મોક્ષોપાયટીકા · અધ્યાય 3.5

ભગવન્ મુનિશાર્દૂલ કિમ્ ઇવેહ મનો ભ્રમે ।
વિદ્યતે કથમ્ ઉત્પન્નં મનો માયામયં કુતઃ ॥

ઉત્પત્તિમ્ આદાવ્ ઇતિ મે સમાસેન વદ પ્રભો ।
પ્રવક્ષ્યસિ °ષ્ય્(આ)અસિ તતઃ શિષ્ટં વક્તવ્યં વદતાં વર ॥

મહાપ્રલયસમ્પત્તાવ્ અસત્તાં સમુપાગતે °આ⟨મ્⟩[ગ્]અતે ।
અશેષદૃશ્યે સર્ગાદૌ શાન્તમ્ એવાવશિષ્યતે ॥

આસ્તે ઽનસ્તમિતો ભાસ્વાન્ અજો દેવો નિરામયઃ ।
સર્વદા સર્વકૃત્ સર્વઃ પરમાત્મા મહેશ્વરઃ ॥

યતો વાચો નિવર્તન્તે તૈત્તુપ્ 2.4. યો મુક્તૈર્ અવગમ્યતે (એ)અવ° ।
યસ્ય ચાત્માદિકાઃ સઞ્જ્ઞાઃ કલ્પિતા ન સ્વભાવજાઃ ॥

યઃ પુમાન્ સાઙ્ખ્યદૃષ્ટીનાં બ્રહ્મ વેદાન્તવાદિનામ્ ।
વિજ્ઞાનમાત્રં વિજ્ઞાનવિદામ્ એકાન્તનિર્મલમ્ ॥

યઃ ⟨યઃ⟩ યઃ શૂન્યવાદિનાં શૂન્યં ભાસકો °સ*કો* યો ઽર્કતેજસામ્ ।
વક્તા સ્મર્તા ઋતં ભોક્તા દ્રષ્ટા કર્તા સદૈવ યઃ ॥

સદ્ અપ્ય્ અસદ્ યો અસ⟨ત્યો⟩[દ્ યો] જગતિ યો દેહસ્થો ઽપિ દૂરગઃ ।
ચિત્પ્રકાશો હ્ય્ અયં યસ્માદ્ આલોક ઇવ ભાસ્વતઃ ॥

યસ્માદ્ વિષ્ણ્વાદયો દેવાઃ સૂર્યાદ્ ઇવ મરીચયઃ ।
યસ્માજ્ જગન્ત્ય્ અનન્તાનિ બુદ્બુદા જલધેર્ ઇવ ॥

યં યાન્તિ દૃશ્યવૃન્દાનિ પયાંસીવ મહાર્ણવમ્ ।
ય આત્માનં પદાર્થં ચ પ્રકાશયતિ દીપવત્ ॥

આકાશે યઃ શરીરે ચ દૃશત્સ્વ્ અપ્સુ લતાસુ ચ ।
પાંસુષ્વ્ અદ્રિષુ વાતેષુ પાતાલેષુ ચ સંસ્થિતઃ ॥

યઃ પ્લાવયતિ સંરબ્ધં પુર્યષ્ટકમ્ ઇતસ્ તતઃ ।
યેન મૂકીકૃતા મૂઢાઃ શિલાધ્યાનમ્ ઇવાસ્થિતાઃ ॥

વ્યોમ યેન કૃતં શૂન્યં શૈલા યેન ઘનીકૃતાઃ ।
આપો દ્રુતાઃ કૃતા યેન દીપ્તો યસ્ય વશાદ્ રવિઃ ॥

પ્રસરન્તિ યતશ્ ચિત્રાઃ સંસારાસારવૃષ્ટયઃ ।
અક્ષયામૃતસમ્પૂર્ણાદ્ અમ્ભોદાદ્ ઇવ વૃષ્ટયઃ ॥

આવિર્ભાવતિરોભાવમય્યસ્ ત્રિભુવનોર્મયઃ ।
સ્ફુરન્ત્ય્ અવિરતં યસ્મિન્ ઘૃણાવ્ ઇવ મરીચયઃ ॥

નાશરૂપો ઽવિનાશાત્મા યો ઽન્તઃસ્થઃ સર્વવસ્તુષુ ।
ગુપ્તો યો વ્યતિરિક્તો ઽપિ સર્વભાવેષુ સંસ્થિતઃ ॥

પ્રકૃતિવ્રતતિર્ વ્યોમ્નિ જાતા બ્રહ્માણ્ડસત્ફલા ।
ચિત્તમૂલેન્દ્રિયદલા યેન નૃત્યતિ વાયુના ॥

યશ્ ય⟨ઃ⟩[શ્] ચિન્મણિઃ પ્રકચતિ પ્રતિદેહસમુદ્ગકમ્ ।
યસ્મિન્ન્ ઇન્દૌ સ્ફુરન્ત્ય્ એતા જગજ્જાલમરીચયઃ ॥

પ્રશાન્તચિદ્ઘને યસ્મિન્ સ્ફુરન્ત્ય્ અમૃતવર્ષિણિ ।
ધારાજલાનિ ભૂતાનિ દૃષ્ટયસ્ તડિતઃ સ્ફુટાઃ ॥

ચમત્કુર્વન્તિ વસ્તૂનિ યદાલોકનયા મિથઃ ।
અસજ્ જાતમ્ અસદ્ યેન યેન સત્ સ્⟨આ⟩[અ]ત્ સત્ત્વમ્ આગતમ્ ॥

ચલતીદમ્ અનિચ્છસ્ય કાયાયો યસ્ય સન્નિધૌ ।
જડં પરમરત્નસ્ય શાન્તમ્ આત્મનિ તિષ્ઠતઃ ॥

નિયતિર્ દેશકાલૌ ચ ચલનં સ્પન્દનં ક્રિયાઃ ।
ઇતિ યેન ગતં સત્તાં સર્વસત્ત્વાભિગામિના ॥

શુદ્ધસંવિન્મયત્વાદ્ યઃ ખં ભવેદ્ વ્યોમવિત્તયા ।
પદાર્થવિત્તયાર્થત્વમ્ અવતિષ્ઠત્ય્ અનિષ્ઠિતઃ ॥

કુર્વન્ન્ અપીવ જગતાં મહતામ્ અનન્ત- સ્પન્દં ન કિઞ્ચન કરોતિ કદાચનાપિ ।
સ્વાત્મન્ય્ અનસ્તમયસંવિદિ નિર્વિકારે ત્યક્તોદયસ્થિતિમતિઃ સ્થિત એક એવ ॥