મોક્ષોપાયટીકા · અધ્યાય 3.15

જગદ્ આકાશમ્ એવેદં યથા હિ વ્યોમ્નિ મૌક્તિકમ્ ।
વિમલે ભાતિ ખાત્મૈવ જગચ્ ચિદ્ગગને તથા ॥

અનુત્કીર્ણૈવ ભાતીવ ત્રિજગત્સાલભઞ્જિકા ।
ચિત્સ્તમ્ભે ન ચ સોત્કીર્ણા ન ચોત્કર્તાત્ર વિદ્યતે ॥

સમુદ્રે ઽન્તર્ જલાસ્પન્દાઃ સ્વભાવાદ્ અચ્યુતા અપિ ।
વિદિ વેદ્યા °⟨શ્⟩[દ્]યા ભવન્તીવ પરે દૃશ્યવિદસ્ તથા ॥

જલાન્તર્ગતસૂર્યાભાજાલકારચનાન્ય્ જ્⟨આ⟩[અ]લા° અપિ ।
જગદ્ભાનં પ્રતિ સ્થૂલાન્ય્ અણું પ્રતિ યથાચલાઃ ॥

જગદ્ભાનમ્ અભાનાભં બ્રહ્મણો ઽવ્યતિરેકતઃ ।
જલસૂર્યાંશુજાલં તુ વ્યતિરેકાનુભૂતિદમ્ ॥

અનુભૂતાન્ય્ અપીમાનિ જગતિ વ્યોમરૂપિણિ ।
પૃથ્વ્યાદીનિ ન સન્ત્ય્ એવ સ્વપ્નસઙ્કલ્પયોર્ ઇવ ॥

પિણ્ડગ્રાહઃ સદ્ ઇત્ય્ અસ્મિન્ વિજ્ઞાનાકાશરૂપિણિ ।
મરુનદ્યાં જલમ્ ઇવ ન સમ્ભવતિ કુત્રચિત્ ॥

જગત્ય્ અપિણ્ડગ્રાહે ઽસ્મિન્ સઙ્કલ્પનગરોપમે ।
મરૌ સરિદ્ ઇવાભાતિ દૃશ્યતા ભ્રાન્તિરૂપિણી ॥

સ્વપ્નાદ્રિણેવ જગતા તુલાદેશૌ ન કૌચન ।
પૂરિતૌ કલનોન્મુક્તા દૃશ્યશ્રીર્ વ્યોમ કેવલમ્ ॥

વર્જયિત્વાજ્ઞવિજ્ઞાતજગચ્છબ્દાર્થભાવનામ્ ।
જગદ્બ્રહ્મખશબ્દાનામ્ જગ(ચ્છ)દ્બ્ર° અર્થે નાસ્ત્ય્ એવ ભિન્નતા ॥

ઇદં ત્વ્ અચેત્યચિન્માત્રભાનોર્ ભાનં નભઃ પ્રતિ ।
તથા સૂક્ષ્મં યથા મેઘં પ્રતિ સઙ્કલ્પવારિદઃ ॥

યથા સ્વપ્નપુરં સ્વચ્છં જાગ્રત્પુરવરં પ્રતિ ।
તથા જગદ્ ઇદં સ્વચ્છં સઙ્કલ્પિતજગત્ પ્રતિ ॥

તસ્માદ્ અચેત્યચિદ્રૂપં અચ્(ઇ)એત્ય° જગદ્ વ્યોમૈવ કેવલમ્ ।
શૂન્યૌ વ્યોમજગચ્છબ્દૌ પર્યાયૌ વિદ્ધિ ચિન્મયૌ ॥

તસ્માન્ ન કિઞ્ચિદ્ ઉત્પન્નં જગદાદીહ દૃશ્યકમ્ ।
અનાખ્યમ્ અનભિવ્યક્તં યથાસ્થિતમ્ અવસ્થિતમ્ ॥

જગદ્ એવ મહાકાશં ચિદાકાશમ્ અભિત્તિમત્ ।
તદ્ દેશસ્યાણુમાત્રસ્ય તુલાયાશ્ ચાપ્રપૂરકમ્ ॥

આકાશરૂપમ્ એવાચ્છં પિણ્ડગ્રહવિવર્જિતમ્ ।
વ્યોમ્નિ વ્યોમમયં ચિત્રં સઙ્કલ્પપુરવત્ સ્થિતમ્ ॥

અત્રેદં મણ્ડપાખ્યાનં શૃણુ શ્રવણભૂષણમ્ ।
નિઃસન્દેહો °દેહ્⟨અ⟩[ઓ] યથૈષો ઽર્થશ્ °થૈ⟨-⟩[ષો ઽ]ર્થશ્ ચિત્તે વિશ્રાન્તિમ્ એષ્યતિ ॥

સદ્બોધવૃદ્ધયે બ્રહ્મન્ સમાસેન વદાશુ મે ।
મણ્ડપાખ્યાનમ્ અખિલં યેન બોધો વિવર્ધતે ॥

અભૂદ્ અસ્મિન્ મહીપીઠે કુલપદ્મો વિકાસવાન્ ।
પદ્મો નામ નૃપઃ શ્રીમાન્ બહુપુત્રો ઽતિકોશવાન્ °ક્⟨એ⟩[ઓ]શ° ॥

મર્યાદાપાલને ઽમ્ભોધિર્ દ્વિષત્તિમિરભાસ્કરઃ ।
કાન્તાકુમુદિનીચન્દ્રો દોષતૃષ્ણાહુતાશનઃ ॥

મેરુર્ વિબુધવૃન્દાનાં યશશ્ચન્દ્રોદ્ભવાર્ણવઃ ।
સરઃ સદ્ગુણહંસાનાં કલાકમલભાસ્કરઃ ॥

શાત્રવામ્ભોદપવનો મત્તમાતઙ્ગકેસરી ।
સમસ્તવિદ્યાદયિતઃ સર્વાશ્ચર્યગુણાકરઃ ॥

શૂરારિસાગરક્ષોભવિલસન્મન્દરાચલઃ ।
વિલાસપુષ્પૌઘમધુઃ સૌભાગ્યકુસુમાયુધઃ ॥

લીલાલતાલાસ્યમરુત્ સાહસોત્સવકેશવઃ ।
સૌજન્યકૈરવશશી દુર્લીલાલતિકાનલઃ ॥

તસ્યાસીત્ સુભગા ભાર્યા લીલા નામ વિલાસિની ।
સર્વસૌભાગ્યવલિતા કમલેવોદિતાવનૌ ॥

સર્વસમ્પત્તિવલિતા લીલામધુરભાષિણી ।
સાનન્દમન્દચલિતા દ્વિતીયેન્દૂદયસ્મિતા ॥

અલકાલિમનોહારિવદનામ્ભોજશાલિની અલ્⟨ઇ⟩[અ]કા° ।
શીતાઙ્ગી કર્ણિકાગૌરી જઙ્ગમેવ સરોજિની ॥

લતાવિલાસકુન્દૌઘહાસિની રસશાલિની ।
પ્રબાલહસ્તા પુષ્પાઢ્યા મધુશ્રીર્ ઇવ દેહિની ॥

અવદાતા તનુઃ પુણ્યા જનતાહ્લાદદાયિની ।
ગઙ્ગેવ ગાં ગતા દેવનદી હંસવિલાસિની ॥

તસ્ય ભૂતલપુષ્પેષોઃ સકલાહ્લાદદાયિનઃ ।
પરિચર્યાં ચિરં કર્તુમ્ °ર્તુ⟨ં⟩મ્ અન્યા રતિર્ ઇવોદિતા ॥

ઉદ્વિગ્ને પ્રોદ્વિગ્ના મુદિતા મુદિતે સમાકુલાકુલિતે ।
પ્રતિબિમ્બસમા કાન્તા સઙ્ક્રુદ્ધે કેવલં ભીતા ॥