મોક્ષોપાય · અધ્યાય 6.64

એનમ્ આહુઃ પરં તત્ત્વં વિદ્ધ્ય્ એનં પરમં પદમ્ ।
વેદ્મ્ય્ એનમ્ એકમ્ એવાહમ્ એષ એવાસ્તિ નેતરઃ ॥

ય એષ પ્રત્યગાત્માન્તસ્ સર્વસત્તૈકદર્પણઃ ।
એતસ્માદ્ ઇદમ્ ઉત્પન્નં જગદ્ બીજાદ્ ઇવ દ્રુમઃ ॥

બુદ્ધ્યહઙ્કારચિત્તાદિ વર્જયિત્વા જડાત્મકમ્ ।
યત્રાનુભવિતાન્તસ્ તે તદ્ વિદ્ધિ પરમં પદમ્ ॥

શુદ્ધાનુભવમાત્રં યન્ મનોબુદ્ધ્યાદિવર્જિતમ્ ।
મહાચિદભિધં પુણ્યં તદ્ એતત્ પરમં પદમ્ ॥

તત્સ્થા એતે મહારૂપા બ્રહ્મવિષ્ણુહરાદયઃ ।
વિભૂતિભિસ્ સ્ફુરન્ત્ય્ ઉચ્ચૈર્ જનાસ્ તુષ્ટનૃપા ઇવ ॥

આકાશગમનાદ્યાભિઃ ક્રીડાભિઃ ક્રીડ્યતે ચિરમ્ ।
તત્સ્થેનૈવ જનેનેહ સ્વર્ગે સ્વર્ગૌકસા યથા ॥

તત્ પ્રાપ્ય નાઙ્ગ મ્રિયતે તત્ પ્રાપ્યાઙ્ગ ન શોચ્યતે ।
તત્ પ્રાપ્ય ક્ષીયતે નાઙ્ગ તત્ પ્રાપ્યાઙ્ગ ન બધ્યતે ॥

અપારપરમાકાશરૂપિણઃ પરમાત્મનઃ ।
સત્તાસામાન્યરૂપં ચેન્ મનાગ્ અપિ વિભાવ્યતે ॥

તત્ તન્નિમેષમાત્રેણ જન્તુર્ મુક્તમના મુનિઃ ।
કુર્વન્ સંસારકર્માણિ ન ભૂયઃ પરિતપ્યતે ॥

મનો બુદ્ધિર્ અહઙ્કાર ઇતિ યત્ર ક્ષયં ગતમ્ ।
સત્તાસામાન્યમ્ આભાનં કિં તત્ કીદૃશમ્ ઉચ્યતે ॥

યદ્ બ્રહ્મ સર્વદેહસ્થં ભુઙ્ક્તે પિબતિ વલ્ગતિ ।
આદત્તે વિનિહન્ત્ય્ અત્તિ સંવિત્સંવેદ્યવર્જિતમ્ ॥

તત્ સર્વગતમ્ આદ્યન્તરહિતં સ્થિતમ્ ઊર્જિતમ્ ।
સત્તાસામાન્યમ્ અખિલં વસ્તુતત્ત્વમ્ ઇહોચ્યતે ॥

તત્ સ્થિતં ખતયા વ્યોમ્નિ શબ્દે શબ્દતયા સ્થિતમ્ ।
સ્પર્શે સ્થિતં સ્પર્શતયા ત્વચિ તત્ ત્વક્તયા સ્થિતમ્ ॥

રસે લીનં રસતયા રસનાયાં ચ તત્તયા ।
રૂપે રૂપતયા દૃષ્ટં નેત્રે લીનં ચ દૃક્તયા ॥

ઘ્રાણે ઘ્રાણતયા દૃષ્ટં ગન્ધે ગન્ધતયોદિતમ્ ।
પુષ્ટં કાયતયા કાયે ભૂમાવ્ અપિ ચ ભૂતયા ॥

પયસ્તયા ચ પયસિ વાયૌ વાયુતયા સ્થિતમ્ ।
તેજસ્તયા તેજસિ ચ બુદ્ધૌ બુદ્ધિતયા ગતમ્ ॥

મનસ્તયા મનસ્ય્ અન્તર્ અહઙ્કૃત્યાપ્ય્ અહઙ્કૃતૌ ।
રૂઢં સંવિદિ સંવિત્ત્યા ચિતિ ચિત્ત્વેન ચોત્થિતમ્ ॥

વૃક્ષે વૃક્ષતયા લગ્નં પટે પટતયા સ્થિતમ્ ।
ઘટે ઘટતયા રૂઢં વટે વટતયા સ્થિતમ્ ॥

સ્થાવરે સ્થાવરત્વેન જઙ્ગમત્વેન જઙ્ગમે ।
પાષાણત્વેન પાષાણે ચેતનત્વેન ચેતને ॥

અમરેષ્વ્ અમરત્વેન નરત્વેન નરેષુ ચ ।
તિર્યક્ત્વેન ચ તિર્યક્ષુ ક્રિમિત્વેન ક્રિમિસ્થિતૌ ॥

કાલક્રમે કાલતયા ઋતાવ્ ઋતુતયાનયા ।
તુટિક્ષણનિમેષાદૌ સંસ્થિતસ્ તત્તયા વિભુઃ ॥

શુક્લે શુક્લતયા જાતં કૃષ્ણે કૃષ્ણતયા સ્થિતમ્ ।
ક્રિયાસુ સ્પન્દરૂપેણ નિયતૌ નિયમેન ચ ॥

સંસ્થિતસ્ સંસ્થિતૌ સ્થિત્યા નાશે નાશતયા સ્થિતઃ ।
ઉત્પત્તિરૂપેણોત્પત્તાવ્ આસ્થિતઃ પરમેશ્વરઃ ॥

બાલ્યે બાલ્યેન વિશ્રાન્તો યૌવને યૌવનેન ચ ।
જરસા ચ જરારૂપે મરણે મરણેન ચ ॥

ઇતિ સર્વપદાર્થાનામ્ અભિન્નઃ પરમેશ્વરઃ ।
કલ્લોલશીકરોર્મીણામ્ અબ્ધાવ્ ઇવ પયોભરઃ ॥

નાનાતૈષા ત્વ્ અસત્યૈષા સત્યેનાનેન ચૈવ હિ ।
કલ્પિતા ચિત્સ્વભાવેન વેતાલશ્ શિશુના યથા ॥

સર્વત્ર સંસ્થિતિમતા વિગતામયેન વ્યાપ્તં મયેદમ્ અખિલં વિવિધૈર્ વિલાસૈઃ ।
ચિદ્રૂપિણૈવ કલિતાકલિતાત્મનેતિ સર્વોપશાન્તમતિર્ આસ્સ્વ સુખં મહાત્મન્ ॥

ઇત્ય્ ઉક્તવત્ય્ અથ મુનૌ દિવસો જગામ સાયન્તનાય વિધયે ઽસ્તમ્ ઇનો જગામ ।
સ્નાતું સભા કૃતનમસ્કરણા જગામ શ્યામાક્ષયે રવિકરૈશ્ ચ સહાજગામ ॥