મોક્ષોપાય · અધ્યાય 6.91

સર્ગે સ્ફુરદ્ભિર્ મત્પુણ્યૈર્ મન્યે સમ્પ્રેષિતો ભવાન્ ।
અલક્ષ્યૈસ્ સમ્ભૃતૈર્ અદ્રૌ પ્રાવૃડ્વાતૈર્ ઇવામ્બુદઃ ॥

અદ્ય તિષ્ઠામ્ય્ અહં સાધો ધન્યાનાં ધુરિ ધર્મતઃ ।
અમૃતસ્યન્દવચસા યત્ ત્વયાસ્મિ સમાગતઃ ॥

ન કેચન તથા ભાવાશ્ ચેતશ્ શીતલયન્તિ મે ।
રાજ્યલાભાદયો ઽપ્ય્ એતે યથા સાધુસમાગમઃ ॥

નિરર્ગલતયા યત્ર સામ્યમ્ એવ વિજૃમ્ભતે ।
મુક્તરાગાદિમનનં તન્ ન કસ્ય સુખાવહમ્ ॥

એવંવાદિન એવાસ્ય વાક્યમ્ આક્ષિપ્ય ભૂપતેઃ ।
ભૂયઃ પ્રોવાચ ચૂડાલા મુનિદારકરૂપિણી ॥

આસ્તામ્ એષા કથા તાવત્ સર્વં તે વર્ણિતં મયા ।
ત્વં મે કથય હે સાધો કસ્ ત્વમ્ અદ્રૌ કરોષિ કિમ્ ॥

કિયત્પર્યવસાનેયં તવ વા વનવાસિતા ।
સત્યં કથય નાસત્યં વક્તું જાનાતિ તાપસઃ ॥

દેવપુત્રો ઽસિ જાનાસિ સર્વમ્ એવ યથાસ્થિતમ્ ।
લોકવૃત્તાન્તતજ્જ્ઞો ઽસિ કિમ્ અન્યત્ કથયામ્ય્ અહમ્ ॥

સંસારભયભીતત્વાન્ નિવસામિ વનાન્તરે ।
જાનતો ઽપિ હિ હાસાય કથયામ્ય્ એવ તે મનાક્ ॥

શિખિધ્વજો ઽહં ભૂપાલસ્ ત્યક્ત્વા રાજ્યમ્ ઇહ સ્થિતઃ ।
ભૃશં ભીતો ઽસ્મિ તત્ત્વજ્ઞ સંસૃતૌ જન્મનઃ પુનઃ ॥

પુનસ્ સુખં પુનર્ દુઃખં પુનર્ મરણજન્મની ।
ભવતસ્ તેન તપ્યે ઽહં સર્વજ્ઞ વનવીથિષુ ॥

ભ્રમન્ન્ અપિ દિગન્તાંશ્ ચ ચરન્ન્ અપિ પરં તપઃ ।
નાસાદયામિ વિશ્રાન્તિમ્ એકાં નિધિમ્ ઇવાધનઃ ॥

અપત્ત્રો ઽપ્ય્ અફલો ઽપ્ય્ એકો નીરસો ઽપ્ય્ અસ્તસઙ્ગતિઃ ।
શુષ્યામ્ય્ એવ વને સાધો ઘુણક્ષુણ્ણ ઇવ દ્રુમઃ ॥

ઇમામ્ અખણ્ડિતાં સમ્યક્ ક્રિયાં સમ્પાદયન્ન્ અપિ ।
દુઃખાદ્ ગચ્છામિ દુઃખૌઘમ્ અમૃતં મે વિષં સ્થિતમ્ ॥

પિતામહમ્ અહં પૂર્વં કદાચિત્ પૃષ્ટવાન્ ઇદમ્ ।
યત્ ક્રિયાજ્ઞાનયોર્ એકં શ્રેયસ્ તદ્ બ્રૂહિ મે વિભો ॥

જ્ઞાનં હિ પરમં શ્રેયઃ ક ઇવૈતન્ ન વેત્ત્ય્ અલમ્ ।
કાલાતિવાહનાયૈવ વિનોદાયોચિતા ક્રિયા ॥

અલબ્ધજ્ઞાનદૃષ્ટીનાં ક્રિયામુત્ર પરાયણમ્ ।
યસ્ય નાસ્ત્ય્ અમ્બરં પટ્ટં કમ્બલં કિં ત્યજત્ય્ અસૌ ॥

વાસનામાત્રસારત્વાદ્ અજ્ઞસ્ય સફલાઃ ક્રિયાઃ ।
સર્વા એવાફલા જ્ઞસ્ય વાસનામાત્રસઙ્ક્ષયાત્ ॥

સર્વા હિ વાસનાભાવે પ્રયાન્ત્ય્ અફલતાં ક્રિયાઃ ।
સુશુભાઃ ફલવત્યો ઽપિ સેકાભાવે લતા ઇવ ॥

ઋત્વન્તરે યથા યાતિ વિલયં પૂર્વમ્ આર્તવમ્ ।
તથૈવ વાસનાનાશે નાશમ્ એતિ ક્રિયાફલમ્ ॥

ન સ્વભાવેન ફલતિ યથા શરલતા ફલમ્ ।
ક્રિયા નિર્વાસનામુત્ર ફલં ફલતિ નો તથા ॥

સયક્ષવાસનો બાલો યક્ષં પશ્યતિ નાન્યથા ।
સદુઃખવાસનો મૂઢો દુઃખં પશ્યતિ નાન્યથા ॥

આકારભાસુરાપ્ય્ ઉચ્ચૈર્ ન દદાતિ ફલં ક્રિયા ।
શુભાશુભા ચ તજ્જ્ઞસ્ય ફુલ્લા શરલતા યથા ॥

વાસના ચેહ નાસ્ત્ય્ એવ સ્વાહઙ્કારાદિરુપિણી ।
અસત્યૈવોદિતા મૌર્ખ્યાન્ મરુભૂમાવ્ ઇવામ્બુધીઃ ॥

યસ્ય મૌર્ખ્યં ક્ષયં યાતં સર્વં બ્રહ્મેતિ ભાવનાત્ ।
નોદેતિ વાસના તસ્ય પ્રાજ્ઞસ્યેવામ્બુધીર્ મરૌ ॥

વાસનામાત્રસન્ત્યાગાજ્ જરામરણવર્જિતમ્ ।
પદં પ્રાપ્નોતિ જીવો ઽન્તર્ ભૂયોજન્મવિવર્જિતમ્ ॥

સવાસનં મનો જ્ઞાનં જ્ઞેયં નિર્વાસનં મનઃ ।
જ્ઞાનેન જ્ઞેયતામ્ એત્ય પુનર્ જીવો ન જાયતે ॥

જ્ઞાનમ્ એવ પરં શ્રેય ઇતિ બ્રહ્માદયો ઽપિ તે ।
પ્રાહુર્ મહાન્તો રાજર્ષે ત્વં કિમ્ અજ્ઞાનવાન્ સ્થિતઃ ॥

ઇતઃ કમણ્ડલુર્ ઇતો દણ્ડકાષ્ઠમ્ ઇતો બૃસી ।
ઇત્ય્ અનર્થવિલાસે ઽસ્મિન્ રમસે કિં મહીપતે ॥

કો ઽહં કથમ્ ઇદં જાતં કથં શામ્યતિ ચેતિ ભોઃ ।
રાજન્ નાવેક્ષસે કસ્માત્ કિમ્ અજ્ઞ ઇવ તિષ્ઠસિ ॥

કથં બન્ધઃ કથં મોક્ષ ઇતિ પ્રશ્નાન્ ઉદાહરન્ ।
પરાવરવિદાં પાદાન્ કસ્માદ્ અઙ્ગ ન સેવસે ॥

દુસ્સ્પન્દસંવિદા શૈલકોટરે ક્રિયયાનયા ।
જીવિતં ક્ષપયન્ કિં ત્વં શિલાકીટવદ્ આસ્થિતઃ ॥

સાધૂનાં સમદૃષ્ટીનાં પરિપ્રશ્નેન સેવયા ।
સઙ્ગમેન ચ સા યુક્તિર્ લભ્યતે મુચ્યતે યયા ॥

મા નરાધમવદ્ ગ્રાસં ભુઞ્જાનો વનકોટરે ।
તિષ્ઠાવષ્ટબ્ધદુશ્ચેષ્ટો ધરાવિવરકીટવત્ ॥

કાન્તયા દેવરૂપિણ્યા તયૈવં પ્રતિબોધિતઃ ।
અસ્રુપૂર્ણમુખો વાક્યં શિખિધ્વજ ઉવાચ હ ॥

અહો ઽવબોધિતો ઽસ્મ્ય્ અદ્ય ચિરાત્ સુરસુત ત્વયા ।
મૌર્ખ્યાદ્ આર્યસમાસઙ્ગમુક્તો ઽહમ્ અવસં વને ॥

અહો નુ મે ક્ષયં યાતં મોહધ્વાન્તમ્ અશેષતઃ ।
યત્ ત્વમ્ એવં સમાગત્ય સમ્પ્રબોધયસીહ મામ્ ॥

ગુરુસ્ ત્વં મે પિતા ત્વં મે મિત્રં ત્વં મે વરાનન ।
શિષ્યો નમસ્કરોમ્ય્ અગ્રે પાદૌ તવ કૃપાં કુરુ ॥

યદ્ ઉદારતમં વેત્સિ યસ્મિઞ્ જ્ઞાતે ન શોચ્યતે ।
ભવામિ નિર્વૃતો યેન તદ્ બ્રહ્મોપદિશાશુ મે ॥

ઘટજ્ઞાનાદયો જ્ઞાનવિભવાસ્ સન્ત્ય્ અનેકશઃ ।
જ્ઞાનાનાં પરમં જ્ઞાનં કતરત્ તારકં ભવેત્ ॥

યદ્ય્ ઉપાદેયવાક્યો ઽહં રાજર્ષે તદ્ વદામિ તે ।
યથાજ્ઞાનમ્ ઇદં કિઞ્ચિન્ ન વક્ષ્યે સ્થાણુકાકવત્ ॥

અનુપાદેયવાક્યસ્ય વક્તુઃ પૃષ્ટસ્ય લીલયા ।
ફલન્ત્ય્ અફલતાં વાચસ્ તમસીવાક્ષિસંવિદઃ ॥

યદ્ વક્ષિ તદ્ અનુષ્ઠેયં મયા વિધિર્ ઇવ શ્રુતેઃ ।
અવિકારિતમ્ એવાશુ સત્યમ્ એતદ્ વ્રતં મમ ॥

યથા બાલઃ પિતુર્ વાક્યં મુક્તહેતૂપપાદનમ્ ।
આદત્તે હિ તથૈવેદં ગૃહાણ ત્વં વચો મમ ॥

શ્રવણાનન્તરં બુદ્ધ્યા શુભમ્ ઇત્ય્ એવ ભાવયન્ ।
શૃણુ ગીતમ્ ઇવ ત્યક્ત્વા હેત્વર્થિત્વં વચો મમ ॥

સ્વચરિતસદૃશં તવોદયન્ત્યાશ્ ચિરસમયેન વિબોધનં ચ બુદ્ધેઃ ।
ભવભયભિદુરં મહાકવીનાં શૃણુ કથયામિ યથાક્રમં મનોજ્ઞમ્ ॥