નામલિઙ્ગાનુશાસન · અધ્યાય 2.5

મનુષ્યા માનુષા મર્ત્યા મનુજા માનવા નરાઃ । અથ મનુષ્યવર્ગઃ

સ્યુઃ પુમાંસઃ પઞ્ચજનાઃ પુરુષાઃ પૂરુષા નરઃ

સ્ત્રી યોષિદબલા યોષા નારી સીમન્તિની વધૂઃ

પ્રતીપદર્શિની વામા વનિતા મહિલા તથા

વિશેષાસ્ત્વઙ્ગના ભીરુઃ કામિની વામલોચના

પ્રમદા માનિની કાન્તા લલના ચ નિતમ્બિની

સુન્દરી રમણી રામા કોપના સૈવ ભામિની

વરારોહા મત્તકાશિન્યુત્તમા વરવર્ણિની

કૃતાભિષેકા મહિષી ભોગિન્યો ઽન્યા નૃપસ્ત્રિયઃ

પત્ની પાણિગૃહીતી ચ દ્વિતીયા સહધર્મિણી

ભાર્યા જાયાથ પુંભૂમ્નિ દારાઃ સ્યાત્તુ કુટુમ્બિની

પુરન્ધ્રી સુચરિત્રા તુ સતી સાધ્વી પતિવ્રતા

કૃતસાપત્નિકાધ્યૂઢાધિવિન્નાથ સ્વયંવરા

પતિંવરા ચ વર્યાથ કુલસ્ત્રી કુલપાલિકા

કન્યા કુમારી ગૌરી તુ નગ્નિકાનાગતાર્તવા

સ્યાન્મધ્યમા દૃષ્ટરજાસ્તરુણી યુવતિઃ સમે

સમાઃ સ્નુષાજનીવધ્વશ્ચિરિણ્ટી તુ સુવાસિની

ઇચ્છાવતી કામુકા સ્યાદ્ વૃષસ્યન્તી તુ કામુકી

કાન્તાર્થિની તુ યા યાતિ સંકેતં સાભિસારિકા

પુંશ્ચલી ધર્ષિણી બન્ધક્યસતી કુલટેત્વરી

સ્વૈરિણી પાંસુલા ચ સ્યાદશિશ્વી શિશુના વિના

અવીરા નિષ્પતિસુતા વિશ્વસ્તાવિધવે સમે

આલિઃ સખી વયસ્યાથ પતિવત્ની સભર્તૃકા

વૃદ્ધા પલિક્ની પ્રાજ્ઞી તુ પ્રજ્ઞા પ્રાજ્ઞા તુ ધીમતી

શૂદ્રી શૂદ્રસ્ય ભાર્યા સ્યાચ્છૂદ્રા તજ્જાતિરેવ ચ

આભીરી તુ મહાશૂદ્રી જાતિપુંયોગયોઃ સમા

અર્યાણી સ્વયમર્યા સ્યાત્ક્ષત્રિયા ક્ષત્રિયાણ્યપિ

ઉપાધ્યાયાપ્યુપાધ્યાયી સ્યાદાચાર્યાપિ ચ સ્વતઃ

આચાર્યાની તુ પુંયોગે સ્યાદર્યી ક્ષત્રિયી તથા

ઉપાધ્યાયાન્યુપાધ્યાયી પોટા સ્ત્રીપુંસલક્ષણા

વીરપત્ની વીરભાર્યા વીરમાતા તુ વીરસૂઃ

જાતાપત્યા પ્રજાતા ચ પ્રસૂતા ચ પ્રસૂતિકા

સ્ત્રી નગ્નિકા કોટવી સ્યાદ્દૂતીસંચારિકે સમે

કાત્યાયન્યર્ધવૃદ્ધા યા કાષાયવસનાધવા

સૈરન્ધ્રી પરવેશ્મસ્થા સ્વવશા શિલ્પકારિકા

અસિક્ની સ્યાદવૃદ્ધા યા પ્રેષ્યાન્તઃપુરચારિણી

વારસ્ત્રી ગણિકા વેશ્યા રૂપાજીવાથ સા જનૈઃ

સત્કૃતા વારમુખ્યા સ્યાત્કુટ્ટની શમ્ભલી સમે

વિપ્રશ્નિકા ત્વીક્ષણિકા દૈવજ્ઞાથ રજસ્વલા

સ્ત્રીધર્મિણ્યવિરાત્રેયી મલિની પુષ્પવત્યપિ

ઋતુમત્યપ્યુદક્યાપિ સ્યાદ્રજઃ પુષ્પમાર્તવમ્

શ્રદ્ધાલુર્દોહદવતી નિષ્કલા વિગતાર્તવા

આપન્નસત્ત્વા સ્યાદ્ગુર્વિણ્યન્તર્વત્ની ચ ગર્ભિણી

ગણિકાદેસ્તુ ગાણિક્યં ગાર્ભિણં યૌવતં ગણે

પુનર્ભૂર્દિધિષૂરૂઢા દ્વિસ્તસ્યા દિધિષુઃ પતિઃ

સ તુ દ્વિજો ઽગ્રેદિધિષૂઃ સૈવ યસ્ય કુટુમ્બિની

કાનીનઃ કન્યકાજાતઃ સુતો ઽથ સુભગાસુતઃ

સૌભાગિનેયઃ સ્યાત્પારસ્ત્રૈણેયસ્તુ પરસ્ત્રિયાઃ

પૈતૃષ્વસેયઃ સ્યાત્પૈતૃષ્વસ્રીયશ્ચ પિતૃષ્વસુઃ

સુતો માતૃષ્વસુશ્ચૈવં વૈમાત્રેયો વિમાતૃજઃ

અથ બાન્ધકિનેયઃ સ્યાદ્બન્ધુલશ્ચાસતીસુતઃ

કૌલટેરઃ કૌલતેયો ભિક્ષુકી તુ સતી યદિ

તદા કૌલટિનેયો ઽસ્યાઃ કૌલતેયો ઽપિ ચાત્મજઃ

આત્મજસ્તનયઃ સૂનુઃ સુતઃ પુત્રઃ સ્ત્રિયાં ત્વમી

આહુર્દુહિતરં સર્વે ઽપત્યં તોકં તયોઃ સમે

સ્વજાતે ત્વૌરસોરસ્યૌ તાતસ્તુ જનકઃ પિતા

જનયિત્રી પ્રસૂર્માતા જનની ભગિની સ્વસા

નનાન્દા તુ સ્વસા પત્યુર્નપ્ત્રી પૌત્રી સુતાત્મજા

ભાર્યાસ્તુ ભ્રાતૃવર્ગસ્ય યાતરઃ સ્યુઃ પરસ્પરમ્

પ્રજાવતી ભ્રાતૃજાયા માતુલાની તુ માતુલી

પતિપત્ન્યોઃ પ્રસૂઃ શ્વશ્રૂઃ શ્વશુરસ્તુ પિતા તયોઃ

પિતુર્ભ્રાતા પિતૃવ્યઃ સ્યાન્માતુર્ભ્રાતા તુ માતુલઃ

શ્યાલાઃ સ્યુર્ભ્રાતરઃ પત્ન્યાઃ સ્વામિનો દેવૃદેવરૌ

સ્વસ્રીયો ભાગિનેયઃ સ્યાજ્જમાતા દુહિતુઃ પતિઃ

પિતામહઃ પિતૃપિતા તત્પિતા પ્રપિતામહઃ

માતુર્માતામહાદ્યેવં સપિણ્દાસ્તુ સનાભયઃ

સમાનોદર્યસોદર્યસગર્ભ્યસહજાઃ સમાઃ

સગોત્રબાન્ધવજ્ઞાતિબન્ધુસ્વસ્વજનાઃ સમાઃ

જ્ઞાતેયં બન્ધુતા તેષાં ક્રમાદ્ભાવસમૂહયોઃ

ધવઃ પ્રિયઃ પતિર્ભર્તા જારસ્તૂપપતિઃ સમૌ

અમૃતે જારજઃ કુણ્ડો મૃતે ભર્તરિ ગોલકઃ

ભ્રાત્રીયો ભ્રાતૃજો ભ્રાતૃભગિન્યૌ ભ્રાતરાવુભૌ

માતાપિતરૌ પિતરૌ માતરપિતરૌ પ્રસૂજનયિતારૌ

શ્વશ્રૂશ્વશુરૌ શ્વશુરૌ પુત્રૌ પુત્રશ્ચ દુહિતા ચ

દંપતી જંપતી જાયાપતી ભાર્યાપતી ચ તૌ

ગર્ભાશયો જરાયુઃ સ્યાદુલ્બં ચ કલલો ઽસ્ત્રિયામ્

સૂતિમાસો વૈજનનો ગર્ભો ભ્રૂણ ઇમૌ સમૌ

તૃતીયાપ્રકૃતિઃ શણ્ઢઃ ક્લીબઃ પણ્દો નપુંસકે

શિશુત્વં શૈશવં બાલ્યં તારુણ્યં યૌવનં સમે

સ્યાત્સ્થાવિરં તુ વૃદ્ધત્વં વૃદ્ધસંઘે ઽપિ વાર્ધકમ્

પલિતં જરસા શૌક્લ્યં કેશાદૌ વિસ્રસા જરા

સ્યાદુત્તાનશયા ડિમ્ભા સ્તનપા ચ સ્તનન્ધયી

બાલસ્તુ સ્યાન્માણવકો વયસ્થસ્તરુણો યુવા

પ્રવયાઃ સ્થવિરો વૃદ્ધો જીનો જીર્ણો જરન્નપિ

વર્ષીયાન્દશમી જ્યાયાન્પૂર્વજસ્ત્વગ્રિયો ઽગ્રજઃ

જઘન્યજે સ્યુઃ કનિષ્ઠયવીયો ઽવરજાનુજાઃ

અમાંસો દુર્બલશ્ છાતો બલવાન્માંસલોં ઽસલઃ

તુન્દિલસ્તુન્દિભસ્તુન્દી બૃહત્કુક્ષિઃ પિચણ્ડિલઃ

અવટીટો ઽવનાટશ્ચાવભ્રટો નતનાસિકે

કેશવઃ કેશિકઃ કેશી વલિનો વલિભઃ સમૌ

વિકલાઙ્ગસ્ત્વપોગણ્ડઃ ખર્વો હ્રસ્વશ્ચ વામનઃ

ખરણાઃ સ્યાત્ખરણસો વિગ્રસ્તુ ગતનાસિકઃ

ખુરણાઃ સ્યાત્ખુરણસઃ પ્રજ્ઞુઃ પ્રગતજાનુકઃ

ઊર્ધ્વજ્ઞુરૂર્ધ્વજાનુઃ સ્યાત્સંજ્ઞુઃ સંહતજાનુકઃ

સ્યાદેડે બધિરઃ કુબ્જે ગડુલઃ કુકરે કુણિઃ

પૃશ્નિરલ્પતનૌ શ્રોણઃ પઙ્ગૌ મુણ્ડસ્તુ મુણ્ડિતે

વલિરઃ કેકરે ખોડે ખઞ્જસ્ત્રિષુ જરાવરાઃ

જડુલઃ કાલકઃ પિપ્લુસ્તિલકસ્તિલકાલકઃ

અનામયં સ્યાદારોગ્યં ચિકિત્સા રુક્પ્રતિક્રિયા

ભેષજૌષધભૈષજ્યાન્યગદો જાયુરિત્યપિ

સ્ત્રી રુગ્રુજા ચોપતાપરોગવ્યાધિગદામયાઃ

ક્ષયઃ શોષશ્ચ યક્ષ્મા ચ પ્રતિશ્યાયસ્તુ પીનસઃ

સ્ત્રી ક્ષુત્ક્ષુતં ક્ષવઃ પુંસિ કાસસ્તુ ક્ષવથુઃ પુમાન્

શોફસ્તુ શ્વયથુઃ શોથઃ પાદસ્ફોટો વિપાદિકા

કિલાસસિધ્મે કચ્છ્વાં તુ પામ પામા વિચર્ચિકા

કણ્ડૂઃ ખર્જૂશ્ચ કણ્ડૂયા વિસ્ફોટઃ પિટકઃ સ્ત્રિયામ્

વ્રણો ઽસ્ત્રિયામીર્મમરુઃ ક્લીબે નાડીવ્રણઃ પુમાન્

કોઠો મણ્ડલકં કુશ્ઠશ્વિત્રે દુર્નામકાર્શસી

આનાહસ્તુ નિબન્ધઃ સ્યાદ્ગ્રહણીરુક્પ્રવાહિકા

પ્રચ્છર્દિકા વમિશ્ચ સ્ત્રી પુમાંસ્તુ વમથુઃ સમાઃ

વ્યાધિભેદા વિદ્રધિઃ સ્ત્રી જ્વરમેહભગન્દરાઃ

શ્લીપદં પાદવલ્મીકં કેશઘ્નસ્ત્વિન્દ્રલુપ્તકઃ

અશ્મરી મૂત્રકૃચ્છ્રમ્ સ્યાત્પૂર્વે શુક્રાવધેસ્ત્રિષુ

રોગહાર્યગદંકારો ભિષગ્વૈદ્યૌ ચિકિત્સકે

વાર્તો નિરામયઃ કલ્ય ઉલ્લાઘો નિર્ગતો ગદાત્

ગ્લાનગ્લાસ્નૂ આમયાવી વિકૃતો વ્યાધિતો ઽપટુઃ

આતુરો ઽભ્યમિતો ઽભ્યાન્તઃ સમૌ પામનકચ્છુરૌ

દદ્રુણો દદ્રુરોગી સ્યાદર્શોરોગયુતો ઽર્શસઃ

વાતકી વાતરોગી સ્યાત્સાતિસારો ઽતિસારકી

સ્યુઃ ક્લિન્નાક્ષે ચુલ્લચિલ્લપિલ્લાઃ ક્લિન્ને ઽક્ષ્ણિ ચાપ્યમી

ઉન્મત્ત ઉન્માદવતિ શ્લેષ્મલઃ શ્લેષ્મણઃ કફી

ન્યુબ્જો ભુગ્ને રુજા વૃદ્ધનાભૌ તુન્દિલતુન્દિભૌ

વિલાસી સિધ્મલો ઽન્ધો ઽદૃઙ્મૂર્ચ્છાલે મૂર્તમૂર્ચ્છિતૌ

શુક્રં તેજોરેતસી ચ બીજવીર્યેન્દ્રિયાણિ ચ

માયુઃ પિત્તં કફઃ શ્લેષ્મા સ્ત્રિયાં તુ ત્વગસૃગ્ધરા

પિશિતં તરસં માંસં પલલં ક્ર્વ્યમામિષમ્

ઉત્તતપ્તં શુશ્કમાંસં સ્યાત્તદ્વલ્લૂરં ત્રિલિઙ્ગકમ્

રુધિરે ઽસૃગ્લોહિતાસ્રરક્તક્ષતજશોણિતમ્

બુક્કાગ્રમાંસં હૃદયં હૃન્મેદસ્તુ વપા વસા

પશ્ચાદ્ગ્રીવાશિરા મન્યા નાડી તુ ધમનિઃ શિરા

તિલકં ક્લોમ મસ્તિષ્કં ગોર્દં કિટ્ટં મલો ઽસ્ત્રિયામ્

અન્ત્રં પુરીતગુલ્મસ્તુ પ્લીહા પુંસ્યથ વસ્નસા

સ્નાયુઃ સ્ત્રિયાં કાલખણ્ડયકૃતી તુ સમે ઇમે

સૃણિકા સ્યન્દની લાલા દૂષિકા નેત્રયોર્મલમ્

નાસામલં તુ સિંઘાણં પિઞ્જૂષં કર્ણયોર્મલમ્

મૂત્રં પ્રસ્રાવ ઉચ્ચારાવસ્કરૌ શમલં શકૃત્

પુરીષં ગૂથવર્ચસ્કમસ્ત્રી વિષ્ઠાવિશૌ સ્ત્રિયૌ

સ્યાત્કર્પરઃ કપાલો ઽસ્ત્રી કીકસં કુલ્યમસ્થિ ચ

સ્યાચ્છરીરાસ્થ્નિ કંકાલઃ પૃષ્ઠાસ્થ્નિ તુ કશેરુકા

શિરોસ્થનિ કરોટિઃ સ્ત્રી પાર્શ્વાસ્થનિ તુ પર્શુકા

અઙ્ગં પ્રતીકો ઽવયવો ઽપઘનો ઽથ કલેવરમ્

ગાત્રં વપુઃ સંહનનં શરીરં વર્ષ્મ વિગ્રહઃ

કાયો દેહઃ ક્લીબપુંસોઃ સ્ત્રિયાં મૂર્તિસ્તનુસ્તનૂઃ

પાદાગ્રં પ્રપદં પાદઃ પદઙ્ઘ્રિશ્ચરણો ઽસ્ત્રિયામ્

તદ્ ગ્રન્થી ઘુટિકે ગુલ્ફૌ પુમાન્પાર્ષ્ણિસ્તયોરધઃ

જઙ્ઘા તુ પ્રસૃતા જાનૂરુપર્વાષ્ઠીવદસ્ત્રિયામ્

સક્થિ ક્લીબે પુમાનૂરુસ્તત્સન્ધિઃ પુંસિ વઙ્ક્ષણઃ

ગુદં ત્વપાનં પાયુર્ના બસ્તિર્નાભેરધો દ્વયોઃ

કટો ના શ્રોણિફલકં કટિઃ શ્રોણિઃ કકુદ્મતી

પશ્ચાન્નિતમ્બઃ સ્ત્રીકટ્યાઃ ક્લીબે તુ જઘનં પુરઃ

કૂપકૌ તુ નિતમ્બસ્થૌ દ્વયહીને કકુન્દરે

સ્ત્રિયામ્ સ્ફિચૌ કટિપ્રોથાવુપસ્થો વક્ષ્યમાણયોઃ

ભગં યોનિર્દ્વયોઃ શિશ્નો મેઢ્રો મેહનશેફસી

મુષ્કો ઽણ્ડકોશો વૃષણઃ પૃષ્ઠવંશાધરે ત્રિકમ્

પિચણ્ડકુક્ષી જઠરોદરં તુન્દં સ્તનૌ કુચૌ

ચૂચુકં તુ કુચાગ્રં સ્યાન્ન ના ક્રોડં ભુજાન્તરમ્

ઉરો વત્સં ચ વક્ષશ્ચ પૃષ્ઠં તુ ચરમં તનોઃ

સ્કન્ધો ભુજશિરોંસો ઽસ્ત્રી સન્ધી તસ્યૈવ જત્રુણી

બાહુમૂલે ઉભે કક્ષૌ પાર્શ્વમસ્ત્રી તયોરધઃ

મધ્યમં ચાવલગ્નં ચ મધ્યો ઽસ્ત્રી દ્વૌ પરૌ દ્વયોઃ

ભુજબાહૂ પ્રવેષ્ટો દોઃ સ્યાત્કફોણિસ્તુ કૂર્પરઃ

અસ્યોપરિ પ્રગણ્ડઃ સ્યાત્પ્રકોષ્ઠસ્તસ્ય ચાપ્યધઃ

મણીબન્ધાદાકનિષ્ઠં કરસ્ય કરભો બહિઃ

પઞ્ચશાખઃ શયઃ પાણિસ્તર્જની સ્યાત્પ્રદેશિની

અઙ્ગુલ્યઃ કરશાખાઃ સ્યુઃ પુંસ્યઙ્ગુષ્ઠઃ પ્રદેશિની

મધ્યમાનામિકા ચાપિ કનિષ્ઠા ચેતિ તાઃ ક્રમાત્

પુનર્ભવઃ કરરુહો નખો ઽસ્ત્રી નખરો ઽસ્ત્રિયામ્

પ્રાદેશતાલગોકર્ણાસ્તર્જન્યાદિયુતે તતે

અઙ્ગુષ્ઠે સકનિષ્ઠે સ્યાદ્વિતસ્તિર્દ્વાદશાઙ્ગુલઃ

પાણૌ ચપેટપ્રતલપ્રહસ્તા વિસ્તૃતાઙ્ગુલૌ

દ્વૌ સંહતૌ સંહતતલપ્રતલૌ વામદક્ષિણૌ

પાણિર્નિકુબ્જઃ પ્રસૃતિસ્તૌ યુતાવઞ્જલિઃ પુમાન્

પ્રકોષ્ઠે વિસ્તૃતકરે હસ્તો મુષ્ટ્યા તુ બદ્ધયા

સ રત્નિઃ સ્યાદરત્નિસ્તુ નિષ્કનિષ્ઠેન મુષ્ટિના

વ્યામો બાહ્વોઃ સકરયોસ્તતયોસ્તિર્યગનન્તરમ્

ઊર્ધ્વવિસ્તૃતદોઃ પાણિનૃમાને પૌરુષં ત્રિષુ

કણ્ઠો ગલો ઽથ ગ્રીવાયાં શિરોધિઃ કન્ધરેત્યપિ

કમ્બુગ્રીવા ત્રિરેખા સાવટુર્ઘાટા કૃકાટિકા

વક્ત્રાસ્યે વદનં તુણ્ડમાનનં લપનં મુખમ્

ક્લીબે ઘ્રાણં ગન્ધવહા ઘોણા નાસા ચ નાસિકા

ઓષ્ઠાધરૌ તુ રદનચ્છદૌ દશનવાસસી

અધસ્તાચ્ચિબુકં ગણ્ડૌ કપોલૌ તત્પરા હનુઃ

રદના દશના દન્તા રદાસ્તાલુ તુ કાકુદમ્

રસજ્ઞા રસના જિહ્વા પ્રાન્તાવોષ્ઠસ્ય સૃક્કિણી

લલાટમલિકં ગોધિરૂર્ધ્વે દૃગ્ભ્યાં ભ્રુવૌ સ્ત્રિયૌ

કૂર્ચમસ્ત્રી ભ્રુવોર્મધ્યં તારકાક્ષ્ણઃ કનીનિકા

લોચનં નયનં નેત્રમીક્ષણં ચક્ષુરક્ષિણી

દૃગ્દૃષ્ટી ચાસ્રુ નેત્રામ્બુ રોદનં ચાસ્રમશ્રુ ચ

અપાઙ્ગૌ નેત્રયોરન્તૌ કટાક્ષો ઽપાઙ્ગદર્શને

કર્ણશબ્દગ્રહૌ શ્રોત્રં શ્રુતિઃ સ્ત્રી શ્રવણં શ્રવઃ

ઉત્તમાઙ્ગં શિરઃ શીર્ષં મૂર્ધા ના મસ્તકો ઽસ્ત્રિયામ્

ચિકુરઃ કુન્તલો વાલઃ કચઃ કેશઃ શિરોરુહઃ

તદ્વૃન્દે કૈશિકં કૈશ્યમલકાશ્ચૂર્ણકુન્તલાઃ

તે લલાટે ભ્રમરકાઃ કાકપક્ષઃ શિખણ્ડકઃ

કબરી કેશવેશો ઽથ ધમ્મિલ્લઃ સંયતાઃ કચાઃ

શિખા ચૂડા કેશપાશી વ્રતિનસ્તુ સટા જટા

વેણી પ્રવેણી શીર્ષણ્યશિરસ્યૌ વિશદે કચે

પાશઃ પક્ષશ્ચ હસ્તશ્ચ કલાપાર્થાઃ કચાત્પરે

તનૂરુહં રોમ લોમ તદ્વૃદ્ધૌ શ્મશ્રુ પુમ્મુખે

આકલ્પવેષૌ નેપથ્યં પ્રતિકર્મ પ્રસાધનમ્

દશૈતે ત્રિષ્વલંકર્તાલંકરિષ્ણુશ્ચ મણ્ડિતઃ

પ્રસાધિતો ઽલંકૃતશ્ચ ભૂષિતશ્ચ પરિષ્કૃતઃ

વિભ્રાડ્ભ્રાજિષ્ણુરોચિષ્ણૂ ભૂષણં સ્યાદલંક્રિયા

અલંકારસ્ત્વાભરણં પરિષ્કારો વિભૂષણમ્

મણ્ડનં ચાથ મુકુટં કિરીટં પુંનપુંસકમ્

ચૂદામણિઃ શિરોરત્નં તરલો હારમધ્યગઃ

વાલપાશ્યા પારિતથ્યા પત્રપાશ્યા લલાટિકા

કર્ણિકા તાલપત્રં સ્યાત્કુણ્ડલં કર્ણવેષ્ટનમ્

ગ્રૈવેયકં કણ્ઠભૂષા લમ્બનં સ્યાલ્લલન્તિકા

સ્વર્ણૈઃ પ્રાલમ્બિકાથોરઃસૂત્રિકા મૌક્તિકૈઃ કૃતા

હારો મુક્તાવલી દેવચ્છન્દો ઽસૌ શતયષ્ટિકા

હારભેદા યષ્ટિભેદાદ્ગુચ્છગુચ્છાર્ધગોસ્તનાઃ

અર્ધહારો માણવક એકાવલ્યેકયષ્ટિકા

સૈવ નક્ષત્રમાલા સ્યાત્સપ્તવિંશતિમૌક્તિકૈઃ

આવાપકઃ પારિહાર્યઃ કટકો વલયો ઽસ્ત્રિયામ્

કેયૂરમઙ્ગદં તુલ્યે અઙ્ગુલીયકમૂર્મિકા

સાક્ષરાઙ્ગુલિમુદ્રા સ્યાત્કઙ્કણં કરભૂષણમ્

સ્ત્રીકટ્યાં મેખલા કાઞ્ચી સપ્તકી રશના તથા

ક્લીબે સારસનં ચાથ પુંસ્કટ્યાં શૃઙ્ખલં ત્રિષુ

પાદાઙ્ગદં તુલાકોટિર્મઞ્જીરો નૂપુરો ઽસ્ત્રિયામ્

હંસકઃ પાદકટકઃ કિઙ્કિણી ક્ષુદ્રઘણ્ટિકા

ત્વક્ફલકૃમિરોમાણિ વસ્ત્રયોનિર્દશ ત્રિષુ

વાલ્કં ક્ષૌમાદિ ફાલં તુ કાર્પાસં બાદરં ચ તત્

કૌશેયં કૃમિકોશોત્થં રાઙ્કવં મૃગરોમજમ્

અનાહતં નિષ્પ્રવાણિ તન્ત્રકં ચ નવામ્બરે

તસ્યાદુદ્ગમનીયં યદ્ધૌતયોર્વસ્ત્રયોર્યુગમ્

પત્રોર્ણં ધૌતકૌશેયં બહુમૂલ્યં મહાધનમ્

ક્ષૌમં દુકૂલં સ્યાદ્દ્વે તુ નિવીતં પ્રાવૃતં ત્રિષુ

સ્ત્રિયાં બહુત્વે વસ્ત્રસ્ય દશાઃ સ્યુર્વસ્તયોર્દ્વયોઃ

દૈર્ઘ્યમાયામ આરોહઃ પરિણાહો વિશાલતા

પટચ્ચરં જીર્ણવસ્ત્રં સમૌ નક્તકકર્પટૌ

વસ્ત્રમાચ્છાદનં વાસશ્ચૈલં વસનમંશુકમ્

સુચેલકઃ પટો ઽસ્ત્રી સ્યાદ્વરાશિઃ સ્થૂલશાટકઃ

નિચોલઃ પ્રચ્છદપટઃ સમૌ રલ્લકકમ્બલૌ

અન્તરીયોપસંવ્યાનપરિધાનાન્યધોંશુકે

દ્વૌ પ્રાવારોત્તરાસઙ્ગૌ સમૌ બૃહતિકા તથા

સંવ્યાનમુત્તરીયં ચ ચોલઃ કૂર્પાસકો ઽસ્ત્રિયામ્

નીશારઃ સ્યાત્પ્રાવરણે હિમાનિલનિવારણે

અર્ધોરુકં વરસ્ત્રીણાં સ્યાચ્છણ્ડાતકમસ્ત્રિયામ્

સ્યાત્ ત્રિષ્વાપ્રપદીનં તત્પ્રાપ્નોત્યાપ્રપદં હિ યત્

અસ્ત્રી વિતાનમુલ્લોચો દૂષ્યાદ્યં વસ્ત્રવેશ્મનિ

પ્રતિસીરા જવનિકા સ્યાત્તિરસ્કરિણી ચ સા

પરિકર્માઙ્ગસંસ્કારઃ સ્યાન્માર્ષ્ટિર્માર્જના મૃજા

ઉદ્વર્તનોત્સાદને દ્વે સમે આપ્લાવ આપ્લવઃ

સ્નાનં ચર્ચા તુ ચાર્ચિક્યં સ્થાસકો ઽથ પ્રબોધનમ્

અનુબોધઃ પત્રલેખા પત્રાઙ્ગુલિરિમે સમે

તમાલપત્રતિલકચિત્રકાણિ વિશેષકમ્

દ્વિતીયં ચ તુરીયં ચ ન સ્ત્રિયામથ કુઙ્કુમમ્

કાશ્મીરજન્માગ્નિશિખં વરં બાહ્લીકપીતને

રક્તસંકોચપિશુનં ધીરં લોહિતચન્દનમ્

લાક્ષા રાક્ષા જતુ ક્લીબે યાવો ઽલક્તો દ્રુમામયઃ

લવઙ્ગં દેવકુસુમં શ્રીસંજ્ઞમથ જાયકમ્

કાલીયકં ચ કાલાનુસાર્યં ચાથ સમાર્થકમ્

વંશિકાગુરુરાજાર્હલોહકૃમિજજોઙ્ગકમ્

કાલાગુર્વગુરુ સ્યાત્તુ મઙ્ગલ્યા મલ્લિગન્ધિ યત્

યક્ષધૂપઃ સર્જરસો રાલસર્વરસાવપિ

બહુરૂપો ઽપ્યથ વૃકધૂપકૃત્રિમધૂપકૌ

તુરુષ્કઃ પિણ્ડકઃ સિહ્લો યાવનો ઽપ્યથ પાયસઃ

શ્રીવાસો વૃકધૂપો ઽપિ શ્રીવેષ્ટસરલદ્રવૌ

મૃગનાભિર્મૃગમદઃ કસ્તૂરી ચાથ કોલકમ્

કઙ્કોલકં કોશફલમથ કર્પૂરમસ્ત્રિયામ્

તૈલપર્ણિકગોશીર્ષે હરિચન્દનમસ્ત્રિયામ્

તિલપર્ણી તુ પત્રાઙ્ગં રઞ્જનં રક્તચન્દનમ્

કુચન્દનં ચાથ જાતીકોશજાતીફલે સમે

કર્પૂરાગુરુકસ્તૂરીકક્કોલૈર્યક્ષકર્દમઃ

ગાત્રાનુલેપની વર્તિર્વર્ણકં સ્યાદ્વિલેપનમ્

ચૂર્ણાનિ વાસયોગાઃ સ્યુર્ભાવિતં વાસિતં ત્રિષુ

સંસ્કારો ગન્ધમાલ્યાદ્યૈર્યઃ સ્યાત્તદધિવાસનમ્

માલ્યં માલાસ્રજૌ મૂર્ધ્નિ કેશમધ્યે તુ ગર્ભકઃ

પ્રભ્રષ્તકં શિખાલમ્બિ પુરોન્યસ્તં લલામકમ્

પ્રાલમ્બમૃજુલમ્બિ સ્યાત્કણ્ઠાદ્વૈકક્ષિકં તુ તત્

યત્તિર્યક્ ક્ષિપ્તમુરસિ શિખાસ્વાપીડશેખરૌ

રચના સ્યાત્પરિસ્યન્દ આભોગઃ પરિપૂર્ણતા

ઉપધાનં તૂપબર્હઃ શય્યાયાં શયનીયવત્

શયનં મઞ્ચપર્યઙ્કપલ્યઙ્કાઃ ખટ્વ્યા સમાઃ

ગેન્દુકઃ કન્દુકો દીપઃ પ્રદીપઃ પીઠમાસનમ્

સમુદ્ગકઃ સંપુટકઃ પ્રતિગ્રાહઃ પતદ્ગ્રહઃ

પ્રસાધની કઙ્કતિકા પિષ્ટાતઃ પટવાસકઃ

દર્પણે મુકુરાદર્શૌ વ્યજનં તાલવૃન્તકમ્ । ઇતિ મનુષ્યવર્ગઃ