મોક્ષોપાય · અધ્યાય 6.71

મુનિનાયક તં ભિક્ષું ગત્વા સમ્બોધયન્ત્વ્ અમી ।
નરા મત્પ્રહિતાશ્ શીઘ્રં ચીનબુદ્ધકુટીગતમ્ ॥

રાજંસ્ તસ્ય મહાભિક્ષોસ્ સ દેહઃ પ્રાણવર્જિતઃ ।
ક્લેદં વૈવર્ણ્યમ્ આયાતો નાસૌ જીવિતભાજનમ્ ॥

તસ્ય ભિક્ષોશ્ ચ જીવો ઽસૌ ભૂત્વા પદ્મજસારસઃ ।
જીવન્મુક્તસ્ સ્થિતો ભૂયો નાસૌ સંસૃતિભાજનમ્ ॥

તદ્ગૃહે માસપર્યન્તે બલાન્ નિષ્કાસિતાર્ગડાઃ ।
અન્તર્ આલોકયિષ્યન્તિ ભિક્ષુમ્ અક્ષુણ્ણમાનસમ્ ॥

અન્યેનૈવ સ દેહેન ભિક્ષુર્ મુક્તો વ્યવસ્થિતઃ ।
કથં પ્રબોધ્યતે નષ્ટં તદ્વિહારે શરીરકમ્ ॥

એષા ગુણમયી માયા દુર્બોધેન દુરત્યયા ।
નિત્યં સત્યાવબોધેન સુખેનૈવાતિવાહ્યતે ॥

અસત્યૈવ કૃતારમ્ભા હેમ્નઃ કટકતા યથા ।
પ્રતિભાસવિપર્યાસમાત્રકારણકોદયા ॥

પરમાત્મન એવેયમ્ ઇત્થં માયેતિ મીયતે ।
તરઙ્ગતેવ પયસિ પ્રેક્ષામાત્રવિનાશિની ॥

જ્ઞો ઽપિ દૃશ્યમયાદ્ દીર્ઘસ્વપ્નાત્ સ્વપ્નાન્તરં વ્રજન્ ।
એવં નાન્યત્વમ્ આયાતિ વિવેકાત્ સર્વગાત્મદૃક્ ॥

યો યો ઽસ્ય પ્રતિભાસસ્ સ્યાદ્ આત્મૈવ સ સ બોધતઃ ।
સ એવોદેતિ સંસારકરઞ્જવનગુલ્મદૃક્ ॥

પ્રત્યેકં ભૂતમ્ ઉદિતં પૃથક્ સંસારમણ્ડલમ્ ।
ભિક્ષોસ્ સ્વપ્નાન્તરમ્ ઇવ પરાદ્ વીચિર્ ઇવામ્ભસઃ ॥

પ્રસૃતઃ પદ્મજાદ્ એવ જગત્સ્વપ્નો ઽયમ્ આદિતઃ ।
તથૈવાથ સ્વચિત્તોત્કરૂઢસ્ સર્વજનં પ્રતિ ॥

આપિતામહમ્ આભાતિ સર્ગસ્ સ્વપ્નવિલાસવત્ ।
પ્રત્યેકમ્ ઉદિતસ્ તેન બ્રહ્માણ્ડાનીહ કોટિશઃ ॥

સ્ફુરન્ પરસ્મિન્ પ્રત્યેકં જીવઃ પશ્યતિ વિભ્રમમ્ ।
હૃદયે ઽર્થસમર્થં ચ સ્વપ્નવદ્ દીર્ઘમ્ આન્તરમ્ ॥

ચિત્સત્તામાત્રસામાન્યપ્રતીતિચ્યુતિમાત્રતઃ ।
જરામરણદુઃખાનાં કશ્ચિદ્ ભાજનતાં ગતઃ ॥

પાતાલં બ્રહ્મલોકં વા ચિચ્ ચમત્કૃતિશાલિની ।
ચિત્તાંશસ્પન્દમાત્રેણ કૃત્વા કૃત્વૈવ સંસ્થિતા ॥

ચિત્ સ્પન્દરૂપિણી જીવનામ્નાગત્યાત્મનાત્મનિ ।
અન્યત્રાન્યેવ લુઠતિ ભૂત્વા સમ્ભ્રમભારિણી ॥

બિભેષિ પરમાત્માત્મા પરમાત્મન એવ કિમ્ ।
જીવદેહાદિનામ્નો ઽસ્માત્ પ્રતિબિમ્બાદ્ ઇવાર્ભકઃ ॥

બ્રહ્મણ્ય્ એવ પરં બ્રહ્મ જગદ્દૃષ્ટ્યૈવ સત્ સ્થિતમ્ ।
શુદ્ધાકાશમ્ ઇવાકાશે જલે જલમ્ ઇવામલમ્ ॥

લોકો બ્રહ્મણ એવાયં જગદ્રૂપેણ તિષ્ઠતઃ ।
બિભેત્ય્ અન્યતયોપાત્તાત્ પ્રતિબિમ્બાદ્ ઇવાર્ભકઃ ॥

સ્પન્દે ઽસ્પન્દીકૃતે બોધાચ્ ચિતસ્ સઞ્જ્ઞા વિલીયતે ।
સાપ્ય્ અલં પરિણામેન લીયતે ઽગ્નૌ ઘૃતં યથા ॥

ચિત્સ્પન્દ એવ ચિત્સ્પન્દે સર્વાત્માત્મનિ જૃમ્ભતે ।
સ્પન્દાસ્પન્દૌ જૃમ્ભણાદિ કલ્પિતં નાત્ર વાસ્તવમ્ ॥

ન સ્પન્દો ઽસ્તીહ નાસ્પન્દો નૈકતા નાપિ ચ દ્વિતા ।
શુદ્ધચિન્માત્રમ્ એવાસ્તિ સર્વં ચાસ્તિ યથાસ્થિતમ્ ॥

પરેણ પરિણામેન સર્ગાહન્તાર્થયોશ્ શમે ।
ચિન્માત્રમ્ અપિ નાસ્ત્ય્ એવ નાસ્તીત્ય્ અપિ ન વિદ્યતે ॥

ભેદભાવનયોદેતિ ભેદઃ પ્રકૃતિલાઞ્છનઃ ।
અભેદબોધાદ્ અખિલે ગલિતે શિષ્યતે પરમ્ ॥

નાનાતેહાસ્ત્ય્ અબોધેન સો ઽબોધો ઽસ્ત્ય્ અનવેક્ષણાત્ ।
પ્રેક્ષકશ્ ચૈવ નાસ્ત્ય્ એવ તસ્માન્ નિશ્શઙ્કતા પરા ॥

નાતસ્ સ્વપ્નો ન જાગ્રચ્છ્રીર્ ન સુષુપ્તં ન તુર્યતા ।
ન બન્ધો ઽસ્તિ ન મોક્ષો ઽસ્તિ નાન્યદ્ વા કલનાત્મકમ્ ॥

શાન્તિર્ એકા જગન્નામ્ની શાન્તાવ્ ઇયમ્ અવસ્થિતા ।
અબોધો ઽસત્ય એવાતઃ ક્વ દૃશ્યદ્રષ્ટૃદર્શનમ્ ॥

સ્પન્દો ઽપ્ય્ અસ્પન્દ એવાસ્યા નિસ્સઙ્કલ્પતયા ચિતેઃ ।
ન સ્પન્દાસ્પન્દયોર્ ભિન્ના સઙ્કલ્પરહિતૈવ ચિત્ ॥

દ્વિત્વૈક્યાદિકલારૂપસ્ સઙ્કલ્પશ્ ચિત્તભાવનમ્ ।
સ ચાભાવનમાત્રેણ ગલતિ બ્રહ્મ શિષ્યતે ॥

ચિચ્ચન્દ્રબિમ્બે સઙ્કલ્પકલઙ્કસ્ સ્ફુરતીવ યઃ ।
નાસૌ કલઙ્કસ્ તદ્ વિદ્ધિ ચિદ્ઘનસ્ય ઘનં વપુઃ ॥

ચિદ્ઘનશ્ ચ ન સન્ નાસત્ સ્થીયતાં તત્ તતે પદે ।
ઇત્ય્ અશેષમહાબોધસારસઙ્ગ્રહણં કૃતમ્ ॥

ચિચ્ચન્દ્રબિમ્બાત્ સઙ્કલ્પકલઙ્કો ઽમૃતવિગ્રહાત્ ।
ત્વયા ભાવેન સમ્મૃષ્ટો ભાવાભાવક્ષયાત્મના ॥

ભાવાભાવાદિકલનાં નીત્વા ચિન્મયતાં ચિતા ।
શમોલ્લાસવિલાસાન્તે સમમ્ આસ્સ્વ યથાસુખમ્ ॥

સ્પન્દાસ્પન્દૌ કલ્પનાકલ્પનાંશૌ ચિત્ત્વાન્ નાન્યૌ ચિત્ ત્વ્ અનામા નિરંશા ।
સર્વાકારાનાવૃતિશ્ શાન્તસત્તા સત્ત્વાપૂર્ણૈકાર્ણવાભા સ્થિતેતિ ॥