મોક્ષોપાયટીકા · અધ્યાય 3.6

અસ્ય દેવાતિદેવસ્ય પરસ્ય પરમાત્મનઃ ।
જ્ઞાનાદ્ એવ પરા સિદ્ધિર્ ન ત્વ્ અનુષ્ઠાનખેદદા °⟨દુઃખ⟩[ખેદ]દા ॥

અત્ર જ્ઞાનમ્ અનુષ્ઠાનં ન ત્વ્ અન્યદ્ ઉપયુજ્યતે ।
મૃગતૃષ્ણાજલભ્રાન્તિશાન્તિવેદનરૂપિ તત્ ॥

ન ચૈષ દૂરે નાકાશે નાલભ્યો વિષમો ન ચ ।
સ્વાનન્દભાસરૂપો °નન્દ્⟨આ⟩[અ]ભાસરૂપ્⟨એ⟩[ઓ] ઽસૌ સ્વદેહાદ્ એવ લભ્યતે ॥

કિઞ્ચિન્ નોપકરોત્ય્ અત્ર તપોદાનવ્રતાદિકમ્ ।
સ્વભાવમાત્રવિશ્રાન્તિમ્ ઋતે નાત્રાસ્તિ સાધનમ્ ॥

શાસ્ત્રસત્સઙ્ગસદ્યોગિપરતૈવાત્ર કેવલમ્ ।
સાધનં °⟨ને(મો)⟩[નં] બોધનં મોહજાલસ્ય યદ્ અકૃત્રિમમ્ ॥

અયં સ દેવ ઇત્ય્ એવ સમ્પરિજ્ઞાનમાત્રતઃ ।
જન્તોર્ ન જાયતે દુઃખં જીવન્મુક્તત્વમ્ એતિ ચ ॥

સમ્પરિજ્ઞાતમાત્રેણ કિલાનેનાત્મનાત્મનિ ।
પુનર્ દોષા ન બાધન્તે મરણાદ્યાઃ કદાચન ॥

દેવદેવો મહાન્ એષ કુતો દૂરાદ્ અવાપ્યતે ।
તપસા કેન તીવ્રેણ ક્લેશેન કિયતાથ વા ॥

સ્વપૌરુષપ્રયત્નેન વિવેકેન વિકાસિના ।
સ દેવો જ્ઞાયતે રામ ન તપસ્સ્નાનકર્મભિઃ °પસ્સ્⟨ઉ⟩[ના]ન° ॥

રાગદ્વેષતમઃક્રોધમદમાત્સર્યવર્જનમ્ ।
વિના રામ તપોદાનં ક્લેશ એવ ન વાસ્તવમ્ ॥

રાગાદ્યુપહતે ચિત્તે વઞ્ચયિત્વા પરં ધનમ્ ।
યદ્ અર્જ્યતે તતો દાનાદ્ યસ્યાર્થસ્ તસ્ય તત્ ફલમ્ ॥

રાગાદ્યુપહતે ચિત્તે વ્રતાદિ ક્રિયતે ચ યત્ ।
સ દમ્ભઃ પ્રોચ્યતે તસ્ય ફલમ્ અસ્તિ મનાઙ્ ન વા ॥

તસ્માત્ પુરુષયત્નેન મુખ્યમ્ ઔષધમ્ આહરેત્ ।
સચ્છાસ્ત્રસજ્જનાસઙ્ગં સંસૃતિવ્યાધિનાશને ॥

અત્રૈકં પૌરુષં યત્નં વર્જયિત્વેતરા ગતિઃ ।
સર્વદુઃખક્ષયપ્રાપ્તૌ ન કાચિદ્ ઉપપદ્યતે ॥

શૃણુ તત્ પૌરુષં કીદૃગ્ આત્મજ્ઞાનસ્ય લબ્ધયે ।
યેન શામ્યન્ત્ય્ અશેષેણ રાગદ્વેષવિષૂચિકાઃ ॥

યથાસમ્ભવયા વૃત્ત્યા લોકશાસ્ત્રાવિરુદ્ધયા ।
સન્તોષસન્તુષ્ટમના ભોગગર્ધં પરિત્યજન્ ॥

યથાસમ્ભવમ્ ઉદ્યોગાદ્ અનુદ્વિગ્નતયા સ્વયા ।
સાધુસઙ્ગમસચ્છાસ્ત્રપરતાં પ્રથમં શ્રયેત્ °વમ્(ઇ) ઉદ્ય્(ઇ)ઓ*ગાદ્ ... શ્રયેત્* ॥

યથાપ્રાપ્તાર્થસન્તુષ્ટો યો ગર્હિતમ્ ઉપેક્ષતે ।
સાધુસઙ્ગમસચ્છાસ્ત્રરતઃ શીઘ્રં સ મુચ્યતે ॥

વિચારણાપરિજ્ઞાતસ્વભાવસ્ય મહામતેઃ ।
અનુકમ્પ્યા ભવન્ત્ય્ એતે બ્રહ્મવિષ્ણ્વિન્દ્રશઙ્કરાઃ ॥

ભૃશં યં સુજનપ્રાયં લોકાઃ સાધું પ્રચક્ષતે ।
સ વિશિષ્ટઃ સ સાધુઃ સ્યાત્ તં પ્રયત્નેન સંશ્રયેત્ ॥

અધ્યાત્મવિદ્યા વિદ્યાનાં ભ્ગ્ 10.32ચ્ પ્રધાનં તત્કથાશ્રયમ્ ।
શાસ્ત્રં સચ્છાસ્ત્રમ્ ઇત્ય્ આહુર્ મુચ્યતે તદ્વિચારવાન્ ॥

સચ્છાસ્ત્રસત્સઙ્ગમજૈર્ વિવેકૈસ્ તથા વિનશ્યન્તિ બલાન્ મલાનિ ।
યથા જલાનાં કતકાનુષઙ્ગાદ્ યથા જડાનામ્ અભયોપયોગાત્ ॥