મોક્ષોપાય · અધ્યાય 6.58

ભૂય એવ મહાબાહો શૃણુ મે પરમં વચઃ ।
યત્ તે ઽહં પ્રીયમાણાય વક્ષ્યામિ હિતકામ્યયા ॥

માત્રાસ્પર્શાસ્ તુ કૌન્તેય શીતોષ્ણસુખદુઃખદાઃ ।
આગમાપાયિનો ઽનિત્યાસ્ તાંસ્ તિતિક્ષસ્વ ભારત ॥

તે તુ નૈકાત્મનશ્ ચાન્યે ક્વાતો દુઃખં ક્વ વા સુખમ્ ।
અનાદ્યન્તે ઽનવયવે કુતઃ પૂરણખણ્ડને ॥

સંસ્થિતા સ્પર્શમાત્રાખ્યા કલાસ્મિન્ પરમાત્મનિ ।
અનન્તે ઽસન્નિવેશાદૌ હેમ્નીવ કટકાદિતા ॥

યં હિ ન વ્યથયન્ત્ય્ એતે માત્રાસ્પર્શા ભ્રમાત્મકાઃ ।
સમદુઃખસુખો ધીરસ્ સો ઽમૃતત્વાય કલ્પતે ॥

સર્વત્વાદ્ આત્મનસ્ ત્વ્ એતે આભાસાસ્ સંસ્થિતા ઇવ ।
અસદ્રૂપાસ્ ત્વ્ અસદ્રૂપં કથં સોઢું ન શક્યતે ॥

મનાગ્ અપિ ન વિદ્યેતે સુખદુઃખે અસર્વગે ।
સર્વત્વાદ્ આત્મતત્ત્વસ્ય સત્તા કથમ્ ઇવાનયોઃ ॥

નાસતો વિદ્યતે ભાવો નાભાવો વિદ્યતે સતઃ ।
નાસ્ત્ય્ એવ સુખદુઃખાદિ પરમાત્માસ્તિ સર્વગઃ ॥

સત્ત્વાસત્ત્વમતી ત્યક્ત્વૈવૈતયોર્ જગદાત્મનોઃ ।
ત્યક્ત્વા નકિઞ્ચિન્ મધ્યં ચ શેષે બદ્ધપદો ભવ ॥

ન હૃષ્યતિ સુખેનાત્મા દુઃખૈર્ ગ્લાયતિ નાર્જુન ।
દૃષદ્વચ્ ચેતનાત્માપિ શરીરાન્તર્ગતો ઽપિ સન્ ॥

જડં ચિત્તાદિ દુઃખસ્ય ભાજનં દેહતાં ગતમ્ ।
ન ચૈતસ્મિન્ ક્ષતે ક્ષીણે કિઞ્ચિદ્ એવાત્મનઃ ક્ષતમ્ ॥

જડં દેહાદિ દુઃખાદેર્ યદ્ ઇદં ભોક્ત્ર્ ઇતિ સ્થિતમ્ ।
તન્ માયાભ્રમમ્ એવાઙ્ગ વિદ્ધ્ય્ અબોધવશોત્થિતમ્ ॥

ન કિઞ્ચિદ્ એવ દેહાદિ ન ચ દુઃખાદિ વિદ્યતે ।
આત્મનો યત્ પૃથગ્ભૂતં કિં કેનાતો ઽનુભૂયતે ॥

યદ્ ઇદં કથયામ્ય્ અત્ર તેનૈષા તે વિનશ્યતિ ।
ભ્રાન્તિર્ દુરવબોધોત્થા સમ્યગ્બોધેન ભારત ॥

યથા રજ્જ્વામ્ અહિભયં બોધાન્ નશ્યત્ય્ અબોધજમ્ ।
તથા દેહાદિ દુઃખાદિ બોધાન્ નશ્યત્ય્ અબોધજમ્ ॥

વિષ્વગ્ વિશ્વમ્ અજં બ્રહ્મ ન નશ્યતિ ન જાયતે ।
ઇતિ સત્યં પરં વિદ્ધિ બોધઃ પરમ એષ સઃ ॥

બ્રહ્માર્ણવતરઙ્ગસ્ ત્વં કિઞ્ચિદ્ ભૂત્વા વિલીયસે ।
બ્રહ્માવર્તે સ્ફુરસ્ય્ અદ્ય બ્રહ્મૈવાસિ નિરામયમ્ ॥

જગત્ કાલઃ ક્રિયા દેશસ્ ત્વમ્ અહં સૈનિકા ઇતિ ।
બ્રહ્મણ્ય્ એવં પરિસ્પન્દો નાત્ર સ્તસ્ સદસત્ક્રમૌ ॥

જહિ માનં મદં શોકં ભયમ્ ઈર્ષ્યાં સુખાસુખે ।
દ્વૈતમ્ એતદ્ અસદ્રૂપમ્ એકસ્ સદ્રૂપવાન્ ભવ ॥

પુરુષાક્ષૌહિણીનાં ત્વં ક્ષયેણાનુભવાત્મના ।
બ્રહ્મણા બૃંહિતં યુદ્ધં બ્રહ્મ બ્રહ્મમયં કુરુ ॥

અસંવિદન્ સુખં દુઃખં લાભાલાભૌ જયાજયૌ ।
યુદ્ધબ્રહ્મૈકતાં ગચ્છ બ્રહ્માદિસ્તમ્ભ ભારત ॥

લાભાલાભસમો ભૂત્વા ભૂત્વા નૂનં નકિઞ્ચન ।
જડો વાત ઇવ સ્પન્દી પ્રસૃતં કાર્યમ્ આચર ॥

યત્ કરોષિ યદ્ અશ્નાસિ યજ્ જુહોષિ દદાસિ યત્ ।
યત્ કરિષ્યસિ કૌન્તેય તદ્ આત્મેતિ સ્થિરો ભવ ॥

યન્મયો યો ભવત્ય્ અન્તસ્ સ તદ્ આપ્નોત્ય્ અસંશયમ્ ।
બ્રહ્મસત્યમ્ અવાપ્તું ત્વં બ્રહ્મસત્યમયો ભવ ॥

અનપેક્ષ્ય ફલં બ્રહ્મ ભૂત્વા બ્રહ્મેતિ ભાવિતમ્ ।
ક્રિયતે કેવલં કર્મ બ્રહ્મજ્ઞેન યથાગતમ્ ॥

કર્મણ્ય્ અકર્મ યઃ પશ્યત્ય્ અકર્મણિ ચ કર્મ યઃ ।
સ બુદ્ધિમાન્ મનુષ્યેષુ સ ચોક્તસ્ સર્વકર્મકૃત્ ॥

મા કર્મફલહેતુર્ ભૂર્ મા તે સઙ્ગો ઽસ્ત્વ્ અકર્મણિ ।
યોગસ્થઃ કુરુ કર્માણિ સઙ્ગં ત્યક્ત્વા ધનઞ્જય ॥

કર્માસક્તિમ્ અનાશ્રિત્ય તથા નાશ્રિત્ય મૂઢતામ્ ।
નૈષ્કર્મ્યમ્ અપ્ય્ અનાશ્રિત્ય સમસ્ તિષ્ઠ યથાસ્થિતમ્ ॥

ત્યક્ત્વા કર્મફલાસઙ્ગં નિત્યતૃપ્તો નિરાશ્રયઃ ।
કર્મણ્ય્ અભિપ્રવૃત્તો ઽપિ નૈવ કિઞ્ચિત્ કરોતિ સઃ ॥

આસક્તિમ્ આહુઃ કર્તૃત્વમ્ અકર્તુર્ અપિ તદ્ ભવેત્ ।
મૌર્ખ્યે સ્થિતે હિ મનસિ તસ્માન્ મૌર્ખ્યં પરિત્યજેત્ ॥

પરં તજ્જ્ઞત્વમ્ આશ્રિત્ય નિરાસક્તેર્ મહાત્મનઃ ।
સર્વકર્મરતસ્યાપિ કર્તૃતોદેતિ ન ક્વચિત્ ॥

અકર્તૃત્વાદ્ અભોક્તૃત્વમ્ અભોક્તૃત્વાત્ સમૈકતા ।
સમૈકત્વાદ્ અનન્તત્વં તતો બ્રહ્મત્વમ્ આતતમ્ ॥

નાનાતામ્ અલમ્ ઉત્સૃજ્ય પરમાત્મૈકતાં ગતઃ ।
કુર્વન્ કાર્યમ્ અકાર્યં ચ નૈવ કર્તા ત્વમ્ અર્જુન ॥

યસ્ય સર્વે સમારમ્ભાઃ કામસઙ્કલ્પવર્જિતાઃ ।
જ્ઞાનાગ્નિદગ્ધકર્માણં તમ્ આહુઃ પણ્ડિતં બુધાઃ ॥

સમસ્ સોમ્યસ્ સ્થિરસ્ સ્વસ્થશ્ શાન્તસ્ સર્વાર્થનિસ્સ્પૃહઃ ।
યસ્ તિષ્ઠતિ સ સુવ્યગ્રો ઽપ્ય્ અલમ્ અવ્યગ્રતાં ગતઃ ॥

નિર્દ્વન્દ્વો નિત્યસત્ત્વસ્થો નિર્યોગક્ષેમ આત્મવાન્ ।
યથાપ્રાપ્તાનુવર્તી ચ ભવ ભૂષિતભૂતલઃ ॥

કર્મેન્દ્રિયાણિ સંયમ્ય ય આસ્તે મનસા સ્મરન્ ।
ઇન્દ્રિયાર્થાન્ વિમૂઢાત્મા મિથ્યાચારસ્ સ ઉચ્યતે ॥

યસ્ ત્વ્ ઇન્દ્રિયાણિ મનસા નિયમ્યારભતે ઽર્જુન ।
કર્મેન્દ્રિયૈઃ કર્મયોગમ્ અસક્તસ્ સ વિશિષ્યતે ॥

આપૂર્યમાણં ત્વ્ અચલપ્રતિષ્ઠં સમુદ્રમ્ આપઃ પ્રવિશન્તિ યદ્વત્ ।
તદ્વત્ કામા યં પ્રવિશન્તિ સર્વે સ શાન્તિમ્ આપ્નોતિ ન કામકામી ॥