મોક્ષોપાય · અધ્યાય 6.48

કેવલેનેન્દ્રિયૈસ્ સાર્ધં વર્તમાનાર્થવર્તિના ।
અસઙ્ગમેન મનસા યત્ કરોષિ ન તત્ કૃતમ્ ॥

યથા પ્રાપ્તિક્ષણે વસ્તુ પ્રથમં તુષ્ટયે તથા ।
ન પ્રાપ્ત્યેકક્ષણાદ્ ઊર્ધ્વમ્ ઇતિ કો નાનુભૂતવાન્ ॥

વાઞ્છાકાલે યથા વસ્તુ તુષ્ટયે નાન્યદા તથા ।
તસ્માત્ ક્ષણસુખે તુષ્ટિં બાલો બધ્નાતિ નેતરઃ ॥

વાઞ્છાક્ષણે તુષ્ટયે યત્ તત્ર વાઞ્છૈવ કારણમ્ ।
તુષ્ટિસ્ ત્વ્ અતુષ્ટિપર્યન્તા તસ્માદ્ વાઞ્છાં પરિત્યજ ॥

યદિ તત્ પદમ્ આપ્નોષિ કદાચિત્ કાલપર્યયાત્ ।
તદ્ અહમ્ભાવનારૂપે ન મઙ્ક્તવ્યં ત્વયા પુનઃ ॥

આત્મજ્ઞાનાચલસ્યાગ્રે રામ વિશ્રાન્તવાન્ અસિ ।
અહમ્ભાવમહાશ્વભ્રે ન પુનઃ પાતમ્ અર્હસિ ॥

પ્રસૃતાનન્તસદ્દૃષ્ટેર્ જ્ઞત્વમેરુશિરસ્સ્થિતેઃ ।
પુનર્ ગર્ભાન્ધકારાન્તઃપાતાલપતનં કુતઃ ॥

દૃશ્યતે તે સ્વભાવો ઽયં સમતાસત્યતામયઃ ।
મન્યે ક્ષીણવિકલ્પો ઽસિ જાતો ઽસિ ગતકાલિકઃ ॥

સ્વભાવો ઽયં સ્થિરો રામ ઇત્ય્ આવેદયતીવ મે ।
સોમ્ય પૂર્ણાર્ણવપ્રખ્યા સમતા નિર્મલા તવ ॥

આશા યાતુ નિરાશત્વમ્ અભાવં યાતુ ભાવના ।
અમનસ્ત્વં મનો યાતુ તવાસઙ્ગેન જીવતઃ ॥

યાં યાં વસ્તુદૃશં યાસિ તસ્યાં તસ્યામ્ અવસ્થિતમ્ ।
સત્તાસામાન્યરૂપેણ બ્રહ્મ બૃંહિતચિદ્ઘનમ્ ॥

અજ્ઞાતાત્મા નિબદ્ધો ઽસિ વિજ્ઞાતાત્મા ન બધ્યસે ।
રામ ત્વં સ્વાત્મનાત્માનં બોધયસ્વ બલાદ્ અતઃ ॥

યત્ર ન સ્વદતે વસ્તુ સ્વદતે ચ યથાગતમ્ ।
અવાસનત્વં તદ્ વિદ્ધિ સામ્યમ્ આકાશકોમલમ્ ॥

વાસનારહિતૈર્ અન્તર્ ઇન્દ્રિયૈર્ આહરન્ ક્રિયાઃ ।
ન વિક્રિયામ્ અવાપ્નોષિ ખવત્ ક્ષોભશતૈર્ અપિ ॥

જ્ઞાતા જ્ઞાનં તથા જ્ઞેયં ત્રયમ્ એકતયાત્મનિ ।
શાન્તાત્માનુભવન્ ભવ્ય ન ભૂયોભવભાગ્ અસિ ॥

ચિત્તોન્મેષનિમેષાભ્યાં સંસારપ્રલયોદયૌ ।
વાસનાપ્રાણસંરોધાદ્ અનુન્મેષં મનઃ કુરુ ॥

પ્રાણોન્મેષનિમેષાભ્યાં સંસૃતેઃ પ્રલયોદયૌ ।
તમ્ અભ્યાસપ્રયોગાભ્યામ્ ઉન્મેષરહિતં કુરુ ॥

મૌર્ખ્યોન્મેષનિમેષાભ્યાં કર્મણાં પ્રલયોદયૌ ।
તદ્ વિલીનં કુરુ બલાદ્ ગુરુશાસ્ત્રાર્થસઙ્ગમૈઃ ॥

યથા વાતરજસ્સઙ્ગસ્પન્દાત્ સ્તમ્ભાભ્રવેદનમ્ ।
તથા ચિતા ચેત્યતયા સ્પન્દાદ્ ઇદમ્ ઉપસ્થિતમ્ ॥

દૃશ્યદર્શનસમ્બન્ધસ્પન્દજેયં જગદ્ગતિઃ ।
સ્ફુરત્ય્ આલોકકુડ્યાદિસઙ્ગજા વર્ણધીર્ ઇવ ॥

દૃશ્યદર્શનસમ્બન્ધસ્પન્દાભાવે ન જાયતે ।
વેદના ભવદાભાસા ચિત્રપુંસામ્ ઇવાશયે ॥

ચિત્તસ્પન્દોત્થિતા માયા તદભાવે વિલીયતે ।
પયસ્સ્પન્દોત્થિતા વીચિસ્ તદભાવેન શામ્યતિ ॥

ત્યાગતો વાસનાંશસ્ય બોધાદ્ વા પ્રાણરોધનાત્ ।
ચિત્તે નિસ્સ્પન્દતાં યાતે કુતસ્ સ્પન્દસ્ય સમ્ભવઃ ॥

અસંવિત્સ્પન્દમાત્રેણ યાતિ ચિત્તમ્ અચિત્તતામ્ ।
પ્રાણાનાં વા નિરોધેન તદ્ એવ ચ પરં પદમ્ ॥

દૃશ્યદર્શનસમ્બન્ધે યત્ સુખં પારમાત્મિકમ્ ।
તદન્તૈકાન્તસંવિત્ત્યા બ્રહ્મદૃષ્ટ્યા મનઃક્ષયઃ ॥

યત્ર નાભ્યુદિતં ચિત્તં તત્ તત્ સુખમ્ અકૃત્રિમમ્ ।
ન સ્વર્ગાદૌ સમ્ભવતિ મરૌ હિમગૃહં યથા ॥

ચિત્તોપશમજં સ્ફારમ્ અવાચ્યં વચસાં સુખમ્ ।
ક્ષયાતિશયનિર્મુક્તં નોદેતિ ન ચ શામ્યતિ ॥

બોધાદ્ ભવતિ ચિત્તાન્તો નિર્બોધાચ્ ચિત્તતોદિતા ।
બાલવેતાલવત્ તેન મોહશ્રીર્ ઘનતાં ગતા ॥

વિદ્યમાનમ્ અપિ હ્ય્ એતચ્ ચિત્તં બોધાદ્ વિલીયતે ।
સદ્ અપ્ય્ અસદ્ ઇવાભાતિ તામ્રં હેમીકૃતં યથા ॥

જ્ઞસ્ય ચિત્તં ન ચિત્તાખ્યં જ્ઞચિત્તં સત્ત્વમ્ ઉચ્યતે ।
નામાર્થાન્યત્વભાક્ ચિત્તં બોધાત્ તામ્રસુવર્ણવત્ ॥

ન સમ્ભવતિ ચિત્તત્વં તેન તત્ પ્રવિલીયતે ।
ભ્રમશ્ શામ્યતિ બોધેન નાભાવો વિદ્યતે સતઃ ॥

અવસ્ત્વ્ એતદ્ વિકલ્પાત્મ ચિત્તાદિ શશશૃઙ્ગવત્ ।
સર્વત્વાદ્ આત્મનસ્ તસ્માત્ તદ્ વિબોધાદ્ વિલીયતે ॥

ચિત્તં સત્ત્વં સમાયાતં કઞ્ચિત્ કાલં જગત્સ્થિતૌ ।
વિહૃત્ય તુર્યાવસ્થાયાં તુર્યાતીતં ભવત્ય્ અતઃ ॥

બ્રહ્મૈવ ભૂરિભુવનભ્રમવિભ્રમૌઘૈર્ ઇત્થં સ્થિતં સમમ્ અનેકતયૈકમ્ એવ ।
સર્વાત્મ સમ્ભવતિ નેતરદ્ અઙ્ગ કિઞ્ચિચ્ ચૈત્તાદિ કાઞ્ચનહૃદીવ હિ સન્નિવેશઃ ॥