મોક્ષોપાય · અધ્યાય 6.89

એવં શિખિધ્વજઃ પર્ણમઠિકાયાં વને સ્થિતઃ ।
ઇદાનીં શૃણુ ચૂડાલા સા કિં કૃતવતી ગૃહે ॥

તત્રાર્ધરાત્રસમયે દૂરં યાતે શિખિધ્વજે ।
હરિણી ગ્રામસુપ્તેવ ચૂડાલા બુબુધે ભયાત્ ॥

અપશ્યત્ પતિનિર્હીનં શયનં શૂન્યતાં ગતમ્ ।
અભાસ્કરમ્ અપૂર્ણેન્દું શાન્તશોભમ્ ઇવામ્બરમ્ ॥

ઉત્તસ્થૌ કિઞ્ચિદ્ આમ્લાનવદના ખેદશાલિની ।
કુસિક્તેવ મહાવલ્લી નિરુત્સાહાઙ્ગપલ્લવા ॥

ન પ્રસન્ના ન વિમલા બભૂવાકુલતાં ગતા ।
દિનશ્રીર્ ઇવ નીહારધૂસરા સા વ્યતિષ્ઠત ॥

ક્ષણં શય્યોપવિષ્ટૈવ ચિન્તયામ્ આસ ચિન્તયા ।
કષ્ટં રાજ્યં પ્રભુસ્ ત્યક્ત્વા વનં યાતો ગૃહાદ્ ઇતિ ॥

તન્ મયેહાદ્ય કિં કાર્યં તત્સમીપં વ્રજામ્ય્ અહમ્ ।
ભર્તૈવ ગતિર્ ઉદ્દિષ્ટા વિધિના પ્રકૃતા સ્ત્રિયઃ ॥

ઇતિ સઞ્ચિન્ત્ય ભર્તારમ્ અનુગન્તું સમુત્થિતા ।
ચૂડાલા વાતરન્ધ્રેણ નિર્ગત્યામ્બરમ્ આયયૌ ॥

બભ્રામામ્બરમાર્ગેણ વાતસ્કન્ધેન યોગિની ।
કુર્વતી સિદ્ધસાર્થસ્ય મુખેનાન્યેન્દુવિભ્રમમ્ ॥

દદર્શાથ પથા યાન્તં રાત્રૌ ખડ્ગકરં પતિમ્ ।
ભ્રમન્તમ્ એકમ્ એકાન્તે વેતાલેશમ્ ઇવોત્થિતમ્ ॥

તાદૃશં પતિમ્ આલોક્ય રુદ્ધા ગગનકોટરે ।
ભવિષ્યચ્ ચિન્તયામ્ આસ સર્વં ભર્તુર્ અખણ્ડિતમ્ ॥

યથા તેન યદા યત્ર યાવત્ કાર્યં યથોદયમ્ ।
યથા ચ નિર્વૃતિસ્ સ્ફારા ગન્તવ્યા તેન રાઘવ ॥

અવશ્યભવિતવ્યં તદ્ ભર્તુર્ દૃષ્ટ્વા પુરસ્સ્થિતમ્ ।
તદ્ એવ સમ્પાદયિતું ગમનાત્ સા ન્યવર્તત ॥

આસ્તાં મમાદ્ય ગમનં કાલેનાતિચિરેણ હિ ।
મયાસ્ય પાર્શ્વં ગન્તવ્યં નિયતેર્ એષ નિશ્ચયઃ ॥

ઇતિ સઞ્ચિન્ત્ય ચૂડાલા પ્રવિશ્યાન્તઃપુરં પુનઃ ।
સુષ્વાપ શયને શમ્ભોશ્ શિરસીવૈન્દવી કલા ॥

કેનચિત્ કારણેનાસૌ ગતસ્ સમ્પ્રતિ ભૂપતિઃ ।
ઇતિ પૌરજનં સર્વમ્ આશ્વાસ્યાતિષ્ઠદ્ અઙ્ગના ॥

રાજ્યં રરક્ષ ભર્તુસ્ તત્ ક્રમેણ સમદર્શના ।
યથા કલમકેદારં પક્વં કલમગોપિકા ॥

તયોસ્ તદાવહત્ કાલો દમ્પત્યોસ્ સ્થિતયોસ્ તથા ।
અદૃષ્ટાન્યોઽન્યમુખયો રાજ્યકાનનપાલયોઃ ॥

જગામાથ દિનં પક્ષો માસો ઽથર્તુશ્ ચ વત્સરઃ ।
શિખિધ્વજસ્ય વિપિને ચૂડાલાયાસ્ સ્વમન્દિરે ॥

બહુનાત્ર કિમ્ ઉક્તેન વર્ષાણ્ય્ અષ્ટાદશાઙ્ગના ।
ચૂડાલોવાસ સદને વનકચ્છે શિખિધ્વજઃ ॥

અથ યાતેષુ બહુષુ વર્ષેષુ જરસા વૃતે ।
શિખિધ્વજે મહાશૈલતટકોટરવાસિનિ ॥

ભર્તુઃ કષાયપાકં તદ્ આલક્ષ્ય ફલિતં ચિરાત્ ।
તદા તસ્યાત્મકાર્યસ્ય ભવિતવ્યતયા તયા ॥

ભર્તુસ્ સમીપગમને મમ કાલો ઽયમ્ ઇત્ય્ અપિ ।
સઞ્ચિન્ત્ય મન્દરોપાન્તં ગન્તું બુદ્ધિં ચકાર સા ॥

ચચાલાન્તઃપુરાદ્ રાત્રૌ તતાર ચ નભઃપથમ્ ।
જગામ વાતસ્કન્ધેન ગચ્છન્તી ખે દદર્શ ચ ॥

કલ્પવૃક્ષાંશુકચ્છન્ના રત્નસ્તબકભૂષિતાઃ ।
નન્દનોદ્યાનનિલયા રક્તાસ્ સિદ્ધાભિસારિકાઃ ॥

પરામૃષ્ટેન્દુશકલાન્ પ્રાલેયકણકર્ષિણઃ ।
સિદ્ધોત્તંસાત્તસૌગન્ધ્યાન્ સ્પર્શયામ્ આસ મારુતાન્ ॥

ચન્દ્રબિમ્બામૃતામ્ભોધિમહાવીચિપરમ્પરામ્ ।
અપશ્યન્ નિર્મલાં જ્યોત્સ્નામ્ અમ્બરામ્બરતાં ગતામ્ ॥

મેઘાન્તરેણ ગચ્છન્તી મેઘલગ્નાશ્ ચ વિદ્યુતઃ ।
અભિયુક્તા સ્વભર્ત્રા સા ભૂયો ભૂયો વ્યલોકયત્ ॥

ઉવાચ ચાત્મનૈવાહો યાવજ્જીવં શરીરિણામ્ ।
ન સ્વભાવશ્ શમં યાતિ મમાપ્ય્ ઉત્કણ્ઠતે મનઃ ॥

કદા મૃગેન્દ્રસ્કન્ધં તં પ્રણયપ્રવણં પુરઃ ।
પશ્યામિ કાન્તમ્ ઇત્ય્ અન્તર્ મમાપ્ય્ ઉત્કણ્ઠિતં મનઃ ॥

મઞ્જરીત્વં લતાત્વં વા વરમ્ એતાસ્ તરું પતિમ્ ।
ન મુઞ્ચન્તિ ક્ષણમ્ અપિ મમાપ્ય્ ઉત્કણ્ઠિતં મનઃ ॥

યથેયમ્ અગ્રગં કાન્તમ્ એતિ સિદ્ધાભિસારિકા ।
તથા કદાહમ્ એષ્યામિ મમાપીતિ મનસ્ સ્થિતમ્ ॥

ઇમે મન્દારમરુત એતે ચ શશિનઃ કરાઃ ।
વનરાજય એતાશ્ ચ મામ્ અપ્ય્ ઉત્કણ્ઠયન્ત્ય્ અહો ॥

હે ચિત્તાજ્ઞવદ્ એવાન્તઃ કિં ત્વં તાણ્ડવિતં સ્થિતમ્ ।
સા વ્યોમનિર્મલા સાધો ક્વ તે યાતા વિવેકિતા ॥

અથ વા ચિત્ત ભર્તારં સ્વં પ્રત્ય્ ઉત્કણ્ઠસે સખે ।
તિષ્ઠોત્કણ્ઠાવિવલિતં કિમ્ અનુત્કણ્ઠિતેન તે ॥

કિં કિલોત્કણ્ઠસે વાપિ ભર્તા યાતો જરાં ભવેત્ ।
તપસ્વી કૃશગાત્રશ્ ચ ભવેન્ નિર્વાસનસ્ તથા ॥

મત્તો રાજ્યાચ્ ચ ભોગેભ્યો મન્યે ઽસ્યામૂલતાં ગતા ।
વાસના લતિકા પ્રાવૃણ્નદીતટગતા યથા ॥

એકાન્તમતિર્ એકાત્મા નીરસશ્ શાન્તવાસનઃ ।
મન્યે ભવતિ મે ભર્તા શુષ્કવૃક્ષસમસ્થિતિઃ ॥

તથાપિ ચિત્ત કોત્કણ્ઠા ભવ વોત્કણ્ઠયાન્વિતમ્ ।
પતિમ્ ઉદ્બોધ્ય યોગેન શ્લેષયિષ્યામ્ય્ અહં ગલે ॥

પ્રમૃષ્ટવાસનં ભર્તુસ્ સમીકૃત્ય મનો મુનેઃ ।
રાજ્ય એવ નિયોક્ષ્યામિ નિવત્સ્યાવસ્ સુખં ચિરમ્ ॥

અહો નુ ચિરકાલેન મનોરથમ્ ઇમં શુભમ્ ।
અહમ્ આસાદયિષ્યામિ યદ્ ભર્ત્રા સમચિત્તતા ॥

સમગ્રાનન્દવૃન્દાનામ્ એતદ્ એવોપરિ સ્થિતમ્ ।
યત્ સમાનમનોવૃત્તિસઙ્ગમ્ આસ્વાદને સુખમ્ ॥

ઇતિ ચિન્તાવતી વ્યોમ્ના ચૂડાલોલ્લઙ્ઘ્ય પર્વતાન્ ।
દેશાન્ અબ્દાન્ દિગન્તાંશ્ ચ પ્રાપ મન્દરકન્દરમ્ ॥

અદૃશ્યૈવ નભસ્સ્થૈવ પ્રવિવેશ વનાન્તરમ્ ।
વાત્યેવ પાદપલતાસ્પન્દચિહ્નગમાગમા ॥

વનૈકદેશે કસ્મિંશ્ચિત્ કૃતપર્ણોટજે પતિમ્ ।
દૃષ્ટ્વા યોગેન બુબુધે દેહાન્તરમ્ ઇવાસ્થિતમ્ ॥

હારકેયૂરકટકકુણ્ડલાદિવિભૂષિતઃ ।
અભવન્ મેરુકાન્તિર્ યસ્ તમ્ એવાત્ર દદર્શ સા ॥

કૃશાઙ્ગં કૃષ્ણવર્ણં ચ જીર્ણપર્ણમ્ ઇવ સ્થિતમ્ ।
કજ્જલામ્બુભરસ્નાતં ભૃઙ્ગીશમ્ ઇવ નિસ્સહમ્ ॥

ચીરામ્બરધરં શાન્તમ્ એકાકિનમ્ અવસ્થિતમ્ ।
સ્થલે નિષણ્ણં પુષ્પાણિ ગ્રથયન્તં જરાં ગતમ્ ॥

તમ્ આલોક્યાનવદ્યાઙ્ગી ચૂડાલા પીવરસ્તની ।
કિઞ્ચિજ્જાતવિષાદેદમ્ ઉવાચાત્મનિ ચેતસા ॥

અહો નુ વિષમં મૌર્ખ્યં યદ્ અનાત્મજ્ઞતાત્મકમ્ ।
એવંવિધાસ્ સમાયાન્તિ દશા મૌર્ખ્યપ્રસાદતઃ ॥

અયં સ રાજા લક્ષ્મીવાન્ યો મમાપિ પ્રિયઃ પતિઃ ।
હૃદિ મોહઘુણક્ષુણ્ણામ્ ઇમામ્ અદ્યાગતો દશામ્ ॥

તદ્ અવશ્યમ્ ઇહૈવાદ્ય નાથં વિદિતવેદ્યતામ્ ।
નયામ્ય્ એનં ન સન્દેહો ભોગમોક્ષશ્રિયં તથા ॥

ઇદં રૂપં પરિત્યજ્ય રૂપેણાન્યેન કેનચિત્ ।
સકાશમ્ અસ્ય ગચ્છામિ બોધં દાતુમ્ અનુત્તમમ્ ॥

બાલેયં મમ કાન્તેતિ મદુક્તં ન કરોત્ય્ અયમ્ ।
તસ્માત્ તાપસરૂપેણ બોધયામિ પતિં ક્ષણાત્ ॥

ભર્તા કષાયપાકેન પરિપક્વમતિસ્ સ્થિતઃ ।
ચેતસ્ય્ અસ્યાદ્ય વિમલે સ્વં તત્ત્વં પ્રતિબિમ્બતિ ॥

ઇતિ સઞ્ચિન્ત્ય ચૂડાલા બભૂવ દ્વિજદારકઃ ।
ઈષદ્ધ્યાનાદ્ ગતાન્યત્વં ક્ષણાદ્ અમ્બુતરઙ્ગવત્ ॥

પપાત વિપિને તસ્મિન્ દ્વિજપુત્રકરૂપિણી ।
ભર્તુર્ અભ્યાજગામાગ્રં મન્દસ્મિતલસન્મુખી ॥

દદર્શ દ્વિજપુત્રં તં પુરો યાતં શિખિધ્વજઃ ।
વનાન્તરાદ્ ઉપગતં તપોમૂર્તિમ્ ઇવાસ્થિતમ્ ॥

દ્રવત્કનકગૌરાઙ્ગં મુક્તાહારવિભૂષિતમ્ ।
શુક્લયજ્ઞોપવીતાઙ્ગં શુક્લામ્બરયુગાવૃતમ્ ॥

કમણ્ડલુધરં કાન્તં શાન્તં દાન્તમ્ અનામયમ્ ।
વ્યાપ્તપ્રકોષ્ઠં દ્વિગુણેનાક્ષસૂત્રેણ ચારુણા ॥

ભૂમાવ્ અલગ્નચરણં કિષ્કુમાત્રોપરિ સ્થિતમ્ ।
કુન્તલવ્યાપ્તમૂર્ધાનં સાલિમાલમ્ ઇવામ્બુજમ્ ॥

ભાસયન્તં પ્રદેશં તં શારીરૈર્ દીપ્તિમણ્ડલૈઃ ।
કુણ્ડલાભૂષિતમુખં નવમ્ અર્કમ્ ઇવોદિતમ્ ॥

શિખાસમ્પ્રોતમન્દારં શૃઙ્ગસ્થેન્દુમ્ ઇવાચલમ્ ।
કાન્તોપશાન્તવપુષમ્ ઊર્જિતં વિજિતેન્દ્રિયમ્ ॥

હિમાભભસ્મતિલકભૂષિતાલિકસુન્દરમ્ ।
મેરું હેમતટાલીનપૂર્ણેન્દુમ્ ઇવ ચઞ્ચલમ્ ॥

તમ્ આલોક્ય દ્વિજસુતં સમુત્તસ્થૌ શિખિધ્વજઃ ।
દેવપુત્રાગમધિયા સમ્પરિત્યક્તપાદુકઃ ॥

દેવપુત્ર નમસ્કાર ઇદમ્ આસનમ્ આસ્યતામ્ ।
ઇત્ય્ અસ્ય દર્શયામ્ આસ પાણિના પત્ત્રવિષ્ટરમ્ ॥

દદૌ ચ દ્વિજપુત્રસ્ય પુષ્પવૃષ્ટિં કરોદરે ।
ચન્દ્રઃ કુમુદષણ્ડસ્ય પ્રાલેયમ્ ઇવ પલ્લવે ॥

હે રાજર્ષે નમસ્ તુભ્યમ્ ઇતિ દ્વિજસુતો વદન્ ।
ગૃહીત્વા કુસુમાન્ય્ અસ્માદ્ વિવેશ દલવિષ્ટરે ॥

દેવપુત્ર મહાભાગ કુત આગમનં કૃતમ્ ।
દિવસસ્ સફલો ઽયં મે યત્ ત્વામ્ અદ્યાસ્મિ દૃષ્ટવાન્ ॥

ઇદમ્ અર્ઘ્યમ્ ઇદં પાદ્યં પુષ્પાનીમાનિ માનદ ।
ઇમાઃ પ્રગ્રથિતા માલા ગૃહ્યન્તાં ભદ્રમ્ અસ્તુ તે ॥

ઇત્ય્ ઉક્ત્વા પાદ્યમ્ અર્ઘ્યં ચ માલાઃ પુષ્પાણિ ચાનઘ ।
શિખિધ્વજસ્ તદિષ્ટાયૈ દદૌ દેવ્યૈ યથાખિલમ્ ॥

સુબહૂનિ પરિભ્રાન્તો ભૂતલાયતનાન્ય્ અહમ્ ।
ત્વત્તઃ પૂજા યથા પ્રાપ્તા મયેયં ન તથાન્યતઃ ॥

પેશલેનાનુરૂપેણ પ્રશ્રયેણામુનાનઘ ।
મન્યે ઽહં નૂનમ્ અત્યન્તચિરજીવી ભવિષ્યસિ ॥

શાન્તેન મનસોદારમ્ આરાદ્ ઉન્મુક્તકલ્પનમ્ ।
નિર્વાણાર્હં તપસ્ સાધો કચ્ચિત્ સમ્ભૃતવાન્ અસિ ॥

અસિધારાસમં સોમ્ય શાન્તં વ્રતમ્ ઇદં તવ ।
સ્ફીતં યદ્ રાજ્યમ્ ઉત્સૃજ્ય મહાવનનિષેવણમ્ ॥

જાનાસિ ભગવન્ સર્વં દેવસ્ ત્વં કો ઽત્ર વિસ્મયઃ ।
શ્રિયૈવ લોકોત્તરયા જ્ઞાયસે ચિહ્નભૂતયા ॥

એતાન્ય્ અઙ્ગાનિ તે ચન્દ્રાદ્ ઘટિતાનીતિ મે મતિઃ ।
અન્યથા કિં સમાલોકાદ્ અમૃતેનેવ સિઞ્ચસિ ॥

અસ્તિ મે દયિતા કાન્તા પાતિ મે રાજ્યમ્ અદ્ય તત્ ।
તવેવ તસ્યા દૃષ્ટાનિ તાન્ય્ અઙ્ગાન્ય્ અદ્ય સુન્દર ॥

ઉપશાન્તં ચ કાન્તં ચ વપુર્ આપાદમસ્તકમ્ ।
શૃઙ્ગં શુભ્રામ્બુદેનેવ પુષ્પેણાચ્છાદયામુના ॥

નિષ્કલઙ્કેન્દુસઙ્કાશમ્ અઙ્ગમ્ આદિત્યતેજસા ।
મન્યે તે મ્લાનિમ્ આયાતિ સુમનઃપત્ત્રપેલવમ્ ॥

દેવાર્ચનાયાવચિતમ્ ઇદં યત્ કુસુમં મયા ।
અઙ્ગ ત્વદઙ્ગસઙ્ગેન તત્ પ્રયાતુ કૃતાર્થતામ્ ॥

જીવિતં યાતિ સાફલ્યં મમાભ્યાગતપૂજયા ।
દેવાદ્ અપ્ય્ અધિકં પૂજ્યસ્ સતામ્ અભ્યાગતો જનઃ ॥

તત્ કસ્ ત્વં કસ્ય પુત્રસ્ ત્વં કિમ્ આયાતો ઽસ્ય્ અનુગ્રહાત્ ।
એતં મે સંશયં છિન્દ્ધિ વિમલેન્દુસમાનન ॥

રાજર્ષે શૃણુ વક્ષ્યામિ યથાપૃષ્ટમ્ અખણ્ડિતમ્ ।
અવર્ણનં હિ જિહ્મત્વં તત્ સતામ્ અતિનિન્દિતમ્ ॥

અસ્ત્ય્ અસ્મિઞ્ જગતઃ કોશે શુદ્ધાત્મા નારદો મુનિઃ ।
પુણ્યલક્ષ્મ્યા મુખે કાન્તે કર્પૂરતિલકોપમઃ ॥

સ કદાચિન્ મુનિર્ મેરોર્ ગુહાયાં ધ્યાનમ્ આસ્થિતઃ ।
અધિત્યકાયાં ભૂતાનામ્ અદૃશ્યશ્ શાન્તમાનસઃ ॥

તત્ર હેમતટે ગઙ્ગા વહત્ય્ ઉરુતરઙ્ગિણી ।
મેરુલક્ષ્મ્યાસ્ સ્ફુરદ્રૂપા ભાતિ હારલતેવ યા ॥

એકદા નારદમુનિર્ ધ્યાનાન્તે સરિતસ્ તટે ।
ધ્વનદ્વલયમ્ અશ્રૌષીલ્ લીલાકલકલારવમ્ ॥

કિમ્ એતદ્ ઇત્ય્ અસૌ કિઞ્ચિજ્જાતપ્રાયકુતૂહલઃ ।
હેલયાલોકયન્ નદ્યામ્ અપશ્યલ્ લલનાગણમ્ ॥

રમ્ભાતિલોત્તમાપ્રાયં નિર્યાતં જલલીલયા ।
ક્રીડન્તં ત્યક્તવસનં દેશે પુરુષવર્જિતે ॥

કાઞ્ચનામ્ભોજમુકુલસુન્દરૈસ્ સ્તનમણ્ડલૈઃ ।
પરિવેલ્લિતમ્ અન્યોઽન્યં ફલૈઃ કાન્તદ્રુમં યથા ॥

દ્રુતહેમરસાપૂરનિર્ઝરાભોગભાસુરૈઃ ।
કુર્વન્તમ્ ઊરુભિઃ કામમન્દિરસ્તમ્ભવિભ્રમમ્ ॥

નિર્મલીકૃતચન્દ્રેણ વ્યાપ્તવ્યોમ્ના વિલાસિના ।
લાવણ્યરસપૂરેણ તર્જયન્તમ્ ઇવાપગામ્ ॥

પ્રાકારૈર્ અમરોદ્યાને રથચક્રૈર્ મનોભુવઃ ।
ઉત્પથાર્પિતગઙ્ગામ્બુનિતમ્બતટસેતુભિઃ ॥

સર્વત્ર દૃષ્ટસર્વાઙ્ગં વિશ્વરૂપમ્ ઇવાસ્થિતમ્ ।
પ્રતિબિમ્બિતસર્વાર્થમ્ અન્યોઽન્યાદર્શતાં ગતમ્ ॥

કાલકલ્પતરોર્ વર્ષવિટપાત્ પક્ષપલ્લવાત્ ।
વિવિધર્તુલતાજાલાદ્ દિનશ્રીકલિકાકુલાત્ ॥

આલોકપુષ્પરજસો જાતાદ્ ગગનકાનને ।
સ્ફુરજ્જગત્ખગવ્રાતાત્ સપ્તાબ્ધ્યેકાલવાલકાત્ ॥

માસસ્તબકવૃન્તેષુ વૃદ્ધિં યાન્તં રસાન્વિતમ્ ।
ઉદ્ધૃત્યોદ્ધૃત્ય સમ્પૂર્ણં ચાલિતામ્ભોદપલ્લવમ્ ॥

આલોલાલકકેશાક્ષિતારકાદિમધુવ્રતમ્ ।
અમૃતાપદ્વિઘાતાય કોશસઞ્ચયકારિભિઃ ॥

દુષ્પ્રાપે ભૂતસઙ્ઘાનાં વિકસત્કનકામ્બુજે ।
પદ્મપલ્લવસઞ્છન્નં ગુપ્તં મેરોર્ ગુહાન્તરે ॥

શીતલે સ્વર્ધુનીતીરે યત્નોત્સૃષ્ટમલં પુરઃ ।
ચન્દ્રબિમ્બફલાપૂરમ્ એકત્રૈવોપસમ્ભૃતમ્ ॥

સ્ત્રૈણમ્ આલોક્ય તત્ કાન્તં સહસૈવ મનો મુનેઃ ।
અનાશ્રિતવિવેકાંશં બભૂવાનન્દિતં સ્ફુરત્ ॥

આનન્દવલિતે ચિત્તે ક્ષુબ્ધે પ્રાણાનિલે સ્થિતે ।
બભૂવ તસ્ય તુષ્ટસ્ય મદનસ્ખલિતં તદા ॥

ફલં રસાપૂર્ણમ્ ઇવ ગ્રીષ્માન્ત ઇવ તોયદઃ ।
પ્રત્યગ્રઃ પાદપશ્ છિન્નલતાવૃન્ત ઇવોત્તમઃ ॥

અવશ્યાયકણસ્યન્દી શશાઙ્ક ઇવ વા મુનિઃ ।
બિસં દ્વિધા યાતમ્ ઇવ ગલત્સારરસો ઽભવત્ ॥

તાદૃશો ઽપિ બહુજ્ઞો ઽપિ જીવન્મુક્તો ઽપ્ય્ અસૌ મુનિઃ ।
નિરિચ્છો ઽપિ નિરાસ્થો ઽપિ નકિઞ્ચિદુપમો ઽપ્ય્ અલમ્ ॥

સબાહ્યાભ્યન્તરં નિત્યમ્ આકાશવિશદો ઽપિ ચ ।
નારદો ઽપિ કથં બ્રહ્મન્ મદનસ્ખલિતો ઽભવત્ ॥

સર્વસ્યા એવ રાજેન્દ્ર ભૂતજાતેર્ જગત્ત્રયે ।
દેવાદેર્ અપિ દેહો ઽયં દ્વયાત્મૈવં સ્વભાવતઃ ॥

અજ્ઞમ્ અસ્ત્વ્ અથ વા તજ્જ્ઞં યાવન્ મત્તં શરીરકમ્ ।
સર્વમ્ એવ જગત્ય્ અઙ્ગ સુખદુઃખમયં સ્મૃતમ્ ॥

હૃદ્યાદિના પદાર્થેન કેનચિદ્ વર્ધતે સુખમ્ ।
આલોક ઇવ દીપેન મહામ્બુધિર્ ઇવેન્દુના ॥

તુચ્છાદિના પદાર્થેન દુઃખં કેનચિદ્ એતિ હિ ।
તમો મેઘપટેનેવ સ્વભાવો હ્ય્ અત્ર કારણમ્ ॥

સ્વરૂપે નિર્મલે સત્યે નિમેષમ્ અપિ વિસ્મૃતે ।
દૃશ્યમ્ ઉલ્લાસમ્ આપ્નોતિ પ્રાવૃષીવ પયોધરઃ ॥

અનારતાનુસન્ધાનાદ્ અનુન્મેષમ્ અવિસ્તૃતે ।
સ્વરૂપે નોલ્લસત્ય્ એષ ચિતિ દૃશ્યપિશાચકઃ ॥

યથા તમઃપ્રકાશાભ્યામ્ અહોરાત્રં સ્થિતિં ગતમ્ ।
તથૈવ સુખદુઃખાભ્યાં શરીરં સ્થિતિમ્ આગતમ્ ॥

એતે હિ સુખદુઃખે દ્વે જન્મકારણદર્શનાત્ ।
અજ્ઞસ્ય લગતશ્ શુક્લપટકુઙ્કુમવદ્ દૃઢમ્ ॥

તજ્જ્ઞસ્ય ત્વ્ અઙ્ગ લગતો મનાગ્ અપિ ચિતેર્ વશાત્ ।
યથા શુભાશુભૌ રાગાવ્ અનાક્રાન્તાન્તરૌ મણેઃ ॥

પુરસ્સ્થવસ્ત્વભાવેન રઞ્જનાં સ્ફટિકો યથા ।
તજ્જ્ઞસ્ ત્યજતિ હે સાધો જીવન્મુક્તમતિર્ મુનિઃ ॥

વસ્તુ સંશ્લેષમાત્રેણ ઘનં રઞ્જિતચેતસઃ ।
ગતે ઽપિ વસ્તુનિ દૃઢં દુર્ધિયઃ પરિતાપિનઃ ॥

ગતે ઽપિ કુઙ્કુમે ભસ્ત્રા તદીયમ્ અનુરઞ્જનમ્ ।
ન જહાતિ યથા મૂઢસ્ તથા વિષયરઞ્જનમ્ ॥

અનેનૈવ ક્રમેણૈતૌ બન્ધમોક્ષૌ વ્યવસ્થિતૌ ।
ભાવનાતાનવં મોક્ષો બન્ધો હિ દૃઢભાવનમ્ ॥

સ્વોત્પત્તિકારણપ્રાપ્તૌ કથં દુઃખં સુખં ચ વા ।
અભ્યુદેતીતિ વદ મે દૂરસ્થાયામ્ અપિ પ્રભો ॥

અત્યુદારમ્ અતીવાચ્છં બહ્વર્થં વચનં તવ ।
શ્રોતું તૃપ્તિં ન ગચ્છામિ મયૂરો ઽભ્રરવેષ્વ્ ઇવ ॥

સ્વોત્પત્તિકારણં હૃદ્યં વસ્ત્વ્ આદાયાક્ષપાણિભિઃ ।
સુખસંવિદ્ ઇયં બાલા નૂનમ્ ઉલ્લસતિ સ્વતઃ ॥

હૃદ્ગતા ક્ષોભમ્ આયાતા જીવં કુણ્ડલિનીગતમ્ ।
સોમ્યમ્ ઉદ્બોધયત્ય્ અન્તસ્ સિંહમ્ અભ્રરવો યથા ॥

પ્રાણાવપૂરિતા નાડીર્ જીવ આક્રમતિ સ્ફુરન્ ।
સમ્યક્સેકપ્રબુદ્ધાત્મા રસો દ્રુમલતા ઇવ ॥

સુખપ્રબોધસઞ્ચારે દુઃખબોધગમે તથા ।
જીવસ્ય નિયતા નાડ્યઃ પૃથગ્ દેહે સ્થિતિં ગતાઃ ॥

સુખિતઃ પ્રસ્ફુરત્ય્ એષ યાસુ તાસુ ન દુઃખિતઃ ।
યે હિ માર્ગાસ્ સુવેષસ્ય કુવેષસ્ય ન તે શુભાઃ ॥

જીવસ્ સદૈવ સર્વત્ર દેહે તિષ્ઠતિ વૈ કિલ ।
તસ્ય દુઃખે સુખે વાપિ નિયતં સ્ફુરિતં કુતઃ ॥

યાવત્પ્રમાણં જીવો ઽયં સંશામ્યત્ય્ અપરિસ્ફુરન્ ।
તાવત્પ્રમાણમ્ એવૈનં મુક્તં મુક્તમ્ અવૈહિ વૈ ॥

યાવત્પ્રમાણમ્ અધિકં સ્ફુરતિ ક્ષુબ્ધમારુતમ્ ।
તાવત્પ્રમાણમ્ એવૈનં બદ્ધં બદ્ધમ્ અવૈહિ મે ॥

સુખદુઃખકલાસ્પન્દો બન્ધો જીવસ્ય નેતરઃ ।
તદભાવો હિ મોક્ષસ્ સ્યાદ્ બોધાત્ સમ્પદ્યતે ચ સઃ ॥

સુખદુઃખદશે યાવદ્ આનીતે નેન્દ્રિયૈશ્ શઠૈઃ ।
તાવત્ સુપ્તસમસ્ સોમ્યો જીવસ્ તિષ્ઠતિ શાન્તવત્ ॥

સુખમ્ આલોક્ય વા દુઃખમ્ અક્ષાનીતં ચલદ્વપુઃ ।
સમુત્ફલતિ જીવો ઽન્તર્ દૃષ્ટેન્દુર્ ઇવ તોયધિઃ ॥

જીવઃ ક્ષુભ્યતિ દૃષ્ટેન સંવિદાઙ્ગ સુખાદિના ।
આમિષેણેવ માર્જારો મૌર્ખ્યમ્ એવાત્ર કારણમ્ ॥

બોધેન બોધ્યતે જીવ આત્મજ્ઞાનાત્મનાત્મના ।
સુખદુઃખાદિ નાસ્તીતિ તેનાસૌ યાતિ સોમ્યતામ્ ॥

ન સત્ સુખાદિ નૈતન્ મે મુધા ચાયમ્ અહં સ્થિતઃ ।
ઇતિ જીવઃ પ્રબુદ્ધો ઽન્તર્ નિર્વાણં યાતિ શામ્યતિ ॥

સુખાદિવસ્ત્વ્ અસદ્રૂપમ્ ઇત્ય્ અન્તર્બોધસંવિદા ।
ન તદુન્મુખતાં યાતિ જીવશ્ શામ્યતિ કેવલમ્ ॥

સર્વમ્ એવ ચિદાકાશં બ્રહ્મેતિ ઘનનિશ્ચયે ।
સ્થિતિં યાતે શમં યાતિ જીવો નિસ્સ્નેહદીપવત્ ॥

દીપવચ્ છમમ્ આયાતિ સુખાદિસ્નેહસઙ્ક્ષયે ।
સર્વમ્ એકમ્ ઇતિ જ્ઞાત્વા જીવો દ્વિત્વાવિભાવનાત્ ॥

સર્વમ્ આકાશમ્ એવેતિ બુદ્ધ્વા ક્સોભં ન ગચ્છતિ ।
જીવશ્ શૂન્યેન શૂન્યસ્ય કઃ કિલ ક્ષોભવિભ્રમઃ ॥

જીવેનેદૃગ્વિધેનૈવં યદ્ આ પ્રથમસર્ગતઃ ।
સ્વયં સંવિદિતો માર્ગસ્ તેનૈવાદ્યાપિ ગચ્છતિ ॥

સુખસઞ્ચારયોગ્યાસુ જીવે સરતિ નાડિષુ ।
દેવપુત્ર ભવત્ય્ એતદ્ વીર્યવિચ્યવનં કથમ્ ॥

જીવઃ ક્ષુબ્ધયતિ ક્ષુબ્ધઃ પ્રાણાદિપવનાવલીમ્ ।
સંવિદાજ્ઞાંશમાત્રેણ સેનામ્ ઇવ મહીપતિઃ ॥

વાતસ્પન્દેન મેદોઽન્તર્ મજ્જાસારશ્ ચ સ્વસ્થિતિમ્ ।
ત્યજત્ય્ અમ્બ્વભ્રસૌગન્ધ્યરજઃપત્ત્રતૃણાદિ વ ॥

ચલિતં વસ્ત્વ્ અધો યાતિ વાર્યાદિ દહનાદિ ખમ્ ।
દેહાન્ નાડીપ્રણાલેન શુક્રં યાતિ બહિસ્સ્થિતિમ્ ॥

દેવપુત્ર મહાજ્ઞો ઽસિ વેત્સિ પૂર્વાપરં સ્થિતેઃ ।
જ્ઞાયસે વચનાદ્ એવ સ્વભાવો હિ કિમ્ ઉચ્યતે ॥

આદિસર્ગે યથા યદ્ યત્ સ્ફુરિતં બ્રહ્મ બ્રહ્મણિ ।
ઘટાવટપટાદ્યાત્મ તથૈવાદ્યાપિ ચ સ્થિતમ્ ॥

કાકતાલીયવદ્ વારિબુદ્બુદોત્પત્તિનાશવત્ ।
ઘુણાક્ષરવદ્ ઉચ્છૂનં તં સ્વભાવં વિદુર્ બુધાઃ ॥

અસ્મિન્ સ્વભાવવશતો જગતિ પ્રરૂઢે દેહાસ્ સ્ફુરન્તિ વિવિધા વિવિધાવિકારાઃ ।
પ્રક્ષીણવાસનતયા ન ભવન્તિ કેચિદ્ ભૂયો ભવન્તિ ચ પુનસ્ ત્વ્ ઇતરે ઘનાસ્થાઃ ॥