નામલિઙ્ગાનુશાસન · અધ્યાય 3.3

નાનાર્થાઃ કે ઽપિ કાન્તાદિ વર્ગેષ્વેવાત્ર કીર્તિતાઃ
। અથ નાનાર્થવર્ગઃ

ભૂરિપ્રયોગા યે યેષુ પર્યાયેષ્વપિ તેષુ તે

આકાશે ત્રિદિવે નાકો લોકસ્ તુ ભુવને જને

પદ્યે યશસિ ચ શ્લોકઃ શરે ખડ્ગે ચ સાયકઃ

જમ્બુકૌ ક્રોષ્ટુવરુણૌ પૃથુકૌ ચિપિટાર્ભકૌ

આલોકૌ દર્શનદ્યોતૌ ભેરીપટકમાનકૌ

ઉત્સઙ્ગચિહ્નયોરઙ્કઃ કલઙ્કો ઽઙ્કાપવાદયોઃ

તક્ષકો નાગવર્દ્ધક્યોરર્કઃ સ્ફટિકસૂર્યયોઃ

મરુતે વેધસિ બ્રઘ્ને પુંસિ કઃ કં શિરો ઽમ્બુનોઃ

સ્યાત્ પુલાકસ્ તુચ્છધાન્યે સંક્ષેપે ભક્તસિક્થકે

ઉલૂકે કરિણઃ પુચ્છમૂલોપાન્તે ચ પેચકઃ

કમણ્ડલૌ ચ કરકઃ સુગતે ચ વિનાયકઃ

કિષ્કુર્ હસ્તે વિતસ્તૌ ચ શૂકકીટે ચ વૃશ્ચિકઃ

પ્રતિકૂલે પ્રતીકસ્ ત્રિષ્વેકદેશે તુ પુંસ્યયમ્

સ્યાદ્ ભૂતિકં તુ ભૂનિમ્બે કત્તૃણે ભૂસ્તૃણે ઽપિ ચ

જ્યોત્સ્નિકાયાં ચ ઘોષે ચ કોશાતક્યથ કટ્ફલે

સિતે ચ ખદિરે સોમવલ્કઃ સ્યાદથ સિહ્વકે

તિલકલ્કે ચ પિણ્યાકો બાહ્લીકં રામઠે ઽપિ ચ

મહેન્દ્ર ગુગ્ગુલૂલૂકવ્યાલગ્રાહિષુ કૌશિકઃ

રુક્તાપશઙ્કાસ્વાતઙ્કઃ સ્વલ્પે ઽપિ ક્ષુલ્લકસ્ ત્રિષુ

જૈવાતૃકઃ શશાઙ્કે ઽપિ ખુરે ઽપ્યશ્વસ્ય વર્તકઃ

વ્યાઘ્રે ઽપિ પુણ્ડરીકો ના યવાન્યામપિ દીપકઃ

શાલાવૃકાઃ કપિક્રોષ્ટુશ્વાનઃ સ્વર્ણે ઽપિ ગૈરિકમ્

પીડાર્થે ઽપિ વ્યલીકં સ્યાદલીકં ત્વપ્રિયે ઽનૃતે

શીલાન્વયાવનૂકે દ્વે શલ્કે શકલવલ્કલે

સાષ્ટે શતે સુવર્ણાનાં હેમ્ન્યુરોભૂષણે પલે

દીનારે ઽપિ ચ નિષ્કો ઽસ્ત્રી કલ્કો ઽસ્ત્રી શમલૈનસોઃ

દમ્ભે ઽપ્યથ પિનાકો ઽસ્ત્રી શૂલશઙ્કરધન્વનોઃ

ધેનુકા તુ કરેણ્વાં ચ મેઘજાલે ચ કાલિકા

કારિકા યાતનાવૃત્ત્યોઃ કર્ણિકા કર્ણભૂષણે

કરિહસ્તે ઽઙ્ગુલૌ પદ્મબીજકોશ્યાં ત્રિષૂત્તરે

વૃન્દારકૌ રૂપિમુખ્યાવેકે મુખ્યાન્યકેવલાઃ

સ્યાદ્ દામ્ભિકઃ કૌક્કુટિકો યશ્ ચાદૂરેરિતેક્ષણઃ

લલાટિકઃ પ્રભોર્ ભાલદર્શી કાર્યાક્ષમશ્

ચ યઃ

ભૂભૃન્નિતમ્બવલયચક્રેષુ કટકો ઽસ્ત્રિયામ્

સૂચ્યગ્રે ક્ષુદ્રશત્રૌ ચ રોમહર્ષે ચ કણ્ટકઃ

પાકૌ પક્તિશિશૂ મધ્યરત્ને નેતરિ નાયકઃ

પર્યઙ્કઃ સ્યાત્ પરિકરે સ્યાદ્ વ્યાગ્રે ઽપિ ચ લુબ્ધકઃ

પેટકસ્ ત્રિષુ વૃન્દે ઽપિ ગુરૌ દેશ્યે ચ દેશિકઃ

ખેટકૌ ગ્રામફલકૌ ધીવરે ઽપિચ જાલિકઃ

પુષ્પરેણૌ ચ કિઞ્જલ્કઃ શુલ્કો ઽસ્ત્રી સ્ત્રીધને ઽપિ ચ

સ્યાત્ કલ્લોલે ઽપ્યુત્કલિકા વાર્ધકં ભાવવૃન્દયોઃ

કરિણ્યાં ચાપિ ગણિકા દારકૌ બાલભેદકૌ

અન્ધે ઽપ્યનેડમૂકઃ સ્યાત્ ટઙ્કૌ દર્પાશ્મદારણૌ

મૃદ્ભાણ્ડે ઽપ્યુષ્ટ્રિકા મન્થે ખજકં રસદર્વકે

ઇતિ કાન્તાઃ

મયૂખસ્ ત્વિટ્કરજ્વાલાસ્વલિબાણૌ શિલીમુખૌ

શઙ્ખો નિધૌ લલટાસ્થ્નિકમ્બૌ ન સ્ત્રીન્દ્રિયે ઽપિ ખમ્

ધૃણિજ્વાલે અપિ શિખે શૈલવૃક્ષૌ નગાવગૌ

ઇતિ ખાન્તાઃ

આશુગૌ વાયુવિશિખૌ શરાર્કવિહગાઃ ખગાઃ

પતઙ્ગૌ પક્ષિસૂર્યૌ ચ પૂગઃ ક્રમુકવૃન્દયોઃ

પશવો ઽપિ મૃગા વેગઃ પ્રવાહજવયોરપિ

પરાગઃ કૌસુમે રેણૌ સ્નાનીયાદૌ રજસ્યપિ

ગજે ઽપિ નાગમાતઙ્ગાવપાઙ્ગસ્ તિલકે ઽપિ ચ

સર્ગઃ સ્વભાવનિર્મોક્ષનિશ્ચયાધ્યાયસૃષ્ટિષુ

યોગઃ સંનહનોપાયધ્યાનસંગતિયુક્તિષુ

ભોગઃ સુખે સ્ત્ર્યાદિભૃતાવહેશ્ ચ ફણકાયયોઃ

ચાતકે હરિણે પુંસિ સારઙ્ગઃ શવલે ત્રિષુ

કપૌ ચ પ્લવગઃ શાપે ત્વભિષઙ્ગઃ પરાભવે

યાનાદ્યઙ્ગે યુગઃ પુંસિ યુગં યુગ્મે કૃતાદિષુ

સ્વર્ગેષુપશુવાગ્વજ્ર દિઙ્નેત્રધૃણિભૂજલે

લક્ષ્યદૃષ્ટ્યા સ્ત્રિયાં પુંસિ ગૌર્ લિઙ્ગં ચિહ્ન શેફસોઃ

શૃઙ્ગં પ્રાધાન્યસાન્વોશ્ ચ વરાઙ્ગં મૂર્ધગુહ્યયોઃ

ભગં શ્રીકામમાહાત્મ્યવીર્યયત્નાર્કકીર્તિષુ

ઇતિ ગાન્તાઃ

પરિઘઃ પરિઘાતે ઽસ્ત્રે ઽપ્યોઘો વૃન્દે ઽમ્ભસાં રયે

મૂલ્યે પૂજાવિધાવર્ઘો ઽહોદુઃખવ્યસનેષ્વઘમ્

ત્રિષ્વિષ્ટે ઽલ્પે લઘુઃ કાચાઃ શિક્યમૃદ્ભેદદૃગ્રુજઃ

ઇતિ ઘાન્તાઃ

વિપર્યાસે વિસ્તરે ચ પ્રપઞ્ચઃ પાવકે શુચિઃ

માસ્યમાત્યે ચાપ્યુપધે પુંસિ મેધ્યે સિતે ત્રિષુ

અભિષ્વઙ્ગે સ્પૃહાયાં ચ ગભસ્તૌ ચ રુચિઃ સ્ત્રિયામ્

ઇતિ ચાન્તાઃ

પ્રસન્ને ભલ્લુકે ઽપ્યચ્છો ગુચ્છઃ સ્તબક હારયોઃ

પરિધાનાઞ્ચલે કચ્છો જલપ્રાન્તે ત્રિ લિઙ્ગકઃ

ઇતિ ક્ષેપકચ્છાન્તાઃ

કેકિ તાર્ક્ષ્યાવહિભુજૌ દન્તવિપ્રાણ્ડજા દ્વિજાઃ

અજા વિષ્ણુહરચ્છાગા ગોષ્ઠાધ્વનિવહા વ્રજાઃ

ધર્મરાજૌ જિનયમૌ કુઞ્જો દન્તે ઽપિ ન સ્ત્રિયામ્

વલજે ક્ષેત્રપૂર્દ્વારે વલજા વલ્ગુદર્શના

સમે ક્ષ્માંશે રણે ઽપ્યાજિઃ પ્રજા સ્યાત્ સંતતૌ જને

અબ્જૌ શઙ્ખશશાઙ્કૌ ચ સ્વકે નિત્યે નિજં ત્રિષુ

ઇતિ જાન્તાઃ

પુંસ્યાત્મનિ પ્રવીણેચ ક્ષેત્રજ્ઞો વાચ્યલિઙ્ગકઃ

સંજ્ઞા સ્યાચ્ ચેતના નામ હસ્તાદ્યૈશ્ ચાર્થસૂચના

દોષજ્ઞૌ વૈદ્યવિદ્વાંસૌ જ્ઞો વિદ્વાન્ સોમજો ઽપિ ચ

ઇતિ ઞાન્તાઃ

કાકેભગણ્ડૌ કરટૌ ગજગણ્ડકટી કટૌ

શિપિવિષ્ટસ્ તુ ખલતૌ દુશ્ચર્મણિ મહેશ્વરે

દેવશિલ્પિન્યપિ ત્વષ્ટા દિષ્ટં દૈવે ઽપિ ન દ્વયોઃ

રસે કટુઃ કટ્વકાર્યે ત્રિષુ મત્સરતીક્ષ્ણયોઃ

રિષ્ટં ક્ષેમાશુભાભાવેષ્વરિષ્ટે તુ શુભાશુભે

માયાનિશ્ચલયન્ત્રેષુ કૈતવાનૃતરાશિષુ

અયોઘને શૈલશૃઙ્ગે સીરાઙ્ગે કૂટમસ્ત્રિયામ્

સૂક્ષ્મૈલાયાં ત્રુટિઃ સ્ત્રી સ્યાત્ કાલે ઽલ્પે સંશયે ઽપિ સા

અત્યુત્કર્ષાશ્રયઃ કોટ્યો મૂલે લગ્નકચે જટા

વ્યુષ્ટિઃ ફલે સમૃદ્ધૌ ચ દૃષ્ટિર્ જ્ઞાને ઽક્ષ્ણિ દર્શને

ઇષ્ટિર્ યોગેચ્છયોઃ સૃષ્ટં નિશ્ચિતે બહુનિ ત્રિષુ (ઽબહૂનિઽ?)

કષ્ટે તુ કૃચ્છ્રગહને દક્ષામન્દાગદેષુ તુ

પટુર્ દ્વૌ વાચ્યલિઙ્ગૌ ચ નીલકણ્ઠઃ શિવે ઽપિ ચ

પોટા દાસી દ્વિલિંગા ચ ઘૃષ્ટી ઘર્ષણસૂકરૌ

ઘટા ઘોષ્ઠ્યાં હસ્તિપઙ્ક્તૌ કૃપીટમુદરે જલે

ઇતિ ટાન્તાઃ

પુંસિ કોષ્ઠો ઽન્તર્જઠરં કુસૂલો ઽન્તર્ગૃહં તથા

નિષ્ઠા નિષ્પત્તિનાશાન્તાઃ કાષ્ઠોત્કર્ષે સ્થિતૌ દિશિ

ત્રિષુ જ્યેષ્ઠો ઽતિશસ્તે ઽપિ કનિષ્ઠો ઽતિયુવાલ્પયોઃ

ઇતિ ઠાન્તાઃ

દણ્ડો ઽસ્ત્રી લગુડે ઽપિ સ્યાદ્ ગુડો ગોલેક્ષુપાકયોઃ

સર્પ માંસાત્પશૂ વ્યાડૌ ગોભૂવાચસ્ ત્વિડા ઇલાઃ

ક્ષ્વેડવંશશલાકાપિ નાડી કાલે ઽપિ ષટ્ક્ષણે

કાણ્ડો ઽસ્ત્રી દણ્ડબાણાર્વવર્ગાવસરવારિષુ

સ્યાદ્ ભાણ્ડમશ્વાભરણે ઽમત્રે મૂલવણિગ્ધને

ઇતિ ડાન્તાઃ

ભૃશપ્રતિજ્ઞયોર્ બાઢં પ્રગાઢં ભૃશકૃચ્છ્રયોઃ

સંઘાતગ્રાસયોઃ પિણ્ડી દ્વયોઃ પુંસિ કલેવરે

ગણ્ડૌ કપોલવિસ્ફોટૌ મુણ્ડકસ્ ત્રિષુ મુણ્ડિતે

ઇક્ષુભેદે ઽપિ ખણ્ડો ઽસ્ત્રી શિખણ્ડો બર્હચૂડયોઃ

શક્તસ્થૂલૌ ત્રિષુ દૃઢૌ વ્યૂઢૌ વિન્યસ્તસંહતૌ

ઇતિ ઢાન્તાઃ

ભ્રૂણો ઽર્ભકે સ્ત્રૈણગર્ભે બાણો બલિસુતે શરે

કણો ઽતિસૂક્ષ્મે ધાન્યાંશે સંઘાતે પ્રમથે ગણઃ

પણો દ્યૂતાદિષૂત્સૃષ્ટે ભૃતૌ મૂલ્યે ધને ઽપિ ચ

મૌર્વ્યાં દ્રવ્યાશ્રિતે સત્વશૌર્યસન્ધ્યાદિકે ગુણઃ

નિર્વ્યાપારસ્થિતૌ કાલવિશેષોત્સવયોઃ ક્ષણઃ

વર્ણો દ્વિજાદૌ શુક્લાદૌ સ્તુતૌ વર્ણં તુ વાક્ષરે

અરુણો ભાસ્કરે ઽપિ સ્યાદ્ વર્ણભેદે ઽપિ ચ ત્રિષુ

સ્થાણુઃ શર્વો ઽપ્યથ દ્રોણઃ કાકે ઽપ્યાજૌ રવે રણઃ

ગ્રામણીર્ નાપિતે પુંસિ શ્રેષ્ઠે ગ્રામાધિપે ત્રિષુ

ઊર્ણા મેષાદિલોમ્નિ સ્યાદાવર્તે ચાન્તરા ભ્રુવોઃ

હરિણી સ્યાન્ મૃગી હેમપ્રતિમા હરિતા ચ યા

ત્રિષુ પાણ્ડૌ ચ હરિણઃ સ્થૂણા સ્તમ્ભે ઽપિ વેશ્મનઃ

ત્રિષ્ણે સ્પૃહાપિપાસે દ્વે જુગુપ્સાકરુણે ઘૃણે

વણિક્પથે ચ વિપણિઃ સુરા પ્રત્યક્ ચ વારુણી

કરેણુરિભ્યાં સ્ત્રી નેભે દ્રવિણં તુ બલં ધનમ્

શરણં ગૃહરક્ષિત્રોઃ શ્રીપર્ણં કમલે ઽપિ ચ

વિષાભિમરલોહેષુ તીક્ષ્ણં ક્લીબે ખરે ત્રિષુ

પ્રમાણં હેતુમર્યાદાશાસ્ત્રેયત્તાપ્રમાતૃષુ

કરણં સાધકતમં ક્ષેત્રગાત્રેન્દ્રિયેષ્વપિ

પ્રાણ્યુત્પાદે સંસરણમસંબાધચમૂગતૌ

ઘણ્ટાપથે ઽથ વાન્તાન્ને સમુદ્ગિરણમુન્નયે

અતસ્ ત્રિષુ વિષાણં સ્યાત્ પશુશૃઙ્ગેભદન્તયોઃ

પ્રવણે ક્રમનિમ્નોર્વ્યાં પ્રહ્વે ના તુ ચતુષ્પથે

સંકીર્ણૌ નિચિતાશુદ્ધા વિરિણં શૂન્યમૂષરમ્

સેતૌ ચ ચરણો વેણી નદીભેદે કચોચ્ચયે

ઇતિ ણાન્તાઃ

દેવસૂર્યૌ વિવસ્વન્તૌ સરસ્વન્તૌનદાર્ણવૌ

પક્ષિતાર્ક્ષ્યૌ ગરુત્મન્તૌ શકુન્તૌ ભાસપક્ષિણૌ

અગ્ન્યુત્પાતૌ ધૂમકેતૂ જીમૂતૌ મેઘપર્વતૌ

હસ્તૌ તુ પાણિનક્ષત્રે મરુતૌ પવનામરૌ

યન્તા હસ્તિપકે સૂતે ભર્તા ધાતરિ પોષ્ટરિ

યાનપાત્રે શિશૌ પોતઃ પ્રેતઃ પ્રાણ્યન્તરે મૃતે

ગ્રહભેદે ધ્વજે કેતુઃ પાર્થિવે તનયે સુતઃ

સ્થપતિઃ કારુભેદે ઽપિ ભૂભૃદ્ ભૂમિધરે નૃપે

મૂર્ધાભિષિક્તો ભૂપે ઽપિ ઋતુઃ સ્ત્રી કુસુમે ઽપિ ચ

વિષ્ણાવપ્યજિતાવ્યક્તૌ સૂતસ્ ત્વષ્ટરિ સારથૌ

વ્યક્તઃ પ્રાજ્ઞે ઽપિ દૃષ્ટાન્તાવુભૌ શાસ્ત્રનિદર્શને

ક્ષત્તા સ્યાત્ સારથૌ દ્વાઃસ્થે ક્ષત્રિયાયાં ચ શૂદ્રજે

વૃત્તાન્તઃ સ્યાત્ પ્રકરણે પ્રકારે કાર્ત્સ્ન્યવાર્તયોઃ

આનર્તઃ સમરે નૃત્યસ્થાન નીવૃદ્વિશેષયોઃ

કૃતાન્તો યમ સિદ્ધાન્ત દૈવાકુશલકર્મસુ

શ્લેષ્માદિ રસ રક્તાદિ મહા ભૂતાનિ તદ્ ગુણાઃ

ઇન્દ્રિયાણ્યશ્મ વિકૃતિઃ શબ્દયોનિશ્ ચ ધાતવઃ

કક્ષાન્તરે ઽપિ શુદ્ધાન્તો ભૂપસ્યાસર્વ ગોચરે

કાસૂ સામર્થ્યયોઃ શક્તિર્ મૂર્તિઃ કાઠિન્યકાયયોઃ ॥

વિસ્તાર વલ્લયોર્ વ્રતતિર્ વસતી રાત્રિવેશ્મનોઃ

ક્ષયાર્ચયોરપચિતિઃ સાતિર્ દાનાવસાનયોઃ ॥

આર્તિઃ પીડા ધનુષ્કોટ્યોર્ જાતિઃ સામાન્યજન્મનોઃ

પ્રચાર સ્યન્દયો રીતિરીતિર્ ડિમ્બ પ્રવાસયોઃ

ઉદયે ઽધિગમે પ્રાપ્તિસ્ત્રેતા ત્વગ્નિત્રયે યુગે

વીણાભેદે ઽપિ મહતી ભૂતિર્ ભસ્મનિ સમ્પદિ

નદી નગર્યોર્ નાગાનાં ભોગવત્યથ સંગરે

સંગે સભાયાં સમિતિઃ ક્ષયવાસાવપિ ક્ષિતી

રવેરર્ચિશ્ ચ શસ્ત્રં ચ વહ્નિજ્વાલા ચ હેતયઃ

જગતી જગતિ છન્દોવિશેષો ઽપિ ક્ષિતાવપિ

પઙ્ક્તિશ્ છન્દો ઽપિ દશમં સ્યાત્ પ્રભાવે ઽપિ ચાયતિઃ

પત્તિર્ ગતૌ ચ મૂલે તુ પક્ષતિઃ પક્ષભેદયોઃ

પ્રકૃતિર્ યોનિલિઙ્ગે ચ કૈશિક્યાદ્યાશ્ ચ વૃત્તયઃ

સિકતાઃ સ્યુર્ વાલુકાપિ વેદે શ્રવસિ ચ શ્રુતિઃ

વનિતા જનિતાત્યર્થાનુરાગાયાં ચ યોષિતિ

ગુપ્તિઃ ક્ષિતિવ્યુદાસે ઽપિ ધૃતિર્ ધારણધૈર્યયોઃ

બૃહતી ક્ષુદ્ર વાર્તાકી છન્દોભેદે મહત્યપિ

વાસિતા સ્ત્રી કરિણ્યોશ્ ચ વાર્તા વૃત્તૌ જનશ્રુતૌ

વાર્તં ફલ્ગુન્યરોગે ચ ત્રિષ્વપ્સુ ચ ઘૃતામૃતે

કલધૌતં રૂપ્યહેમ્નોર્ નિમિત્તમ્ હેતુલક્ષ્મણોઃ

શ્રુતં શાસ્ત્રાવધૃતયોર્ યુગપર્યાપ્તયોઃ કૃતમ્

અત્યાહિતં મહાભીતિઃ કર્મ જીવાનપેક્ષિ ચ

યુક્તે ક્ષ્માદાવૃતે ભૂતં પ્રાણ્યતીતે સમે ત્રિષુ

વૃત્તં પદ્યે ચરિત્રે ત્રિષ્વતીતે દૃઢનિસ્તલે

મહદ્ રાજ્યં ચાવગીતં જન્યે સ્યાદ્ ગર્હિતે ત્રિષુ

શ્વેતં રૂપ્યે ઽપિ રજતં હેમ્નિ રૂપ્યે સિતે ત્રિષુ

ત્રિષ્વિતો જગદિઙ્ગે ઽપિ રક્તં નીલ્યાદિ રાગિ ચ

અવદાતઃ સિતે પીતે શુદ્ધે બદ્ધાર્જુનૌ સિતૌ

યુક્તે ઽતિ સંસ્કૃતે ઽમર્ષિણ્યભિનીતો ઽથ સંસ્કૃતમ્

કૃત્રિમે લક્ષણોપેતે ઽપ્યનન્તો ઽનવધાવપિ

ખ્યાતે હૃષ્ટે પ્રતીતો ઽભિજાતસ્ તુ કુલજે બુધે

વિવિક્તૌ પૂતવિજનૌ મૂર્છિતૌ મૂઢસોચ્છ્રયૌ

દ્વૌ ચામ્લ પરુષૌ શુક્તૌ શિતી ધવલમેચકૌ

સત્યે સાધૌ વિદ્યમાને પ્રશસ્તે ઽભ્યર્હિતે ચ સત્

પુરસ્કૃતઃ પૂજિતે ઽરાત્યભિયુક્તે ઽગ્રતઃ કૃતે

નિવાતાવાશ્રયાવાતૌ શસ્ત્રાભેદ્યં ચ વર્મ યત્

જાતોન્નદ્ધપ્રવૃદ્ધાઃ સ્યુરુચ્છ્રિતા ઉત્થિતાસ્ ત્વમી

વૃદ્ધિમત્ પ્રોદ્યતોત્પન્ના આદૃતૌ સાદરાર્ચિતૌ

સમૂહોત્પન્નયોર્ જાતમહિજિચ્ છ્રીપતીન્દ્રયોઃ

સૌપ્તિકે ઽપિ પ્રપાતો ઽથાવપાતાવતટાવટૌ

સમિત્ સઙ્ગે રણે ઽપિ સ્ત્રી વ્યવસ્થાયામપિ સ્થિતિઃ

અર્થો ઽભિધેય રૈ વસ્તુ પ્રયોજન નિવૃત્તિષુ

નિપાનાગમયોસ્ તીર્થમૃષિ જુષ્ટે જલે ગુરૌ

સમર્થસ્ ત્રિષુ શક્તિસ્થે સંબદ્ધાર્થે હિતે ઽપિ ચ

દશમીસ્થૌ ક્ષીણરાગ વૃદ્ધૌ વીથી પદવ્યપિ

આસ્થાની યત્નયોરાસ્થા પ્રસ્થો ઽસ્ત્રી સાનુ માનયોઃ

શાસ્ત્ર દ્રવિણયોર્ ગ્રન્થઃ સંસ્થાધારે સ્થિતૌ મૃતૌ

ઇતિ થાન્તાઃ

અભિપ્રાય વશૌ છન્દાવબ્દૌ જીમૂત વત્સરૌ

અપવાદૌ તુ નિન્દાજ્ઞે દાયાદૌ સુત બાન્ધવૌ

પાદા રશ્મ્યઙ્ઘ્રિ તુર્યાંશાશ્ ચન્દ્રાગ્ન્યર્કાસ્ તમોનુદઃ

નિર્વાદો જનવાદે ઽપિ શાદો જમ્બાલ શષ્પયોઃ

આરાવે રુદિતે ત્રાતર્યાક્રન્દો દારુણે રણે

સ્યાત્ પ્રસાદો ઽનુરગે ઽપિ સૂદઃ સ્યાદ્ વ્યઞ્જને ઽપિ ચ

ગોષ્ઠાધ્યક્ષે ઽપિ ગોવિન્દો હર્ષે ઽપ્યામોદવન્ મદઃ

પ્રાધાન્યે રાજલિઙ્ગે ચ વૃષાઙ્ગે કકુદો ઽસ્ત્રિયામ્

સ્ત્રી સંવિજ્જ્ઞાન સંભાષા ક્રિયાકારાજિ નામસુ

ધર્મે રહસ્યુપનિષત્ સ્યાદૃતૌ વત્સરે શરત્

પદં વ્યવસિતિ ત્રાણ સ્થાન લક્ષ્માઙ્ઘ્રિ વસ્તુષુ

ગોષ્પદં સેવિતે માને પ્રતિષ્ઠા કૃત્યમાસ્પદમ્

ત્રિષ્વિષ્ટ મધુરૌ સ્વાદૂ મૃદૂ ચાતીક્ષ્ણ કોમલૌ

મૂઢાલ્પાપટુ નિર્ભાગ્યા મન્દાઃ સ્યુર્ દ્વૌ તુ શારદૌ

પ્રત્યગ્રાપ્રતિભૌ વિદ્વત્ સુપ્રગલ્ભૌ વિશારદૌ

ઇતિ દાન્તાઃ

વ્યામો વટશ્ ચ ન્યગ્રોધાવુત્સેધઃ કાય ઉન્નતિઃ

પર્યાહારશ્ ચ માર્ગશ્,હ્ ચ વિવધૌ વીવધૌ ચ તૌ

પરિધિર્ યજ્ઞિય તરોઃ શાખાયામુપસૂર્યકે

બન્ધકં વ્યસનં ચેતઃ પીડાધિષ્ઠાનમાધયઃ

સ્યુઃ સમર્થન નીવાક નિયમાશ્ ચ સમાધયઃ

દોષોત્પાદે ઽનુબન્ધઃ સ્યાત્ પ્રકૃતસ્યાદિ વિનશ્વરે

મુખ્યાનુયાયિનિ શિશૌ પ્રકૃત્યાનુવર્તને

વિધુર્ વિષ્ણૌ ચન્દ્રમસિ પરિચ્છેદે બિલે ઽવધિઃ

વિધિર્ વિધાને દૈવે ઽપિ પ્રણિધિઃ પ્રાર્થને ચરે

બુધ વૃદ્ધૌ પણ્ડિતે ઽપિ સ્કન્ધઃ સમુદયે ઽપિ ચ

દેશે નદ વિશેષે ઽબ્ધૌ સિન્ધુર્ ના સરિતિ સ્ત્રિયામ્

વિધા વિધૌ પ્રકારે ચ સાધૂ રમ્યે ઽપિ ચ ત્રિષુ

વધૂર્ જાયા સ્નુષા સ્ત્રી ચ સુધા લેપો ઽમૃતં સ્નુહી

સન્ધા પ્રતિજ્ઞા મર્યાદા શ્રદ્ધા સંપ્રત્યયઃ સ્પૃહા

મધુ મદ્યે પુષ્પરસે ક્ષૌદ્રે ઽપ્યન્ધં તમસ્યપિ

અતસ્ ત્રિષુ સમુન્નદ્ધૌ પણ્ડિતંમન્ય ગર્વિતૌ

બ્રહ્મબન્ધુરધિક્ષેપે નિર્દેશે ઽથાવલમ્બિતઃ

અવિદૂરો ઽપ્યવષ્ટબ્ધઃ પ્રસિદ્ધૌ ખ્યાત ભૂષિતૌ

લેશે ઽપિ ગન્ધઃ સંબાધો ગુહ્યસંકુલયોરપિ

બાધા નિષેધે દુઃખે ચ જ્ઞાતૃચાન્દ્રિસુરા બુધાઃ
। ઇતિ ધાન્તાઃ

સૂર્ય વહ્ની ચિત્રભાનૂ ભાનૂ રશ્મિ દિવાકરૌ

ભૂતાત્માનૌ ધાતૃ દેહૌ મૂર્ખ નીચૌ પૃથગ્જનૌ

ગ્રાવાણૌ શૈલપાષાણૌ પત્રિણૌ શરપક્ષિણૌ

તરુશૈલૌ શિખરિણૌ શિખિનૌ વહ્નિ બર્હિણૌ

પ્રતિયત્નાવુભૌ લિપ્સોપગ્રહાવથ સાદિનૌ

દ્વૌ સારથિ હયારોહૌ વાજિનો ઽશ્વેષુ પક્ષિણઃ

કુલે ઽપ્યભિજનો જન્મ ભૂમ્યામપ્યથ હાયનાઃ

વર્ષાર્ચિર્ વ્રીહિભેદાશ્ ચ ચન્દ્રાગ્ન્યર્કા વિરોચનાઃ

કેશે ઽપિ વૃજિનો વિશ્વકર્માર્ક સુરશિલ્પિનોઃ

આત્મા યત્નો ધૃતિર્ બુદ્ધિઃ સ્વભાવો બ્રહ્મ વર્ષ્મ ચ

શક્રો ઘાતુક મત્તેભો વર્ષુકાબ્દો ઘનાઘનઃ

અભિમાનો ઽર્થાદિ દર્પે જ્ઞાને પ્રણય હિંસયોઃ

ઘનો મેઘે મૂર્તિગુણે ત્રિષુ મૂર્તે નિરન્તરે

ઇનઃ સૂર્યે પ્રભૌ રાજા મૃગાઙ્કે ક્ષત્રિયે નૃપે

વાણિન્યૌ નર્તકી દૂત્યૌ સ્રવન્ત્યામપિ વાહિની

હ્લાદિન્યૌ વજ્રતડિતૌ વન્દાયામપિ કામિની

ત્વગ્ દેહયોરપિ તનુઃ સૂનાધો જિહ્વિકાપિ ચ

ક્રતુ વિસ્તારયોરસ્ત્રી વિતાનં ત્રિષુ તુચ્છકે

મન્દે ઽથ કેતનં કૃત્યે કેતાવુપનિમન્ત્રણે

વેદસ્ તત્ત્વં તપો બ્રહ્મ બ્રહ્મા વિપ્રઃ પ્રજાપતિઃ

ઉત્સાહને ચ હિંસાયાં સૂચને ચાપિ ગન્ધનમ્

આતઞ્ચનં પ્રતીવાપ જવનાપ્યાયનાર્થકમ્

વ્યઞ્જનં લાઞ્છનં શ્મશ્રુ નિષ્ઠાનાવયવેષ્વપિ

સ્યાત્ કૌલીનં લોકવાદે યુદ્ધે પશ્વહિ પક્ષિણામ્

સ્યાદુદ્યાનં નિઃસરણે વનભેદે પ્રયોજને

અવકાશે સ્થિતૌ સ્થાનં ક્રીડાદાવપિ દેવનમ્

વ્યુત્થાનં પ્રતિરોધે ચ વિરોધાચરણે ઽપિ ચ

ઉત્થાનં પૌરુષે તન્ત્રે સંનિવિષ્ટોદ્ગમે ઽપિ ચ

મારણે મૃતસંસ્કારે ગતૌ દ્રવ્યે ઽર્થ દાપને

નિર્વર્તનોપકરણાનુવ્રજ્યાસુ ચ સાધનમ્

નિર્યાતનં વૈર શુદ્ધૌ દાને ન્યાસાર્પણે ઽપિ ચ

વ્યસનં વિપદિ ભ્રંશે દોષે કામજકોપજે

પક્ષ્માક્ષિલોમ્નિ કિઞ્જલ્કે તન્ત્વાદ્યમ્શે ઽપ્યણીયસિ

તિથિભેદે ક્ષણે પર્વ વર્ત્મ નેત્રચ્છદે ઽધ્વનિ

અકાર્યગુહ્યે કૌપીનં મૈથુનં સંગતૌ રતે

પ્રધાનં પરમાત્મા ધીઃ પ્રજ્ઞાનં બુદ્ધિચિહ્નયોઃ

પ્રસૂનં પુષ્પફલયોર્ નિધનં કુલનાશયોઃ

ક્રન્દને રોદનાહ્વાને વર્ષ્મ દેહપ્રમાણયોઃ

ગૃહદેહત્વિટ્પ્રભાવા ધામાન્યથ ચતુષ્પથે

સંનિવેશે ચ સંસ્થાનં લક્ષ્મ ચિહ્નપ્રધાનયોઃ

આચ્છાદને સંવિધાનમપવારણમિત્યુભે

આરાધનં સાધને સ્યાદવાપ્તૌ તોષણે ઽપિ ચ

અધિષ્ઠાનં ચક્રપુરપ્રભાવાધ્યાસનેષ્વપિ

રત્નં સ્વજાતિશ્રેષ્ઠે ઽપિ વને સલિલકાનને

તલિનં વિરલે સ્તોકે વાચ્યલિઙ્ગં તથોત્તરે

સમાનાઃ સત્સમૈકે સ્યુઃ પિશુનૌ ખલસૂચકૌ

હીનન્યૂનાવૂનગર્હ્યૌ વેગિશૂરૌ તરસ્વિનૌ

અભિપન્નો ઽપરાદ્ધો ઽભિગ્રસ્તવ્યાપદ્ગતાવપિ
। ઇતિ નાન્તાઃ

કલાપો ભૂષણે બર્હે તૂણીરે સંહતાવપિ

પરિચ્છદે પરીવાપઃ પર્યુપ્તૌ સલિલસ્થિતૌ

ગોધુગ્ગોષ્ઠપતી ગોપૌ હરવિષ્ણૂ વૃષાકપી

બાષ્પમૂષ્માશ્રુ કશિપુ ત્વન્નમાચ્છાદનં દ્વયમ્

તલ્પં શય્યાટ્ટદારેષુ સ્તમ્બે ઽપિ વિટપો ઽસ્ત્રિયામ્

પ્રાપ્તરૂપસ્વરૂપાભિરૂપા બુધમનોજ્ઞયોઃ

ભેદ્યલિઙ્ગા અમી કૂર્મી વીણાભેદશ્ચ કચ્છપી

કુતપો મૃગરોમોત્થપટે ચાહ્નો.ષ્ટમેં ઽશકે
। ઇતિ પાન્તાઃ

શિફા શિખાયાં સરિતિ માંસિકાયાં ચ માતરિ

શફં મૂલે તરૂણાં સ્યાદ્ગવાદીનાં ખુરે ઽપિ ચ

ગુલ્ફઃ સ્યાદ્ગુંફને બાહોરલંકારે ચ કીર્તિતઃ

રવર્ણે પુંસિ રેફઃ સ્યાત્કુત્સિતે વાચ્યલિઙ્ગકઃ
। ઇતિ ફાન્તાઃ

અન્તરાભવસત્વે ઽશ્વે ગન્ધર્વો દિવ્યગાયને

કમ્બુર્ ના વલયે શઙ્ખે દ્વિજિહ્વૌ સર્પસૂચકૌ

પૂર્વો ઽન્યલિઙ્ગઃ પ્રાગાહ પુમૂબહુત્વે ઽપિ પૂર્વજાન્

ચિત્રપુઙ્ખે ઽપિ કાદમ્બો નિતમ્બો ઽદ્રિતટે કટૌ

દર્વી ફણાપિ બિમ્બો ઽસ્ત્રી મણ્ડલે ઽપિ ચ
। ઇતિ બાન્તાઃ

કુમ્ભૌ ઘટેભમૂર્ધાંશૌ ડિમ્ભૌ તુ શિશુબાલિશૌ

સ્તમ્ભૌ સ્થૂણાજડીભાવૌ શમ્ભૂ બ્રહ્મત્રિલોચનૌ

કુક્ષિભ્રૂણાર્ભકા ગર્ભા વિસ્રમ્ભઃ પ્રણયે ઽપિ ચ

સ્યાદ્ભેર્યાં દુન્દુભિઃ પુંસિ સ્યાદક્ષે દુન્દુભિઃ સ્ત્રિયામ્

સ્યાન્મહારજતે ક્લીબં કુસુમ્ભં કરકે પુમાન્

ક્ષત્રિયે ઽપિ ચ નાભિર્ ના સુરભિર્ ગવિ ચ સ્ત્રિયામ્

સભા સંસદિ સભ્યે ચ ત્રિષ્વધ્યક્ષે ઽપિ વલ્લભઃ
। ઇતિ ભાન્તાઃ

કિરણ પ્રગ્રહૌ રશ્મી કપિભેકૌ પ્લવઙ્ગમૌ

ઇચ્છામનોભવૌ કામૌ શક્ત્યુદ્યોગૌ પરાક્રમૌ

ધર્માઃ પુણ્યયમન્યાયસ્વભાવાચારસોમપાઃ

ઉપાયપૂર્વ આરમ્ભ ઉપધા ચાપ્યુપક્રમઃ

વણિક્પથઃ પુરં વેદો નિગમા નાગરો વણિક્

નૈગમૌ દ્વૌ બલે રામો નીલચારુસિતે ત્રિષુ

શબ્દાદિપૂર્વો વૃન્દે ઽપિ ગ્રામઃ ક્રાન્તૌ ચ વિક્રમઃ

સ્તોમઃ સ્તોત્રે ઽધ્વરે વૃન્દે જિહ્વાસ્તુ કુતિલે ઽલસે

ઉષ્ણે ઽપિ ઘર્મશ્ ચેષ્ટાલઙ્કારે ભ્રાન્તૌ ચ વિભ્રમઃ

ગુલ્મા રુક્સ્તમ્બસેનાશ્ચ જામિઃ સ્વસૃકુલસ્ત્રિયોઃ

ક્ષિતિક્ષાન્ત્યોઃ ક્ષમા યુક્તે ક્ષમં શક્તે હિતે ત્રિષુ

ત્રિષુ શ્યામૌ હરિત્કૃષ્ણૌ શ્યામા સ્યાચ્છારિવા નિશા

લલામં પુચ્છપુણ્ડ્રાશ્વભૂષાપ્રાધાન્યકેતુષુ

સૂક્ષ્મમધ્યાત્મમપ્યાદ્યે પ્રધાને પ્રથમસ્ત્રિષુ

વામૌ વલ્ગુપ્રતીપૌ દ્વાવધમૌ ન્યૂનકુત્સિતૌ

જીર્ણં ચ પરિભુક્તં ચ યાતયામમિદં દ્વયમ્
। ઇતિ ગાન્તાઃ

તુરઙ્ગગરુડૌ તાર્ક્ષ્યૌ નિલયાપચયૌ ક્ષયૌ

શ્વશુર્યૌ દેવરશ્યાલૌ ભ્રાતૃવ્યૌ ભ્રાતૃજદ્વિષૌ

પર્જન્યૌ રસદબ્દેન્દ્રૌ સ્યાદર્યઃ સ્વામિવૈશ્યયોઃ

તિષ્યઃ પુષ્યે કલિયુગે પર્યાયો ઽવસરે ક્રમે

પ્રત્યયો ઽધીન શપથજ્ઞાનવિશ્વાસહેતુષુ

રન્ધ્રે શબ્દે ઽથાનુશયો દીર્ઘદ્વેષાનુતાપયોઃ

સ્થૂલોચ્ચયસ્ ત્વસાકલ્યે નાગાનાં મધ્યમે ગતે

સમયાઃ શપથાચારકાલસિદ્ધાન્તસંવિદઃ

વ્યસનાન્યશુભં દૈવં વિપદિત્યનયાસ્ત્રયઃ

અત્યયો ઽતિક્રમે કૃચ્છ્રે દોષે દણ્ડે ઽપ્યથાપદિ

યુદ્ધાયત્યોઃ સંપરાયઃ પૂજ્યસ્તુ શ્વશુરે ઽપિ ચ

પસ્ચાદવસ્થાયિ બલં સમવાયશ્ચ સન્નયૌ

સંઘાતે સંનિવેશે ચ સંસ્ત્યાયઃ પ્રણયાસ્ત્વમી

વિસ્રમ્ભયાઞ્ચાપ્રેમાણો વિરોધે ઽપિ સમુચ્છ્રયઃ

વિષયો યસ્ય યો જ્ઞાતસ્ તત્ર શબ્દાદિકેષ્વપિ

નિર્યાસે ઽપિ કષાયો સ્ત્રી સભાયાં ચ પ્રતિશ્રયઃ

પ્રાયો ભૂમ્ન્યન્તગમને મન્યુર્ દૈન્યે ક્રતૌ ક્રુધિ

રહસ્યોપસ્થયોર્ ગુહ્યં સત્યં શપથતથ્યયોઃ

વીર્યં બલે પ્રભાવે ચ દ્રવ્યં ભવ્યે ગુણાશ્રયે

ધિષ્ણ્યં સ્થાને ગૃહે ભે ઽગ્નૌ ભાગ્યં કર્મ શુભાશુભમ્

કશેરુ હેમ્નોર્ ગાઙ્ગેયં વિશલ્યા દન્તિકાપિ ચ

વૃષાકપાયી શ્રીગૌર્યોરભિજ્ઞા નામશોભયોઃ

આરમ્ભો નિષ્કૃતિઃ શિક્ષા પૂજનં સંપ્રધારણમ્

ઉપાયઃ કર્મ ચેષ્ટા ચ ચિકિત્સા ચ નવ ક્રિયાઃ

છાયા સૂર્યપ્રિયા કાન્તિઃ પ્રતિબિમ્બમનાતપઃ

કક્ષ્યા પ્રકોષ્ઠે હર્મ્યાદેઃ કાઞ્ચ્યાં મધ્યેભબન્ધને

કૃત્યા ક્રિયાદેવતયોસ્ ત્રિષુ ભેદ્યે ધનાદિભિઃ

જન્યઃ સ્યાજ્જનવાદે ઽપિ જઘન્યો ઽન્ત્યે ઽધમે ઽપિ ચ

ગર્હ્યાધીનૌ ચ વક્તવ્યૌ કલ્યૌ સજ્જનિરામયૌ

આત્મવાનનપેતો ઽર્થાદર્થ્યૌ પુણ્યં તુ ચાર્વપિ

રૂપ્યં પ્રશસ્તરૂપે ઽપિ વદાન્યો વલ્ગુવાગપિ

ન્યાય્યે ઽપિ મધ્યં સૌમ્યં તુ સુન્દરે સોમદૈવતે
। ઇતિ યાન્તાઃ

નિવહાવસરૌ વારૌ સંસ્તરૌ પ્રસ્તરાધ્વરૌ

ગુરૂ ગોષ્પતિપિત્રાદ્યૌ દ્વાપરૌ યુગસંશયૌ

પ્રકારૌ ભેદસાદૃશ્યે આકારાવિઙ્ગિતાકૃતી

કિંશારૂ ધાન્યશૂકેષુ મરૂ ધન્વધરાધરૌ

અદ્રયો દ્રુમશૈલાર્કાઃ સ્ત્રીસ્તનાબ્દૌ પયોધરૌ

ધ્વાન્તારિદાનવા વૃત્રા બલિહસ્તાંશવઃ કરાઃ

પ્રદરા ભઙ્ગનારીરુક્બાણા અસ્રાઃ કચા અપિ

અજાતશૃઙ્ગો ગૌઃ કાલે ઽપ્યશ્મશ્રુર્ના ચ તૂબરૌ

સ્વર્ણે ઽપિ રાઃ પરિકરઃ પર્યઙ્કપરિવારયોઃ

મુક્તાશુદ્ધૌ ચ તારઃ સ્યાચ્છારો વાયૌ સ તુ ત્રિષુ

કર્બુરે ઽથ પ્રતિજ્ઞાજિસંવિદાપત્સુ સંગરઃ

વેદભેદે ગુપ્તવાદે મન્ત્રો મિત્રો રવાવપિ

મખેષુ યૂપખણ્ડે ઽપિ સ્વરુર્ગુહ્યે ઽપ્યવસ્કરઃ

આડમ્બરસ્ તૂર્યરવે ગજેન્દ્રાણાં ચ ગર્જિતે

અભિહારો ઽભિયોગે ચ ચૌર્યે સંનહને ઽપિ ચ

સ્યાજ્જઙ્ગમે પરીવારઃ ખડ્ગકોશે પરિચ્છદે

વિષ્ટરો વિટપી દર્ભમુષ્ટિઃ પીઠાદ્યમાસનમ્

દ્વારિ દ્વાઃ સ્થે પ્રતીહારઃ પ્રતીહાર્યપ્યનન્તરે

વિપુલે નકુલે વિષ્ણૌ બભ્રુર્ના પિઙ્ગલે ત્રિષુ

સારો બલે સ્થિરાંશે ચ ન્યાય્યે ક્લીબં વરે ત્રિષુ

દુરોદરો દ્યૂતકારે પણે દ્યૂતે દુરોદરમ્

મહારણ્યે દુર્ગપથે કાન્તારં પુન્નપુંસકમ્

મત્સરો ઽન્યશુભદ્વેષે તદ્વત્કૃપણયોસ્ત્રિષુ

દેવાદ્વૃતે વરઃ શ્રેષ્ઠે ત્રિષુ ક્લીબં મનાક્પ્રિયે

વંશાઙ્કુરે કરીરો ઽસ્ત્રી તરુભેદે ઘટે ચ ના

ના ચમૂજઘને હસ્તસૂત્રે પ્રતિસરો ઽસ્ત્રિયામ્

યમાનિલેન્દ્રચન્દ્રાર્કવિષ્ણુસિંહાંશુવાજિષુ

શુકાહિકપિભેકેષુ હરિર્ના કપિલે ત્રિષુ

શર્કરા કર્પરાંશે ઽપિ યાત્રા સ્યાદ્યાપને ગતૌ

ઇરા ભૂવાક્સુરાપ્સુસ્યાત્ તન્દ્રી નિદ્રાપ્રમીલયોઃ

ધાત્રી સ્યાદુપમાતાપિ ક્ષિતિરપ્યામલક્યપિ

ક્ષુદ્રા વ્યઙ્ગા નટી વેશ્યા સરઘા કણ્ટકારિકા

ત્રિષુ ક્રૂરે ઽધમે ઽલ્પે ઽપિ ક્ષુદ્રં માત્રા પરિચ્છદે

અલ્પે ચ પરિમાણે સા માત્રં કાર્ત્સ્ન્યે ઽવધારણે

આલેખ્યાશ્ચર્યયોશ્ચિત્રં કલત્રં શ્રોણિભાર્યયોઃ

યોગ્યભાજનયોઃ પાત્રં પત્રં વાહનપક્ષયોઃ

નિદેશગ્રન્થયોઃ શાસ્ત્રં શસ્ત્રમાયુધલોહયોઃ

સ્યાજ્જટાંશુકયોર્નેત્રં ક્ષેત્રં પત્નીશરીરયોઃ

મુખાગ્રે ક્રોડહલયોઃ પોત્રં ગોત્રં તુ નામ્નિ ચ

સત્રમાચ્છાદને યજ્ઞે સદાદાને વને ઽપિ ચ

અજિરં વિષયે કાયે ઽપ્યંબરં વ્યોમ્નિ વાસસિ

ચક્રં રાષ્ટ્રે ઽપ્યક્ષરં તુ મોક્ષે ઽપિ ક્ષીરમપ્સુ ચ

સ્વર્ણે ઽપિ ભૂરિચન્દ્રૌ દ્વૌ દ્વારમાત્રે ઽપિ ગોપુરમ્

ગુહાદમ્ભૌ ગહ્વરે દ્વે રહો ઽન્તિકમુપહ્વરે

પુરો ઽધિકમુપર્યગ્રાણ્યગારે નગરે પુરમ્

મન્દિરં ચાથ રાષ્ટ્રો ઽસ્ત્રી વિષયે સ્યાદુપદ્રવે

દરો ઽસ્ત્રિયાં ભયે શ્વભ્રે વજ્રો ઽસ્ત્રી હીરકે પવૌ

તન્ત્રં પ્રધાને સિદ્ધાન્તે સૂત્રવાયે પરિચ્છદે

ઔશીરશ્ચામરે દણ્ડે ઽપ્યૌશીરં શયનાસને

પુષ્કરં કરિહસ્તાગ્રે વાદ્યભાણ્ડમુખે જલે

વ્યોમ્નિ ખડ્ગફલે પદ્મે તીર્થૌષધિવિશેષયોઃ

અન્તરમવકાશાવધિપરિધાનાન્તર્ધિભેદતાદર્થ્યે

છિદ્રાત્મીયવિનાબહિરવસરમધ્યે ઽન્તરાત્મનિ ચ

મુસ્તે ઽપિ પિઠરં રાજકશેરુણ્યપિ નાગરમ્

શાર્વરં ત્વન્ધતમસે ઘાતુકે ભેદ્યલિઙ્ગકમ્

ગૌરો ઽરુણે સિતે પીતે વ્રણકાર્યપ્યરુષ્કરઃ

જઠરઃ કઠિને ઽપિ સ્યાદધસ્તાદપિ ચાધરઃ

અનાકુલે ઽપિ ચૈકાગ્રો વ્યગ્રો વ્યાસક્ત આકુલે

ઉપરુદીચ્યશ્રેષ્ઠેષ્વપ્યુત્તરઃ સ્યાદનુત્તરઃ

એષાં વિપર્યયે શ્રેષ્ઠે દૂરાનાત્મોત્તમાઃ પરાઃ

સ્વાદુપ્રિયૌ ચ મધુરૌ ક્રૂરૌ કઠિનનિર્દયૌ

ઉદારૌ દાતૃમહતોરિતરસ્ત્વન્યનીચયોઃ

મન્દસ્વચ્છન્દયોઃ સ્વૈરઃ શુભ્રમુદ્દીપ્તશુક્લયોઃ

આસારો વેગવદ્વર્ષે સૈન્યપ્રસરણં તથા

ધારામ્બુપાતે ચોત્કર્ષે ઽસ્ત્રૌ કટાહે તુ કર્પરઃ

બન્ધુરં સુન્દરે નમ્રે ગિરિર્ગેન્દુકશૈલયોઃ

ચરુઃ સ્થાલ્યાં હવિઃ પક્તાવધીરઃ કાતરે ચલે
। ઇતિ રાન્તાઃ

ચૂડા કિરીટમ્ કેશાશ્ચ સંયતા મૌલયસ્ત્રયઃ

દ્રુમપ્રભેદમાતઙ્ગકાણ્ડપુષ્પાણિ પીલવઃ

કૃતાન્તાનેહસોઃ કાલશ્ચતુર્થે ઽપિ યુગે કલિઃ

સ્યાત્કુરઙ્ગે ઽપિ કમલઃ પ્રાવારે ઽપિ ચ કમ્બલઃ

કરોપહારયોઃ પુંસિ બલિઃ પ્રાણ્યઙ્ગજે સ્ત્રિયામ્

સ્થૌલ્યસામર્થ્યસૈન્યેષુ બલં ના કાકસીરિણોઃ

વાતૂલઃ પુંસિ વાત્યાયામપિ વાતાસહે ત્રિષુ

ભેદ્યલિઙ્ગઃ શઠે વ્યાલઃ પુંસિ શ્વાપદસર્પયોઃ

મલો ઽસ્ત્રી પાપવિટ્કિટ્ટાન્યસ્ત્રી શૂલં રુગાયુધમ્

શઙ્કાવપિ દ્વયોઃ કીલઃ પાલિઃ સ્ત્ર્યશ્ર્યઙ્કપઙ્ક્તિષુ

કલા શિલ્પે કાલભેદે ચાલી સખ્યાવલી અપિ

અબ્ધ્યમ્બુવિકૃતૌ વેલા કાલમર્યાદયોરપિ

બહુલાઃ કૃત્તિકા ગાવો બહુલો ઽગ્નૌ શિતૌ ત્રિષુ

લીલા વિલાસક્રિયયોરુપલા શર્કરાપિ ચ

શોણિતે ઽમ્ભસિ કીલાલં મૂલમાદ્યે શિફાભયોઃ

જાલં સમૂહ આનાયગવાક્ષક્ષારકેષ્વપિ

શીલં સ્વભાવે સદ્વૃત્તે સસ્યે હેતુકૃતે ફલમ્

છદિર્નેત્રરુજોઃ ક્લીબં સમૂહે પટલં ન ના

અધસ્સ્વરૂપયોરસ્ત્રી તલં સ્યાચ્ચામિષે પલમ્

ઔર્વાનલે ઽપિ પાતાલં ચૈલં વસ્ત્રે ઽધમે ત્રિષુ

કુકૂલં શઙ્કુભિઃ કીર્ણે શ્વભ્રે ના તુ તુષાનલે

નિર્ણીતે કેવલમિતિ ત્રિલિઙ્ગં ત્વેકકૃત્સ્નયોઃ

પર્યાપ્તિક્ષેમપુણ્યેષુ કુશલં શિક્ષિતે ત્રિષુ

પ્રવાલમઙ્કુરે ઽપ્યસ્ત્રી ત્રિષુ સ્થૂલં જડે ઽપિ ચ

કરાલો દન્તુરે તુઙ્ગે ચારૌ દક્ષે ચ પેશલઃ

મૂર્ખે ઽર્ભકે ઽપિ બાલઃ સ્યાલ્લોલશ્ચલસતૃષ્ણયોઃ

કુલં ગૃહે ઽપિ તાલાઙ્કે કુબેરે ચૈકકુણ્ડલઃ

સ્ત્રીભાવાવજ્ઞયોર્હેલા હેલિઃ સૂર્યે રણે હિલિઃ

હાલઃ સ્યાન્નૃપતૌ મદ્યે શકલચ્છદયોર્દલમ્

તૂલિશ્ચિત્રોપકરણશલાકાતૂલશય્યયોઃ

તુમુલં વ્યાકુલે શબ્દે શષ્કુલી કર્ણપાલ્યપિ
। ઇતિ લાન્તાઃ

દવદાવૌ વનારણ્યવહ્ની જન્મહરૌ ભવૌ

મન્ત્રી સહાયઃ સચિવૌ પતિશાખિનરા ધવાઃ

અવયઃ શૈલમેષાર્કા આજ્ઞાહ્વાનાધ્વરા હવાઃ

ભાવઃ સત્તાસ્વભાવાભિપ્રાયચેષ્ટાત્મજન્મસુ

સ્યાદુત્પાદે ફલે પુષ્પે પ્રસવો ગર્ભમોચને

અવિશ્વાસે ઽપહ્નવે ઽપિ નિકૃતાવપિ નિહ્નવઃ

ઉત્સેકામર્ષયોરિચ્છાપ્રસરે મહ ઉત્સવઃ

અનુભાવઃ પ્રભાવે ચ સતાં ચ મતિનિશ્ચયે

સ્યાજ્જન્મહેતુઃ પ્રભવઃ સ્થાનં ચાદ્યોપલબ્ધયે

શૂદ્રાયાં વિપ્રતનયે શસ્ત્રે પારશવો મતઃ

ધ્રુવો ભભેદે ક્લીબે તુ નિશ્ચિતે શાશ્વતે ત્રિષુ

સ્વો જ્ઞાતાવાત્મનિ સ્વં ત્રિષ્વાત્મીયે સ્વો ઽસ્ત્રિયાં ધને

સ્ત્રીકટીવસ્ત્રબન્ધે ઽપિ નીવી પરિપણે ઽપિ ચ

શિવા ગૌરીફેરવયોર્દ્વન્દ્વં કલહયુગ્મયોઃ

દ્રવ્યાસુ વ્યવસાયે ઽપિ સત્ત્વમસ્ત્રી તુ જન્તુષુ

ક્લીબં નપુંસકં ષણ્ડે વાચ્યલિઙ્ગમવિક્રમે
। ઇતિ વાન્તાઃ

દ્વૌ વિશૌ વૈશ્યમનુજૌ દ્વૌ ચારાભિમરૌ સ્પશૌ

દ્વૌ રાશી પુઞ્જમેષાદ્યૌ દ્વૌ વંશૌ કુલમસ્કરૌ

રહઃ પ્રકાશૌ વીકાશૌ નિર્વેશો ભૃતિભોગયોઃ

કૃતાન્તે પુંસિ કીનાશઃ ક્ષુદ્રકર્ષકયોસ્ત્રિષુ

પદે લક્ષ્યે નિમિત્તે ઽપદેશઃ સ્યાત્કુશમપ્સુ ચ

દશાવસ્થાનેકવિધાપ્યાશા તૃષ્ણાપિ ચાયતા

વશા સ્ત્રી કરિણી ચ સ્યાત્ દૃગ્જ્ઞાને જ્ઞાતરિ ત્રિષુ

સ્યાત્કર્કશઃ સાહસિકઃ કઠોરામસૃણાવપિ

પ્રકાશો ઽતિપ્રસિદ્ધે ઽપિ શિશાવજ્ઞે ચ બાલિશઃ

નાશઃ ક્ષયે તિરોધાને જીવિતેશઃ પ્રિયે યમે

નૃશંસખડ્ગૌ નિસ્ત્રિંશાવંશુઃ સૂર્યે ઽંશવઃ કરાઃ

આશ્વાખ્યા શાલિશીઘ્રાર્થે પાશો બન્ધનશસ્ત્રયોઃ
। ઇતિ શાન્તાઃ

સુરમત્સ્યાવનિમિષૌ પુરુષાવાત્મમાનવૌ

કાકમત્સ્યાત્ખગૌ ધ્વાઙ્ક્ષૌ કક્ષૌ ચ તૃણવીરુધૌ

અભીપુઃ પ્રગ્રહે રશ્મૌ પ્રૈષઃ પ્રેષણમર્દને

પક્ષઃ સહાયે ઽપ્યુષ્ણીષઃ શિરોવેષ્ટકિરીટયોઃ

શુક્રલે મૂષિકે શ્રેષ્ઠે સુકૃતે વૃષભે વૃષઃ

કોષો ઽસ્ત્રી કુડ્મલે ખડ્ગપિધાને ઽર્થૌઘદિવ્યયોઃ

દ્યૂતે ઽક્ષે શારિફલકે ઽપ્યાકર્ષો ઽથાક્ષમિન્દ્રિયે

ના દ્યૂતાઙ્ગે કર્ષચક્રે વ્યવહારે કલિદ્રુમે

કર્ષૂર્વાર્ત્તા કરીષાગ્નિઃ કર્ષઃ કુલ્યાભિધાયિની

પુમ્ભાવે તત્ક્રિયાયાં ચ પૌરુષં વિષમપ્સુ ચ

ઉપાદાને ઽપ્યામિષં સ્યાદપરાધે ઽપિ કિલ્બિષમ્

સ્યાદ્વૃષ્ટૌ લોકધાત્વંશે વત્સરે વર્ષમસ્ત્રિયામ્

પ્રેક્ષા નૃત્તેક્ષણં પ્રજ્ઞા ભિક્ષા સેવાર્થના ભૃતિઃ

ત્વિટ્ શોભાપિ ત્રિષુ પરે ન્યક્ષં કાર્ત્સ્ન્યનિકૃષ્ટયોઃ

પ્રત્યક્ષે ઽધિકૃતે ઽધ્યક્ષો રૂક્ષસ્ત્વપ્રેમ્ણ્યચિક્કણે

વ્યાજસંખ્યાશરવ્યેષુ લક્ષં ઘોષૌ રવવ્રજૌ

કપિશીર્ષં ભિત્તિશૃઙ્ગે ઽનુતર્ષશ્ ચષકઃ સુરા

દોષો વાતાદિકે દોષા રાત્રૌ દક્ષો ઽપિ કુક્કુટે

શુણ્ડાગ્રભાગે ગણ્ડૂષો દ્વયોશ્ચ મુખપૂરણે
। ઇતિ ષાન્તાઃ

રવિશ્વેતચ્છદૌ હંસૌ સૂર્યવહ્ની વિભાવસૂ

વત્સૌ તર્ણકવર્ષૌ દ્વૌ સારઙ્ગાશ્ચ દિવૌકસઃ

શૃઙ્ગારાદૌ વિષે વીર્યે ગુણે રાગે દ્રવે રસઃ

પુંસ્યુત્તંસાવતંસૌ દ્વૌ કર્ણપૂરે ઽપિ શેખરે

દેવભેદે ઽનલે રશ્મૌ વસૂ રત્ને ધને વસુ

વિષ્ણૌ ચ વેધાઃ સ્ત્રી ત્વાશીર્હિતાશંસાહિદંષ્ટ્રયોઃ

લાલસે પ્રાર્થનૌત્સુક્યે હિંસા ચૌર્યાદિકર્મ ચ

પ્રસૂરશ્વાપિ ભૂદ્યાવૌ રોદસ્યૌ રોદસી ચ તે

જ્વાલાભાસૌ ન પુંસ્યર્ચિર્જ્યોતિર્ભદ્યોતદૃષ્ટિષુ

પાપાપરાધયોરાગઃ ખગબાલ્યાદિનોર્વયઃ

તેજઃ પુરીષયોર્વર્ચો મહશ્ચોત્સવતેજસોઃ

રજો ગુણે ચ સ્ત્રીપુષ્પે રાહૌ ધ્વાન્તે ગુણે તમઃ

છન્દઃ પદ્યે ઽભિલાષે ચ તપઃ કૃચ્છ્રાદિકર્મ ચ

સહો બલં સહા માર્ગો નભઃ ખં શ્રાવણો નભાઃ

ઓકઃ સદ્માશ્રયશ્ચૌકાઃ પય: ક્ષીરં પયો ઽંબુ ચ

ઓજો દીપ્તૌ બલે સ્રોત ઇન્દ્રિયે નિમ્નગારયે

તેજઃ પ્રભાવે દીપ્તૌ ચ બલે શુક્રે ઽપ્યતસ્ત્રિષુ

વિદ્વાન્ વિદંશ્ચ બીભત્સો હિંસ્રો ઽપ્યતિશયેત્વમી

વૃદ્ધપ્રશંસયોર્જ્યાયાન્ કનીયાંસ્તુ યુવાલ્પયોઃ

વરીયાંસ્તૂરુવરયોઃ સાધીયાન્ સાધુબાઢયોઃ
। ઇતિ સાન્તાઃ

દલે ઽપિ બર્હં નિર્બન્ધોપરાગાર્કાદયો ગ્રહાઃ

દ્વાર્યાપીડે ક્વાથરસે નિર્યૂહો નાગદન્તકે

તુલાસૂત્રે ઽશ્વાદિરશ્મૌ પ્રગ્રાહઃ પ્રગ્રહો ઽપિ ચ

પત્નીપરિજનાદાનમૂલશાપાઃ પરિગ્રહાઃ

દારેષુ ચ ગૃહાઃ શ્રોણ્યામપ્યારોહો વરસ્ત્રિયાઃ

વ્યૂહો વૃન્દે ઽપ્યહિર્વૃત્રે ઽપ્યગ્નીન્દ્વર્કાસ્તમોપહાઃ

પરિચ્છદે નૃપાર્હે ઽર્થે પરિબર્હો ઽવ્યયાઃ પરે
। ઇતિ હાન્તાઃ

આઙીષદર્થે ઽભિવ્યાપ્તૌ સીમાર્થે ધાતુયોગજે

આપ્રગૃહ્યસ્સ્મૃતૌ વાક્યે ઽપ્યાસ્તુ સ્યાત્કોપપીડયોઃ

પાપકુત્સેષદર્થે કુ ધિઙ્ નિર્ભર્ત્સનનિન્દયોઃ

ચાન્વાચયસમાહારેતરેતરસમુચ્ચયે

સ્વસ્ત્યાશીઃ ક્ષેમપુણ્યાદૌ પ્રકર્ષે લઙ્ઘને ઽપ્યતિ

સ્વિત્પ્રશ્ને ચ વિતર્કે ચ તુ સ્યાદ્ભેદે ઽવધારણે

સકૃત્ સહૈકવારે ચાપ્યારાદ્દૂરસમીપયોઃ

પ્રતીચ્યાં ચરમે પશ્ચાદુતાપ્યર્થવિકલ્પયોઃ

પુનસ્સહાર્થયોઃ શશ્વત્ સાક્ષાત્પ્રત્યક્ષતુલ્યયોઃ

ખેદાનુકમ્પાસંતોષવિસ્મયામન્ત્રણે બત

હન્ત હર્ષેનુકમ્પાયાં વાક્યારમ્ભવિષાદયોઃ

પ્રતિ પ્રતિનિધૌ વીપ્સાલક્ષણાદૌ પ્રયોગતઃ

ઇતિ હેતુપ્રકરણપ્રકર્ષાદિસમાપ્તિષુ

પ્રાચ્યાં પુરસ્તાત્પ્રથમે પુરાર્થે ઽગ્રત ઇત્યપિ

યાવત્તાવચ્ચ સાકલ્યે ઽવધૌ માને ઽવધારણે

મઙ્ગલાનન્તરારમ્ભપ્રશ્નકાર્ત્સ્ન્યેષ્વથો અથ

વૃથા નિરર્થકાવિધ્યોર્ નાનાનેકોભયાર્થયોઃ

નુ પૃચ્છાયાં વિકલ્પે ચ પશ્ચાત્સાદૃશ્યયોરનુ

પ્રશ્નાવધારણાનુજ્ઞાનુનયામન્ત્રણે નનુ

ગર્હાસમુચ્ચયપ્રશ્નશઙ્કાસંભાવનાસ્વપિ

ઉપમાયાં વિકલ્પે વા સામિ ત્વર્ધે જુગુપ્સિતે

અમા સહ સમીપે ચ કં વારિણિ ચ મૂર્ધનિ

ઇવેત્થમર્થયોરેવં નૂનં તર્કે ઽર્થનિશ્ચયે

તૂષ્ણીમર્થે સુખે જોષં કિં પૃચ્છાયાં જુગુપ્સને

નામ પ્રાકાશ્યસંભાવ્યક્રોધોપગમકુત્સને

અલં ભૂષણપર્યાપ્તિશક્તિવારણવાચકમ્

હું વિતર્કે પરિપ્રશ્ને સમયાન્તિકમધ્યયોઃ

પુનરપ્રથમે ભેદે નિર્ નિશ્ચયનિષેધયોઃ

સ્યાત્પ્રબન્ધે ચિરાતીતે નિકટાગામિકે પુરા

ઊરર્યૂરી ચોરરી ચ વિસ્તારે ઽઙ્ગીકૃતૌ ત્રયમ્

સ્વર્ગે પરે ચ લોકે સ્વર્ વાર્તાસંભાવ્યયોઃ કિલ

નિષેધવાક્યાલઙ્કારજિજ્ઞાસાનુનયે ખલુ

સમીપોભયતશ્શીઘ્રસાકલ્યાભિમુખે ઽભિતઃ

નામપ્રાકાશ્યયોઃ પ્રદુર્ મિથો ઽન્યોન્યં રહસ્યપિ

તિરો ઽન્તર્ધૌ તિર્યગર્થે હા વિષાદશુગર્તિષુ

અહહેત્યદ્ભુતે ખેદે હિ હેતાવવધારણે
। ઇતિ નાનાર્થવર્ગઃ 3, અત્ર મૂલશ્લોકાઃ 256॥
ક્ષે.શ્લો. 24 ॥
અવ્યયવર્ગઃ।