મોક્ષોપાય · અધ્યાય 6.65

યથાસ્માકં મુને સ્વપ્નપુરપત્તનમણ્ડલમ્ ।
તથૈવ પદ્મજાદીનાં યદિ દેહપરિગ્રહઃ ॥

તથૈવેદં ચ સઞ્જાતં યદિ સર્વમ્ અસન્મયમ્ ।
તદ્ અસ્માકં દૃઢતરઃ પ્રત્યયઃ કથમ્ ઉત્થિતઃ ॥

અસ્મત્સર્ગવદ્ આભાતિ પૂર્વસર્ગપ્રજાપતિઃ ।
સ્વજીવપ્રતિભાસાત્મા વિદ્યતે ન તુ વાસ્તવઃ ॥

સર્વગત્વાચ્ ચિતેસ્ સર્વં જીવસ્ સર્વત્ર સંસૃતિઃ ।
સા ચાસત્યા દર્શનોત્થા સમ્યગ્દર્શનનાશિની ॥

સ્વપ્નાભઃ પ્રતિભાસો ઽસ્ય ય એષ સ્વયમ્ ઉત્થિતઃ ।
અહન્તાપ્રત્યયૈકાત્મા સ એવાતિદૃઢસ્ સ્થિતઃ ॥

સ્વપ્ને ક્ષણવિનાશિત્વં યથા પુંસા ન દૃશ્યતે ।
સર્ગસ્વપ્ને તથૈવૈતદ્ બ્રહ્મણાપિ ન લક્ષ્યતે ॥

સ્વપ્નો ઽગ્રપુરુષસ્યાસ્ય પ્રતિભાસશ્ ચ યો ભવેત્ ।
રામાસ્મદાદિસર્ગાત્મા ભવેત્ તાદૃશ એવ સઃ ॥

યત્ સ્વપ્નપુરુષાજ્ જાતં તત્ સ્વપ્નપુરુષાત્મકમ્ ।
ભવતીત્ય્ અનુભૂતં હિ યદ્ બીજં તત્ ફલં યથા ॥

અસત્યમ્ એવ તદ્ વિદ્ધિ યદ્ અસત્યેન સાધ્યતે ।
અસત્ય્ અર્થે સમર્થે ઽપિ ન યુક્તં ભાવબન્ધનમ્ ॥

અસત્ય્ અર્થે સમર્થે ઽપિ સત્તા ભાવનસમ્ભવા ।
યતસ્ તેન પરિત્યાજ્યમ્ અસદ્ભાવનભાવનમ્ ॥

દૃઢપ્રત્યયિનસ્ સ્વપ્નપુરુષાદ્ યત્ સમુત્થિતમ્ ।
ભવત્ય્ આત્મનિ સર્ગાદિ દૃઢપ્રત્યયમ્ એવ તત્ ॥

નિમેષમાત્રમ્ એવાયં સર્ગસ્વપ્નસ્ સ્ફુરન્ સ્થિતઃ ।
તસ્મિન્ નિમેષ એવાસ્મત્કલ્પતા પરિકલ્પિતા ॥

સુદીર્ઘસ્વપ્નષણ્ડો ઽયં યથોદેતિ પ્રજાપતેઃ ।
સર્ગાદ્યાસ્ સર્વભૂતાનાં પ્રત્યેકમ્ ઉદિતાસ્ તથા ॥

ચિત્તત્ત્વસ્યૈવ ભાવેન સર્ગસ્વપ્નપરમ્પરાઃ ।
સ્ફુરન્ત્ય્ અમ્ભો દ્રવત્વેન યથાવર્તવિવર્તનૈઃ ॥

યદા સ્વપ્નાત્મિકૈવેયં સર્ગલક્ષ્મીર્ ન વાસ્તવી ।
ઇદં સમ્ભવતીદં નો વેત્ય્ અતઃ પ્રલયં ગતમ્ ॥

યદ્ યથા યાદૃશં દૃષ્ટં તત્ તાદૃગ્ વિદ્યતે તથા ।
ન હિ પર્યનુયુજ્યન્તે સ્વપ્નવિભ્રમનીતયઃ ॥

ન તદ્ અસ્તિ જગત્ય્ અસ્મિન્ યન્ ન સમ્ભવતિ ભ્રમે ।
વિચિત્રાસ્ ત્રિષુ લોકેષુ દૃશ્યન્તે વસ્તુદૃષ્ટયઃ ॥

જલમધ્યે જ્વલત્ય્ અગ્નિર્ યથાબ્ધૌ વડવાનલઃ ।
નગરાણ્ય્ અમ્બરે સન્તિ યથા વૈમાનિકાશ્રયાઃ ॥

શિલાસ્વ્ અબ્જાનિ જાયન્તે હેમાદ્રાવ્ ઇવ પાદપાઃ ।
એકાગે સર્વપુષ્પાણિ સન્તિ કલ્પતરૌ યથા ॥

શિલાઃ ફલન્તિ ફલવદ્ યથા રત્નગુલુચ્છકાઃ ।
શિલાન્તઃ પ્રાણિનસ્ સન્તિ ભેકા ઇવ શિલાન્તરે ॥

દૃષદો વારિ નિર્યાતિ ચન્દ્રકાન્તોપલાદ્ ઇવ ।
નિમેષેણ ઘટો યાતિ પટતાં શાપવાન્ ઇવ ॥

સ્વાસત્તામ્ અપિ બુધ્યન્તે સ્વપ્ને સ્વમરણં યથા ।
અધોગામિ જલં વ્યોમ્નિ ડીયતે ઽભ્રગતં યથા ॥

વિતાનમ્ ઇવ ખે વારિ તિષ્ઠતિ સ્વર્નદી યથા ।
ઉડ્ડીયન્તે શિલાસ્ સ્થૂલાઃ પક્ષવન્તો ઽદ્રયો યથા ॥

શિલાતઃ પ્રાપ્યતે સર્વં નનુ ચિન્તામણેર્ ઇવ ।
ચિન્તિતાનિ ફલન્ત્ય્ આશુ દેવોદ્યાનાન્તરેષ્વ્ ઇવ ॥

તાન્ય્ એવ ન ફલન્ત્ય્ આશુ મોક્ષાદીનીવ રાઘવ ।
અચેતનો ઽપિ કુરુતે કર્મ યન્ત્રપુમાન્ ઇવ ॥

એવમાદિસ્ તથાન્યશ્ ચ વિચિત્રારમ્ભવિભ્રમઃ ।
દૃષ્ટશ્ શમ્બરગન્ધર્વવિલાસૈર્ અપ્ય્ અસમ્ભવઃ ॥

દેશકાલક્રિયાદ્રવ્યરત્નશમ્બરશાપજાઃ ।
મયગન્ધર્વજનિતા અનન્તાસ્ સત્યસમ્ભવાઃ ॥

અસમ્ભવસ્ સમ્ભવાનામ્ અપીહાભ્યુપપદ્યતે ।
સમ્ભવાસમ્ભવાંશસ્ય સિદ્ધયસ્ સ્વપ્નવિભ્રમાઃ ॥

ન તદ્ અસ્તિ ન યત્ સત્યં ન તદ્ અસ્તિ ન યન્ મૃષા ।
સર્વં સર્વેણ સર્વત્ર સ્વપ્ને સર્ગાભિધાનકે ॥

સ્વપ્ને નિમગ્નધીર્ જન્તુઃ પશ્યતિ સ્થિરતાં યથા ।
સર્ગસ્વપ્ને મગ્નબુદ્ધિઃ પશ્યતિ સ્થિરતાં તથા ॥

ભ્રમાદ્ ભ્રમાન્તરં ગચ્છન્ સ્વપ્નાત્ સ્વપ્નાન્તરં વ્રજન્ ।
અતિસ્થિરપ્રત્યયભાગ્ ઇહ જીવો વિમુહ્યતિ ॥

શ્વભ્રાન્તરં શ્વભ્રનિપાતદોષાત્ સમ્પ્રાપ્નુવન્ મુગ્ધમૃગઃ પ્રયાતિ ।
મોહં યથા પાતમયૈકરૂપં જીવસ્ તથા સંસૃતિપાતમૂઢઃ ॥