મોક્ષોપાય · અધ્યાય 6.95

ઇદાનીં રાજશાર્દૂલ વસ્તુસમ્પ્રતિપત્તયે ।
શૃણુ વિન્ધ્યેભવૃત્તાન્તવિવૃતિં સ્મયકારિણીમ્ ॥

યો ઽસૌ વિન્ધ્યવને હસ્તી સો ઽસ્મિન્ ભૂમિતલે ભવાન્ ।
યૌ વૈરાગ્યવિવેકૌ તે તૌ તસ્ય દશનૌ શિતૌ ॥

યશ્ ચાસૌ વારણાક્રાન્તિતત્પરો હસ્તિપસ્ સ્થિતઃ ।
તદ્ અજ્ઞાનં ત્વદાક્રાન્તિતત્પરં તવ દુઃખદમ્ ॥

અતિશક્તો ઽપ્ય્ અશક્તેન દુઃખાદ્ દુઃખં ભયાદ્ ભયમ્ ।
હસ્તી હસ્તિપકેનેવ રાજન્ મૌર્ખ્યેણ નીયસે ॥

યલ્ લોહરજ્જુસારેણ વારણઃ પરિયન્ત્રિતઃ ।
તદ્ આશાપાશજાલેન ભવાન્ આપદમ્ આગતઃ ॥

આશા હિ લોહરજ્જુભ્યો વિષમા વિપુલા દૃઢા ।
કાલેન ક્ષીયતે લોહં તૃષ્ણા તુ પરિવર્ધતે ॥

યદ્ બદ્ધં પ્રેક્ષતે વૈરી ગજમ્ આરાદ્ અલક્ષિતઃ ।
પ્રેક્ષતે ત્વાં તદ્ અજ્ઞાનં ક્રીડાર્થં બદ્ધમ્ એકકમ્ ॥

યદ્ બભઞ્જ ગજશ્ શસ્ત્રશૃઙ્ખલાજાલબન્ધનમ્ ।
તત્ તત્યાજ ભવાન્ ભોગભૂમિં રાજ્યમ્ અકણ્ટકમ્ ॥

કદાચિત્ સુકરં શસ્ત્રશૃઙ્ખલાજાલભેદનમ્ ।
ન ત્વ્ અસ્ય મનસસ્ સાધો ભોગાશાવિનિવારણમ્ ॥

યદ્ ઇભે પાટયત્ય્ ઉચ્ચૈર્ બન્ધં હસ્તિપકો ઽપતત્ ।
ત્વયિ ત્યજતિ તદ્ રાજ્યમ્ અજ્ઞાનં પતિતં ક્ષતમ્ ॥

યદા વિરક્તઃ પુરુષો ભોગાશાં ત્યક્તુમ્ ઇચ્છતિ ।
તદા પ્રકમ્પતે ઽજ્ઞાનં છેદ્યવૃક્ષપિશાચવત્ ॥

યદા વિવેકી પુરુષો ભોગાન્ સન્ત્યજ્ય તિષ્ઠતિ ।
તદા પલાયતે ઽજ્ઞાનં છિન્નવૃક્ષપિશાચવત્ ॥

ભોગૌઘે નૂનમ્ ઉન્મુક્તે પતત્ય્ અજ્ઞાનમ્ અસ્થિતિ ।
પાદપે ક્રકચચ્છિન્ને કુલાયસ્ તદ્ગતો યથા ॥

યદા વનં પ્રયાતસ્ ત્વં તદાજ્ઞાનં ક્ષતં ત્વયા ।
પતિતં સન્ ન વિહતં મનસ્ત્યાગમહાસિના ॥

તેન ભૂયસ્ સમુત્થાય સ્મૃત્વા પરિભવઃ કૃતઃ ।
તપઃપ્રપઞ્ચખાતે ઽસ્મિન્ ગહને ત્વં નિયોજિતઃ ॥

તદૈવાઘાતયિષ્યસ્ ત્વં યદ્ય્ અજ્ઞાનં યદા પતત્ ।
રાજ્યત્યાગવિધૌ તત્ ત્વાં નાહનિષ્યત્ ક્ષયં ગતમ્ ॥

યત્ ખાતવલયસ્ તેન વૈરિણા હસ્તિનઃ કૃતઃ ।
તત્ તપોદુઃખમ્ અતુલમ્ અજ્ઞાનેન તવાર્પિતમ્ ॥

યાં તસ્ય રાજસામગ્રીં ગજારેર્ આહરન્ નૃપઃ ।
સા ત્વદજ્ઞાનનૃપતેશ્ ચિત્તભૂતિર્ વિસારિણી ॥

ત્વં ગજેન્દ્રસ્ તપઃખાતે દીર્ઘે વનગતો ઽપિ સન્ ।
અજ્ઞાનવૈરિણા તેન નિક્ષિપ્તસ્ તરસાચિતિ ॥

યત્ ખાતવલયો બાલલતાભિર્ અવગુણ્ઠિતઃ ।
આવૃતં તત્ તપોદુઃખમ્ ઈષત્સજ્જનવૃત્તિભિઃ ॥

ઇત્ય્ અદ્યાપિ તપઃખાતે દુઃખે હ્ય્ અસ્મિન્ સુદારુણે ।
સ્થિતો ઽસિ પાતાલતલે નૃપ બદ્ધો યથા બડિઃ ॥

ગજસ્ ત્વમ્ આશા નિગડાનિ વૈરી મોહો નિખાતઃ પુનર્ ઉગ્રબન્ધઃ ।
મહીતલં વિન્ધ્ય ઉદન્ત ઇત્થં ત્વદીય ઉક્તઃ કુરુ યત્ કરોષિ ॥