મોક્ષોપાયટીકા · અધ્યાય 1.32

પાવનસ્યાસ્ય વચસઃ પ્રોક્તસ્ય રઘુકેતુના ।
નિર્ણયં શ્રોતુમ્ ઉચિતં વક્ષ્યમાણમ્ મહર્ષિભિઃ ॥

નારદવ્યાસપુલહપ્રમુખા મુનિપુઙ્ગવાઃ ।
આગચ્છતાશ્વ્ અવિઘ્નેન સર્વ એવ મહર્ષયઃ ॥

પતામઃ પરિતઃ પુણ્યામ્ એતાં દાશરથીં સભામ્ ।
નીરન્ધ્રકનકામ્ભોજામ્ પદ્મિનીમ્ ઇવ ષટ્પદાઃ ॥

ઇત્ય્ ઉક્ત્વા સા સમસ્તૈવ વ્યોમાવાસનિવાસિની ।
તામ્ પપાત સભાં તત્ર દિવ્યા મુનિપરમ્પરા ॥

અગ્રસ્થિતમરુત્પૃષ્ઠરણદ્વીણમુનીશ્વરા ।
પયઃપીનઘનશ્યામવ્યાસમેચકિતામ્બરા ॥

ભૃગ્વઙ્ગિરઃપુલસ્ત્યાદિમુનિનાયકમણ્ડિતા શ્4: ભૃઙ્ગ્વ્° ।
ચ્યવનોદ્દાલકોશીરશરલોમાદિપાલિતા ॥

પરસ્પરપરામર્શાદ્ ન્11, શ્4: °ર્ષાદ્ દુઃસંસ્થાનમૃગાજિના ।
લોલાક્ષમાલાવલયા સુકમણ્ડલુધારિણી ॥

તારાવલિર્ ઇવાન્યોન્યકૃતશોભાતિશાયિની ।
કૌસુમી વૃષ્ટિર્ અન્યેવ દ્વિતીયેવાર્કમણ્ડલી ॥

તારાજાલ ઇવામ્ભોદો વ્યાસો હ્ય્ અત્ર વ્યરાજત ન્11, શ્4: વિરા° ।
તારૌઘ ઇવ શીતાંશુર્ નારદો ઽત્ર વ્યરાજત ॥

દેવેષ્વ્ ઇવ સ્વરાધીશઃ પુલસ્ત્યો ઽત્ર વ્યરાજત ।
આદિત્ય ઇવ દેવાનામ્ અઙ્ગિરાશ્ ચ વ્યરાજત ॥

અથાસ્યાં સિદ્ધસેનાયામ્ પતન્ત્યાં નભસો રસાત્ ।
ઉત્તસ્થૌ મુનિસમ્પૂર્ણા તદા દાશરથી સભા ॥

મિશ્રીભૂતા વિરેજુસ્ ન્11: (વ્ય)*વિ*° તે નભશ્ચરમહીચરાઃ ।
પરસ્પરવૃતાઙ્ગાભા ભાસયન્તો દિશો દશ ॥

વેણુઘણ્ટાવૃતકરા શ્4: °આકૃત° લીલાકમલધારિણઃ ।
દૂર્વાઙ્કુરાક્રાન્તશિખાઃ સચુડામણિમૂર્ધજાઃ ॥

જટાકટપ્રકપિલા મૌલિમાલિતમસ્તકાઃ ।
પ્રકોષ્ઠગાક્ષવલયા માણિક્યવલયાન્વિતાઃ શ્4: °વલાન્વ્° ॥

ચીરવલ્કલસંવીતાઃ સ્રક્કૌશેયાવલુણ્ઠિતાઃ ।
વિલોલમેખલાપાશાશ્ ચલન્મુક્તાકલાપિનઃ ॥

વસિષ્ઠવિશ્વામિત્રૌ તાન્ પૂજયામ્ આસતુઃ ક્ષણાત્ ।
અર્ઘ્યૈઃ પાદ્યૈર્ વચોભિશ્ ચ નભશ્ચરમહાગણાન્ ॥

સર્વાચારેણ સિદ્ધૌઘમ્ પૂજયામ્ આસ ભૂપતિઃ ।
સિદ્ધૌઘો ન્11: સિદ્ધો° ભૂપતિં ચૈવ કુશલપ્રશ્નવાર્તયા ॥

તૈસ્ તૈઃ પ્રણયસંરમ્ભૈર્ અન્યોઽન્યમ્ પ્રાપ્તસત્ક્રિયાઃ ।
ઉપાવિશન્ વિષ્ટરેષુ નભશ્ચરમહીચરાઃ ॥

વચોભિઃ પુષ્પવર્ષેણ સાધુવાદેન ચાભિતઃ ।
રામં તમ્ પૂજયામ્ આસુઃ પુરઃ પ્રણતમ્ આસ્થિતમ્ ॥

આસાં ચક્રે ચ તત્રાસૌ રાજલક્ષ્મ્યા ન્11: રાજ્ય° વિરાજિતઃ ।
વિશ્વામિત્રો વસિષ્ઠશ્ ચ વામદેવશ્ ચ મન્ત્રિણઃ ॥

નારદો દેવપુત્રશ્ ચ વ્યાસશ્ ચ મુનિપુઙ્ગવઃ ।
મરીચિર્ અથ દુર્વાસા મુનિર્ આઙ્ગિરસસ્ તથા ॥

ક્રતુઃ પુલસ્ત્યઃ પુલહઃ શરલોમા મુનીશ્વરઃ ।
વાત્સ્યાયનો ભરદ્વાજો વાલ્મીકિર્ મુનિપુઙ્ગવઃ ॥

ઉદ્દાલક ઋચીકશ્ ચ શર્યાતિશ્ ચ્યવનસ્ તથા ।
ઊષ્મપાશ્ ચ ઘૃતાર્ચિશ્ ચ શાલુડિર્ વાલુડિસ્ તથા ॥

એતે ચાન્યે ચ બહવો વેદવેદાઙ્ગપારગાઃ ।
જ્ઞાતજ્ઞેયા મહાત્માનઃ સંસ્થિતાસ્ તત્ર નાયકાઃ ॥

વસિષ્ઠવિશ્વામિત્રાભ્યાં સહ તે નારદાદયઃ ।
ઇદમ્ ઊચુર્ અનૂચાના રામમ્ આનમિતાનનમ્ ॥

અહો વત કુમારેણ કલ્યાણગુણશાલિની ।
વાગ્ ઉક્તા પરમોદારવિરાગરસગર્ભિણી ॥

પરિનિષ્ઠિતવાક્યાર્થસુબોધમ્ ઉચિતં સ્ફુટમ્ ।
ઉદારમ્ પ્રિયચર્યાર્હમ્ અવિહ્વલમ્ અવિપ્લુતમ્ ॥

અભિવ્યક્તપદં ચૈવ નિષ્ઠં સ્પષ્ટં ચ તુષ્ટિમત્ ।
કરોતિ રાઘવપ્રોક્તં વચઃ કસ્ય ન વિસ્મયમ્ ॥

શતાદ્ એકતમસ્યૈવ શ્4: °સ્યેવ સર્વોદારચમત્કૃતેઃ ।
ઈપ્સિતાર્થાર્પણૈકાન્તદક્ષા ભવતિ ભારતી ॥

કુમાર ત્વાં વિના કસ્ય વિવેકફલશાલિની શ્4: વિકેક° ।
એવં વિકાસમ્ આયાતિ પ્રજ્ઞા વનલતા યથા ॥

પ્રજ્ઞાદીપશિખા યસ્ય રામસ્યેવ હૃદિ સ્થિતા ।
પ્રજ્વલત્ય્ અલમ્ આલોકકારિણી સ પુમાન્ સ્મૃતઃ ॥

રક્તમાંસાસ્થિયન્ત્રાણિ બહૂન્ય્ અતિતતાનિ ચ ।
પદાર્થાન્ અપકર્ષન્તિ નાસ્તિ તેષુ સચેતનમ્ ॥

જન્મમૃત્યુજરાદુઃખમ્ અનુયાન્તિ પુનઃ પુનઃ ।
વિમૃશન્તિ ન સંસારપશવઃ પરિમોહિતાઃ ॥

કથઞ્ચિત્ ક્વચિદ્ એવૈકો દૃશ્યતે વિમલાશયઃ ।
પૂર્વાપરવિચારાર્હો યથાયમ્ અરિસૂદનઃ ॥

અનુત્તમચમત્કારફલાઃ સુભગમૂર્તયઃ ।
ભવ્યા હિ વિરલા લોકે સહકારદ્રુમા ઇવ ॥

સમ્યગ્દૃષ્ટિર્ જગજ્જાતૌ સ્વવિવેકચમત્કૃતિઃ ।
અસ્મિન્ ભવ્યમતાવ્ અન્તર્ ઇયમ્ અન્યેવ ન્11, શ્4: અન્યૈવ દૃશ્યતે ॥

સુલભાઃ સુભગા લોકાઃ ફલપલ્લવશાલિનઃ ।
જાયન્તે તરવો દેશે ન તુ ચન્દનપાદપાઃ ॥

વૃક્ષાઃ પ્રતિવને સન્તિ સત્યં સુફલપલ્લવાઃ ।
ન ત્વ્ અપૂર્વચમત્કારો લવઙ્ગઃ સુલભઃ સદા ॥

જ્યોત્સ્નેવ શીતા શશિનઃ સુતરોર્ ઇવ મઞ્જરી ।
પુષ્પાદ્ આમોદલેખેવ ન્11: આમેદ° દૃષ્ટા રામાચ્ ન્11: °માશ્ ચમત્કૃતિઃ ॥

અસ્માદ્ ઉદ્દામદૌરાત્મ્યદૈવનિર્માણનિર્મિતેઃ ।
દ્વિજેન્દ્રા દગ્ધસંસારાત્ સારો હ્ય્ અત્યન્તદુર્લભઃ ॥

યતન્તે સારસમ્પ્રાપ્તૌ યે યશોનિધયો ધિયા ।
ધન્યા ધુરિ સતાં ગણ્યાસ્ તા એવ ન્11: °ણ્યા--વ પુરુષોત્તમાઃ ॥

ન રામેણ સમો ઽસ્તીહ ત્રિષુ લોકેષુ કશ્ચન ।
વિવેકવાન્ ઉદારાત્મા મહાત્મા ન્11: હિએર્ તેxતબ્બ્રુછ્ ઔfગ્રુન્દ્ વેર્લુસ્ત્ દેસ્ લેત્zતેન્ બ્લત્તેસ્. ચેતિ નો મતિઃ ॥

સકલલોકચમત્કૃતિકારિણો ઽપ્ય્ અભિમતં યદિ રાઘવચેતસઃ ।
ફલતિ નો તદ્ ઇમે વયમ્ એવ હિ સ્ફુટતરમ્ મુનયો હતબુદ્ધયઃ ॥