મોક્ષોપાય · અધ્યાય 6.90

આત્મસ્વભાવવશતો જાતં જગદ્ ઇદં મહત્ ।
સ્થિતિં વાસનયાભ્યેત્ય ધર્માધર્મવશે સ્થિતમ્ ॥

વાસનાંશં સમાનીય ધર્માધર્મૈર્ ન ગૃહ્યતે ।
તતો ન જાયતે મુક્ત ઇતિ નો દર્શનં મુને ॥

અત્યુદારં મહાર્થં ચ વક્ષિ ત્વં વદતાં વર ।
અનુભૂતિમ્ ઉપારૂઢં ગૂઢં ચ પરમાર્થવત્ ॥

ત્વદ્વાક્યવિભવેનાદ્ય શ્રુતેનાનેન સુન્દર ।
પીતેનેવેન્દુના રાહુર્ અન્તર્ યાતો ઽસ્મિ શીતતામ્ ॥

તત્ સમાસેન તાં તાવદ્ આત્મોત્પત્તિં વદાશુ મે ।
તતશ્ શ્રોષ્યામિ યત્નેન જ્ઞાનગર્ભાં ગિરં તવ ॥

તેન પદ્મજપુત્રેણ મુનિના નારદેન તત્ ।
ક્વ કૃતં વીર્યમ્ આર્યેણ કથયાર્ય યથાસ્થિતમ્ ॥

તતો નિબધ્નતા તેન મનોમત્તમતઙ્ગજમ્ ।
વિવેકવિપુલાલાને શુદ્ધબુદ્ધિવરત્રયા ॥

તદ્ વીર્યં કલ્પકાલાગ્નિગલિતેન્દુદ્રવોપમમ્ ।
રસાનાં પારતાદીનાં દિવ્યાનામ્ અનુજં નવમ્ ॥

મુનિના પાર્શ્વગે કુમ્ભે સ્ફાટિકે વિસરદ્રુચૌ ।
અદ્રુતે વિદ્રુતાકારં ચન્દ્રે ચન્દ્રમ્ ઇવાર્પિતમ્ ॥

રત્નશૈલૈર્ વૃતઃ કાન્તૈસ્ તલે પાર્શ્વેષુ ચાભિતઃ ।
ગમ્ભીરકુક્ષિસ્ સુદૃઢશ્ ચાચલાહનનક્ષમઃ ॥

સઙ્કલ્પિતેન ક્ષીરેણ સ કુમ્ભસ્ તેન પૂરિતઃ ।
અમૃતાપૂરભિન્નેન વિધિનેવામૃતાર્ણવઃ ॥

તત્ર માસં ગતો વૃદ્ધિં મુનિમન્ત્રાહુતિક્રમૈઃ ।
અમૃતાત્મા શુભો ગર્ભ ઇન્દોર્ ઇન્દુર્ ઇવાનુજઃ ॥

ઇન્દું માસ ઇવાપૂર્ણં માસેન સુષુવે ઘટઃ ।
ગર્ભં કમલપત્ત્રાક્ષં પ્રસૂનમ્ ઇવ માધવઃ ॥

પરિપૂર્ણસમસ્તાઙ્ગઃ કુમ્ભાદ્ ગર્ભસ્ સ નિર્યયૌ ।
ઇન્દુસ્ સૂક્ષ્માદ્ ઇવામ્ભોધેર્ અપરઃ ક્ષયવર્જિતઃ ॥

દિનૈઃ કતિપયૈર્ એવ વૃદ્ધિમ્ અભ્યાજગામ સઃ ।
અપ્રમેયાઙ્ગસૌન્દર્યશ્ શુક્લપક્ષે શશી યથા ॥

સર્વસંસ્કારસમ્પન્ને સ તસ્મિન્ નારદો મુનિઃ ।
ભાણ્ડાદ્ ભાણ્ડ ઇવાશેષં વિદ્યાધનમ્ અયોજયત્ ॥

દિનૈઃ કતિપયૈર્ એવ વિજ્ઞાતાશેષવાઙ્મયમ્ ।
ચકારૈનં મુનિવરઃ પ્રતિબિમ્બમ્ ઇવાત્મનઃ ॥

તેનારાજત પુત્રેણ મુનિના મુનિનાયકઃ ।
રત્નાદ્રૌ પ્રતિબિમ્બેન સદ્યોદિત ઇવોડુરાટ્ ॥

અથૈનં પુત્રમ્ આદાય બ્રહ્મલોકં સ નારદઃ ।
જગામ તત્ર પિતરં બ્રહ્માણં ચાભ્યવાદયત્ ॥

કૃતાભિવાદનં બ્રહ્મા પૌત્રમ્ આદાય તં તદા ।
અભિવાદિતવેદાદિં સ્વયમ્ અઙ્કે ન્યવેશયત્ ॥

અથાશીર્વાદમાત્રેણ સર્વજ્ઞં જ્ઞાનપારગમ્ ।
પૌત્રં તં કુમ્ભનામાનં ચકાર કમલોદ્ભવઃ ॥

સાધો સો ઽયમ્ અહં પૌત્રઃ કુમ્ભો ઽહં પદ્મજન્મનઃ ।
પુત્રો ઽહં નારદમુનેઃ કુમ્ભનામાસ્મિ કુમ્ભજઃ ॥

નિવસામ્ય્ અબ્જજપુરે પિત્રા સહ યથાસુખમ્ ।
ચત્વારસ્ સુહૃદો વેદા મમ લીલા વિલાસિની ॥

માતૃષ્વસા મે ગાયત્રી માતા મમ સરસ્વતી ।
બ્રહ્મલોકે મમ ગૃહં પૌત્રસ્ તત્રાસ્મિ સુસ્થિતઃ ॥

યથાકામમ્ અશેષાણિ જગન્તિ વિહરામ્ય્ અહમ્ ।
લીલયા પરિપૂર્ણત્વાન્ ન તુ કાર્યેણ કેનચિત્ ॥

રાજર્ષે તેન મે પાદૌ પતતો મે ન ભૂતલે ।
રજસ્ સ્પૃશતિ નાઙ્ગાનિ ગ્લાનિં નાયાતિ મે વપુઃ ॥

અદ્યાકાશપથા ગચ્છન્ દૃષ્ટવાંસ્ ત્વામ્ અહં પુરઃ ।
ઇહ તેનાગતો ઽસ્મ્ય્ અઙ્ગ સર્વં કથિતવાન્ ઇતિ ॥

એષો ઽહમ્ ઇત્ય્ અખિલમ્ એવ યથાનુભૂતં તે વર્ણિતં નનુ મયા વનવાસતજ્જ્ઞ ।
સન્તો હ્ય્ અસઙ્કથનમ્ આર્યસમાગમેષુ નિન્દન્ત્ય્ અલં સુભગ સંવ્યવહારદક્ષાઃ ॥

ઇત્ય્ ઉક્તવત્ય્ અથ મુનૌ દિવસો જગામ સાયન્તનાય વિધયે ઽસ્તમ્ ઇનો જગામ ।
સ્નાતું સભા કૃતનમસ્કરણા જગામ શ્યામાક્ષયે રવિકરૈશ્ ચ સહાજગામ ॥