મોક્ષોપાય · અધ્યાય 6.96

યદ્ ઉક્તં નયશાલિન્યા તયા વિદિતવેદ્યયા ।
તદા ચૂડાલયા જ્ઞાનં તત્ કસ્માન્ નોરરીકૃતમ્ ॥

સા હિ તત્ત્વવિદાં મુખ્યા યદ્ યદ્ વક્તિ કરોતિ ચ ।
તત્ સર્વં સત્યમ્ એવાઙ્ગ તદ્ અનુષ્ઠેયમ્ આદરાત્ ॥

અથ ચેદ્ વચનં તસ્યાસ્ ત્વયા નાનુષ્ઠિતં નૃપ ।
તત્ સ સર્વપરિત્યાગઃ કસ્માન્ ન નિપુણીકૃતઃ ॥

રાજ્યં ત્યક્તં ગૃહં ત્યક્તં દેશસ્ ત્યક્તસ્ તથાવિધઃ ।
દારાસ્ ત્યક્તાસ્ તથાપ્ય્ અઙ્ગ સર્વત્યાગો ન કિં કૃતઃ ॥

ધનં દારા ગૃહં રાજ્યં ભૂમિશ્ છત્ત્રં ચ બાન્ધવાઃ ।
ઇતિ સર્વં ન તે રાજન્ સર્વત્યાગો ઽત્ર કસ્ તવ ॥

તવાસ્ત્ય્ એવાપરિત્યક્તસ્ સર્વસ્માદ્ ભાગ ઉત્તમઃ ।
તં પરિત્યજ્ય નિશ્શેષં પરામ્ આયાસ્ય્ અશોકતામ્ ॥

રાજ્યં ચેન્ મમ નો સર્વં તત્ સર્વં વનમ્ એવ મે ।
સાલવૃક્ષાદિગુલ્માઢ્યં તદ્ અપ્ય્ એતત્ ત્યજામ્ય્ અહમ્ ॥

ઇતિ રામ વદન્ન્ એવ કુમ્ભવાક્યપ્રચોદિતઃ ।
નિમેષાન્તરમાત્રેણ વશી વીરશ્ શિખિધ્વજઃ ॥

પ્રમમાર્જ વનાસ્થાં તાં હૃદસ્ સુદૃઢનિશ્ચયઃ ।
પ્રાવૃડ્વાતસ્ તટગતાં રજોરેખામ્ ઇવાત્મનઃ ॥

સવૃક્ષાદિવનશ્વભ્રાદ્ વિપિનાદ્ અપિ વાસના ।
પરિત્યક્તા મયા નૂનં સર્વત્યાગસ્ સ્થિતો મમ ॥

અદ્રેસ્ તટવનં શ્વભ્રં સલિલં પાદપાસ્ સ્થલમ્ ।
ઇત્યાદિ તવ નો સર્વં સર્વત્યાગઃ કથં તવ ॥

તવાસ્ત્ય્ એવાપરિત્યક્તસ્ સર્વસ્માદ્ ભાગ ઉત્તમઃ ।
તં પરિત્યજ્ય નિશ્શેષં પરામ્ આયાસ્ય્ અશોકતામ્ ॥

એતચ્ ચેન્ મમ નો સર્વં તત્ સર્વં સ્વાશ્રમો મુને ।
વાપીસ્થલોટજયુતસ્ તમ્ એવાશુ ત્યજામ્ય્ અહમ્ ॥

ઇતિ રામ વદન્ન્ એવ કુમ્ભવાક્યપ્રચોદિતઃ ।
નિમેષધ્યાનમાત્રેણ વશી વીરશ્ શિખિધ્વજઃ ॥

પ્રમમાર્જાશ્રમાસ્થાં તાં સંવિદા શુદ્ધયા હૃદિ ।
સ્ફુરન્તીં સ્ફુરણેનૈવ રજોરેખામ્ ઇવાનિલઃ ॥

સવૃક્ષોટજવીરુત્કાદ્ વાસના સ્વાશ્રમાદ્ અપિ ।
પરિત્યક્તા મયા નૂનં સર્વત્યાગસ્ સ્થિતો મમ ॥

વૃક્ષો વાપી સ્થલં ગુલ્મ ઉટજં વ્રતતીવૃતિઃ ।
ઇતિ કિઞ્ચિન્ ન તે સર્વં સર્વત્યાગઃ કુતસ્ તવ ॥

તવાસ્ત્ય્ અન્યો ઽપરિત્યક્તસ્ સર્વસ્માદ્ ભાગ ઉત્તમઃ ।
તં પરિત્યજ્ય નિશ્શેષં પરામ્ આયાસ્ય્ અશોકતામ્ ॥

એતચ્ ચેન્ મમ નો સર્વં તત્ સર્વં ભાજનાદિ મે ।
ચર્મકુટ્યક્ષસૂત્રાદિ તત્ તાવત્ સન્ત્યજામ્ય્ અહમ્ ॥

ઇત્ય્ ઉક્ત્વા સ સમુત્તસ્થાવ્ અવિક્ષુબ્ધમનાશ્ શમી ।
વિષ્ટરાદ્ અવદાતાત્મા શૃઙ્ગાદ્ ઇવ શરદ્ઘનઃ ॥

કુમ્ભસ્ ત્વ્ આલોકયન્ન્ એવ તત્ક્રિયાં સંસ્થિતસ્ સમામ્ ।
આસને લોકકાર્યેષુ સ્વે સ્યન્દન ઇવાંશુમાન્ ॥

યત્ કરોતિ કરોત્વ્ એતદ્ અસ્યૈતત્ પાવનં પરમ્ ।
ઇતિ તૂષ્ણીં સ્થિતઃ કુમ્ભશ્ શિખિધ્વજમ્ અવૈક્ષત ॥

શિખિધ્વજસ્ તુ તત્ સર્વં ભાણ્ડોપસ્કરમ્ આશ્રમાત્ ।
એકત્રૈવાનયામ્ આસ ભુવો વાર્ય્ અબ્ધિભૂર્ ઇવ ॥

તત્ સંસ્થાપ્યેન્ધનૈશ્ શુષ્કૈર્ જ્વલયામ્ આસ પાવકમ્ ।
કરસઞ્ચારવાન્ અર્કસ્ સૂર્યકાન્તતટં યથા ॥

ભાણ્ડોપસ્કરજાતં તદ્ અગ્નૌ ત્યક્તું વિવેશ સઃ ।
બૃસિકાયાં જગદ્ દગ્ધું મેરુશૃઙ્ગે યથા રવિઃ ॥

એતાવન્તં મયા કાલં વૃતો યત્ ત્વં વ્રતિપ્રિય ।
અજાતબુદ્ધિભેદેન તેનૈવાનૃણ્યમ્ અસ્તુ તે ॥

ભ્રાન્તૌ તુ વિનિવર્તિન્યાં નાધુનોપકરોષિ મે ।
દેવપુત્રપ્રસાદેન દણ્ડકાષ્ઠ નમો ઽસ્તુ તે ॥

ઇત્ય્ ઉક્ત્વા વૈણવં દણ્ડં ચિક્ષેપાગ્નૌ શિખિધ્વજઃ ।
ગાઙ્ગં પ્રવાહમ્ આદીર્ઘં વડવાગ્નાવ્ ઇવાર્ણવઃ ॥

પ્રસઙ્ખ્યાતાન્ય્ અસઙ્ખ્યાનિ જન્માનીવ ત્વયા મયા ।
સખિ મન્ત્રપદાન્ય્ અદ્ય યાહિ નોપકરોષિ મે ॥

મન્ત્રાટવ્યાં ચિરં ભ્રાન્તં વિહૃતં કાર્યવર્ત્મસુ ।
દૃષ્ટાનિ ધર્મસ્થાનાનિ વિશ્રામ્યામ્ય્ અધુના સખિ ॥

ઇત્ય્ અક્ષમાલાં જ્વલને ચિક્ષેપોક્ત્વા શિખિધ્વજઃ ।
કલ્પાન્તાગ્નાવ્ ઇવ વ્યોમતારાલીં પવનો ઽમલામ્ ॥

મયા નરમૃગેણ ત્વં ચિરં વનમૃગચ્યુતમ્ ।
અબોધેન ધૃતં વૃત્ત્યા દયયેવ મૃગાજિન ॥

ઇદાનીં ગચ્છ સચ્છાય પન્થાનસ્ સન્તુ તે શિવાઃ ।
વહ્નિના વ્યોમતાં ગચ્છ સતારં વ્યોમ તે સમમ્ ॥

ઉન્મોચ્યાઙ્ગાત્ કરાભ્યાં ચ ધૃત્વા ચર્મ જહાવ્ ઇતિ ।
નૃપો ઽગ્નાવ્ અમ્બુદં વાતો દવવહ્નાવ્ ઇવાચલાત્ ॥

મયા ધૃતેન ભવતા ત્વયા વારિ ધૃતં મમ ।
સાધો કમણ્ડલો સમ્યક્કૃતે પ્રતિકૃતં કૃતમ્ ॥

સૌહૃદસ્ય મનોજ્ઞસ્ય સૌજન્યસ્ય સ્થિરસ્ય ચ ।
સાધુત્વસ્ય ચ સર્વસ્ય ત્વમ્ એકઃ પરમાસ્પદમ્ ॥

યેનૈવ વહ્નિના દેહં સંશોધ્યાભ્યાગતો ઽસિ મામ્ ।
તેનૈવ ગચ્છ હે મિત્ર પન્થાનસ્ સન્તુ તે શિવાઃ ॥

ઇત્ય્ ઉક્ત્વા શ્રોત્રિયાયૈષ કમણ્ડલુમ્ અદાત્ તદા ।
અગ્નયે મહતે વાપિ દાતવ્યં સાધુ યદ્ ભવેત્ ॥

મૂર્ખસ્યેવ મતિર્ ગુપ્તે નિત્યમ્ એવ વસસ્ય્ અધઃ ।
ઉચિતા તે ગતિઃ કેવ બૃસિકે ભસ્મતાં વ્રજ ॥

ઇત્ય્ ઉક્ત્વાદાય બૃસિકામ્ અગ્નાવ્ ઇન્ધનવૃદ્ધિદામ્ ।
શુદ્ધ્યર્થમ્ આસનાર્થં ચેત્ય્ અગ્નૌ તત્યાજ ભાસુરે ॥

યત્ ત્યાજ્યમ્ અચિરેણૈવ ત્યક્તવ્યં કિલ તત્ સતા ।
ઉપાયઃ ક્રિયતે સદ્ભિર્ ઉપાદેયે મતે સતિ ॥

શીઘ્રમ્ અગ્નાવ્ ઇદં સર્વં ભાણ્ડજાલં ત્યજામ્ય્ અહમ્ ।
એકવારં દહન્ન્ અગ્નિર્ દાહ્યં ભવતિ તુષ્ટયે ॥

સાધો ક્રિયોપકરણ નિષ્ક્રિયસ્ ત્વાં ત્યજામ્ય્ અહમ્ ।
ન ખેદસ્ ત્વ્ અત્ર કર્તવ્યો ઽનુપયોગ્યં બિભર્તિ કઃ ॥

ઇત્ય્ ઉક્તવાઞ્ ઝગિતિ ભોજનભાજનાદ્યં સર્વં જુહાવ વનવાસવિલાસયોગ્યમ્ ।
તદ્ ભાણ્ડજાલમ્ અનલે સમમ્ એવ રાજા કલ્પાન્તતેજસિ જગજ્ જ્વલતીવ કાલઃ ॥