મોક્ષોપાય · અધ્યાય 6.8

સંસારવનષણ્ડે ઽસ્મિંશ્ ચિત્પર્વતતટસ્થિતે ।
કીદૃશી ખલ્વ્ અવિદ્યાખ્યા લતા વિકસિતા તતા ॥

બૃહત્પર્વતપર્વાઢ્યા બ્રહ્માણ્ડત્વક્પરાવૃતા ।
દેહયષ્ટિર્ ઇયં યસ્યાસ્ ત્રિલોકી લોકલાસિની ॥

સુખં દુઃખં ભવો ભાવો જ્ઞાનમ્ અજ્ઞાનમ્ એવ ચ ।
અત્રૈતાન્ય્ ઉરુવૃત્તાનિ મૂલાનિ ચ ફલાનિ ચ ॥

સુખાદ્ અવિદ્યોદેત્ય્ ઉચ્ચૈસ્ તદ્ એવાન્તે પ્રયચ્છતિ ।
દુઃખાદ્ અવિદ્યોદેત્ય્ ઉચ્ચૈસ્ તદ્ એવાન્તે ફલત્ય્ અલમ્ ॥

ભવાદ્ અવિદ્યોદેત્ય્ એષા તમ્ એવ ફલતિ સ્ફુટમ્ ।
ભાવાત્ સત્તામ્ અવાપ્નોતિ તમ્ એવ ફલતિ ક્ષણાત્ ॥

અજ્ઞાનાદ્ વૃદ્ધિમ્ આયાતિ તદ્ એવાસ્યાઃ ફલં સ્મૃતમ્ ।
જ્ઞાનેન યાતિ સંવિત્તિં તદ્ એવાન્તે પ્રયચ્છતિ ॥

નાનાવિધોલ્લાસવતી વાસનામોદદાયિની ।
ઘનપ્રવાલપટલા તનુર્ અસ્યા વિજૃમ્ભતે ॥

દિવસવ્યૂહકુસુમા યામિનીલોલષટ્પદા ।
અજસ્રં સ્પન્દમાનૈષા પ્રપતદ્ભૂતપલ્લવા ॥

આગત્યાગત્ય તરસા વિવેકકરિણા ક્વચિત્ ।
વિધૂયતે ધૂતરજઃપ્રસરા પુનર્ એતિ ચ ॥

જાયમાનપ્રવાલાઢ્યા સઞ્જાતાઙ્કુરદન્તુરા ।
સર્વર્તુકુસુમોપેતા સમગ્રરસશાલિની ॥

જન્મપર્વાલિનીરન્ધ્રા વિનાશચ્છિદ્રદદ્રુલા ।
ભોગાભોગરસાપૂર્ણા વિચારૈકઘુણક્ષતા ॥

વિકસન્ત્યઃ પ્રતિદિનં ચન્દ્રાર્કાવલયો હિ યાઃ ।
વ્યોમ્નિ વાતવિલોલાનિ પુષ્પાણ્ય્ અસ્યાઃ કિલાઙ્ગ તાઃ ॥

અસ્યાઃ પ્રસ્ફુરિતાકારાઃ કોરકત્વમ્ ઉપાગતાઃ ।
પૂરિતાકાશકોશા યાસ્ તારકા રઘુનન્દન ॥

ચન્દ્રાર્કદહનાલોકા અસ્યાસ્ તત્ કૌસુમં રજઃ ।
અનેનેયં હિ ગૌરાઙ્ગી સ્ત્રીવચ્ ચેતાંસિ કર્ષતિ ॥

મનોમાતઙ્ગવલિતા સઙ્કલ્પકલકોકિલા ।
ઇન્દ્રિયવ્યાલશબલા તૃષ્ણાત્વગુપરઞ્જિતા ॥

નીલાકાશતમાલાઙ્ગસંશ્રયેણોન્નતિં ગતા ।
રોદસીજાનુસુસ્તમ્ભા ભુવનોદ્યાનભૂસ્થિતા ॥

અધોબ્રહ્માણ્ડખણ્ડેન સ્વાલવાલેન જાલિના ।
વિહિતાશેષજલધિજલક્ષીરાદિસેચના ॥

ત્રયીવિલોલભ્રમરા રમણીપુષ્પરઞ્જિતા ।
ચિત્સ્પન્દવાતવલિતા ક્રિયાવિપુલપત્ત્રિકા ॥

કુકર્માજગરવ્યાપ્તા સ્વર્ગશ્રીપુષ્પમણ્ડપા ।
જીવજીવકનીરન્ધ્રા નાનામોદમદપ્રદા ॥

નાનારસમયી ચિત્રા નાનાકુસુમહાસિની ।
નાનાફલાવલિવ્યાપ્તા નાનાવર્ણવિકાસિની ॥

નાનાલવાલવલયા નાનાવિહગધારિણી ।
નાનાપરાગપરુષા નાનાભ્રલવલાઞ્છિતા ॥

નાનાલતાકુટ્મલિતા નાનાવનગણોત્થિતા ।
નાનાગિરિતટારૂઢા નાનાચલનિરન્તરા ॥

જાતા ચ જાયમાના ચ મ્રિયમાણા તથા મૃતા ।
અનુચ્છિન્ના તથા ચ્છિન્ના નિત્યમ્ અચ્છેદિની તથા ॥

અતીતા વર્તમાના ચ સત્યેવાસત્પદાસ્પદા ।
નિત્યમ્ અત્યન્તતરુણા નિત્યં શમમ્ ઉપેયુષી ॥

મહાવિષલતૈષા હિ સંસારવિષમૂર્છનામ્ ।
દદાતિ રભસા શ્લિષ્ટા પરામૃષ્ટા વિનશ્યતિ ॥

સ્ફીતેતો ગલિતેતશ્ ચ રૂઢેતસ્ સંસ્થિતાન્વ્ ઇતઃ ।
ઇતો જલમ્ ઇતશ્ શૈલા ઇતો નાગાસ્ સુરા ઇતઃ ॥

ઇતઃ પૃથ્વીત્વમ્ આયાતા તથેતો દ્યુતયા સ્થિતા ।
ઇતશ્ ચન્દ્રાર્કતાં પ્રાપ્તા તથેતસ્ તારકાકૃતિમ્ ॥

ઇતસ્ તમ ઇતસ્ તેજ ઇતઃ ખમ્ ઇત ઉર્વરા ।
ઇતશ્ શાસ્ત્રમ્ ઇતો વેદા ઇતો દ્વયવિવર્જિતા ॥

ઇતઃ પુણ્યમ્ ઇતઃ પાપમ્ ઇતસ્ સ્થાવરમૂઢતા ।
ઇતો જ્ઞાનાત્ પરિક્ષીણા પીનેતો ઽજ્ઞાનભાવનાત્ ॥

ઇતઃ પુણ્યતપોદાનૈઃ ક્ષીયમાણતયા સ્થિતા ।
ઇતો યોગવિલાસેન નૂનં ક્ષયમ્ ઉપાગતા ॥

ક્વચિત્ ખગતયોડ્ડીના ક્વચિદ્ દેવતયા સ્થિતા ।
ક્વચિત્ સ્થાણુતયા રૂઢા ક્વચિત્ પવનતાં ગતા ॥

ક્વચિન્ નરકસંલીના ક્વચિત્ સ્વર્ગનિવાસિની ।
ક્વચિત્ સુરપદં પ્રાપ્તા ક્વચિત્ ક્રિમિતયા સ્થિતા ॥

ક્વચિદ્ વિષ્ણુઃ ક્વચિદ્ બ્રહ્મા ક્વચિદ્ રુદ્રઃ ક્વચિદ્ રવિઃ ।
ક્વચિદ્ અગ્નિઃ ક્વચિદ્ વાયુઃ ક્વચિચ્ ચન્દ્રઃ ક્વચિદ્ યમઃ ॥

યત્ કિઞ્ચનાઙ્ગ ભુવનેષુ મહામહિમ્ના વ્યાપ્તં જરત્તૃણલવત્વમ્ ઉપાગતં વા ।
દૃશ્યં સ્ફુરત્તનુ હરાદ્ય્ અપિ તામ્ અવિદ્યાં વિદ્ધિ ક્ષયાય તદતીતતયાત્મલાભઃ ॥