો ઽજ્ઞાનતો વાપિ યો ઽવજ્ઞાં કુરુતે ગુરોઃ

તસ્યૈવાશુ પ્રણશ્યન્તિ ધીવિદ્યાર્થાત્મજક્રિયાઃ ।
શુશ્રૂષાં કુરુતે યસ્તુ ગુરુણાં સાદરં નરઃ

તસ્ય સંપદ્ભવેદ્ભૂપ ઇતિ પ્રાહુર્વિપશ્ચિતઃ ।
તેન શાપેન દગ્ધો ઽહમન્તશ્ચૈવ ક્ષધાગ્નિના

મોક્ષં કદા પ્રયાસ્યામિ ન જાને નૃપસત્તમ ।
એવં વદતિ વિપ્રેન્દ્ર વટસ્થે ઽસ્મિન્નિશાચરે

ધર્મશાસ્ત્રપ્રસંગેન તયોઃ પાપં ક્ષયં ગતમ્ ।
એતસ્મિન્નન્તરે પ્રાત્પઃ કશ્ચિદ્વિપ્રો ઽતિધાર્મિકઃ

કલિઙ્ગદેશસંભૂતો નાન્મ્રા ગર્ગ ઇતિ સ્મૃતઃ ।
વહન્ગઙ્ગાજલં સ્કન્ધે સ્તુવન્ વિશ્વેશ્વરં પ્રભુમ્

ગાયન્નામાનિ તસ્યૈવ મુદા હૃષ્ટતન્ રુહઃ ।
તમાગતં મુનિં દૃષ્ટ્વા પિશાચીરાક્ષસૌ ચ તૌ

પ્રાત્પા નઃ પારણેત્યુક્ત્વા પ્રાદ્વવન્નૂર્ધ્વબાહવઃ ।
તેન કીર્તિતનામાનિ શ્રુત્વા દૂરે વ્યવસ્થિતાઃ ।
અશક્તાસ્તં ધર્ષયિતુમિદમૂચુશ્ચ રાક્ષસાઃ

અહો વિપ્ર મહાભાગ નમસ્તુભ્ય મહાત્મને ।
નામકીર્તનમાહાત્મ્યાદ્રાક્ષસા દૂરગાવયમ્

અસ્માભિર્ભક્ષિતાઃ પૂર્વં વિપ્રાઃ કોટિસહસ્રઃ ।
નામપ્રાવરણં વિપ્ર રક્ષતિ ત્વાં મહાભયયાત્

નામશ્રવણમાત્રેણ રાક્ષસા અપિ ભો વયમ્ ।
પરાં શાન્તિં સમાપન્ના મહિમ્ના હ્યચ્યુતસ્ય વૈ

સર્વથા ત્વં મહાભાગ રાગાદિરુહિતોહ્યસિ ।
ગઙ્ગાજલાભિષેકેણ પાહ્યસ્માત્પાતકોચ્ચયાત્

હરિસે વાપરો ભૂત્વા યશ્ચાત્માનં તુ તારયેત્ ।
સ તારયેનગત્સર્વમિતિ શંસન્તિ સૂરયઃ

અવહાય હરેર્નામ ઘોરસંસારભેષજમ્ ।
કેનોપાયેન લભ્યેત મુક્તિઃ સર્વત્ર દુર્લભા

લોહોડુપેન પ્રતરન્નિમજત્યુદકે યથા ।
તયૈવાકૃતપુણ્યાસ્તુ તારયન્તિ કથં પરાન્

અહો ચરિત્રં મહતાં સર્વલોકસુખા વહમ્ ।
યથા હિ સર્વલોકાનામાનન્દાય કલાનિધિઃ

પૃથિવ્યાં યાનિ તીર્થાનિ પવિત્રાણિ દ્વિજોત્તમ્ ।
તાનિ સર્વાણિ ગઙ્ગાયાઃ કણસ્યાપિ સમાનિન

તુલસીદલપ્રદલસંમિશ્રમપિ સર્ષપમાત્રકમ્ ।
ગઙ્ગાજલં પુનાત્યેવ કુલાનામેકવિંશતિમ્

તસ્માદ્વિપ્ર મહાભાગ સર્વશાસ્ત્રાર્થકોવિદ ।
ગઙ્ગાજલપ્રદાનેન પાહ્મસ્માન્પાપકર્મિણઃ

ઇત્યાખ્યાતં રાક્ષસૈસ્તૈર્ગઙ્ગામાહાત્મ્યમુત્તમમ્ ।
નિશમ્ય વિસ્મયા વિષ્ટો બભૂવ દ્વિજસતમઃ

એષામપીદ્દશી ભક્તિર્ગઙ્ગાયાં લોકમાતરિ ।
કિમુ જ્ઞાનપ્રભાવાણાં મહતાં પુણ્યશાલિનામ્

અથાસૌ મનસા ધર્મં વિનિશ્ચિત્ય દ્રિજોત્તમઃ ।
સર્વપૂતહિતો ભક્તઃ પ્રાપ્રોતીતિ પરં પદમ્

તતો વિપ્રઃ કૃપાવિષ્ટો ગઙ્ગાજલપ્રનુત્તમમમ્ ।
તુલસીદલસંમિશ્રં તેષુ રક્ષઃસ્વસેચયત્

રાક્ષસાસ્તેન સિક્તાસ્તુ સર્ષપોપમબિન્દુના ।
વિમૃજ્ય રાક્ષસં ભાવમભવન્દેવતોપમાઃ

બ્રાહ્મણં સમ્યક્તે જગ્મુર્હસ્તથૈવ ચ ।
કોટિસૂર્યપ્રતીકાશા બભૂવુર્વિવુધર્ષભાઃ

શઙ્ખચક્રગદાચિહ્ના હરિસારુપ્યમાગતાઃ ।
સ્તુવન્તો બ્રાહ્મણં સમ્યક્તે જગ્મુર્હ રિમાન્દિરમ્

રાજા કલ્માષપાદસ્તુ નિજરુપં સમાસ્થિતઃ ।
જગામ મહતીં ચિન્તાં દૃષ્ટ્વા તાન્મુક્તિગાનધાન્

તસ્મિન્ રાજ્ઞિ સુદુઃખાર્તે ગૂઢરુપા સરસ્વતી ।
ધર્મમૂલં મહાવાક્યં બભાષે ઽગાધયા ગિરા

ભો ભો રાજન્મહાભાગ ન દુઃખં ગન્તુમર્હસિ ।
રાજસ્તવાપિ ભાગાન્તે મહચ્છ્રેયો ભવિષ્યતિ

સત્કર્મધૂતપાપા યે હરિભક્તિપરાયણાઃ ।
પ્રયાન્તિ નાત્ર સંદેહસ્તદ્વિષ્ણોઃ પરમં પદમ્

સર્વભૂતદયાયુક્તા ધર્મમાર્ગપ્રવર્તિનઃ ।
પ્રયાન્તિ પરમં સ્થાનં ગુરુપૂજાપરાયણાઃ

ઇતીરિતં સમાકર્ણ્ય ભારત્યા નૃપસતમઃ ।
મનસા નિર્વૃત્તિં પ્રાપ્યસસ્માર ચ ગુરોર્વચઃ

સ્તુવન્ગુરું ચ તં વિગ્નં હરિં ચૈવાતિહર્ષિતઃ ।
પીર્વવૃત્તં ચ વિપ્રાય સર્વં તસ્મૈ ન્યવેદયત્

તતો નૃપસ્તુ કાલિઙ્ગં પ્રણમ્ય વિધિર્વમુને ।
નામાનિ વ્યાહરન્વિષ્ણોઃ સદ્યો વારાણસીં યયૌ

ષણ્માસં તત્ર ગઙ્ગાયાં સ્નાત્વા દૃષ્ટ્વા સદાનિવમ્ ।
બ્રાહ્મણીદત્તશ પાત્તુ મુક્તો મિત્રસહો ઽભવત્

તતસ્તુ સ્વપુરીં પ્રાત્પો વસિષ્ટેન મહાત્મના ।
અભિષિક્તો મુનુશ્રેષ્ઠ સ્વકં રાજ્યમપાલયત્

પાલયિત્વા મહીં કૃત્સ્ત્રાં ભુક્ત્વા ભોગાન્સ્ત્રિયં વિના ।
વશિષ્ટાત્પ્રાપ્ય સન્તાનં ગતો મોક્ષં નૃપોત્તમઃ

નૈતચ્ચિત્રં દ્વિજશ્રેષ્ઠ વિષ્ણોર્વારાણસીગુણાન્ ।
ગૃણઞ્છૃણ્વન્સ્મરન્ગઙ્ગાં પીત્વા મુક્તો ભવેન્નરઃ

તસ્માન્માહિમ્ને વિપ્રેન્દ્ર ગઙ્ગાયાઃ શક્યતે નહિ ।
પારં ગન્તું સુરાધીશૈર્બ્રહ્મવિષ્ણુશિવરપિ

યન્નામસ્મરણાદેવ મહાપાતકકોટિભિઃ ।
વિમુક્તો બ્રહ્મસદનં નરો યાતિ ન સંશયઃ

ગઙ્ગા ગઙ્ગેતિ યન્નામ સકૃદપ્યુચ્યતે યદા ।
તદૈવ પાપનિમુક્તો બ્રહ્મલોકે મહીયતે