મોક્ષોપાય · અધ્યાય 6.49

અત્રેમામ્ અવબોધાય વિસ્મયોત્ફુલ્લકારિણીમ્ ।
અપૂર્વામ્ એવ સઙ્ક્ષેપાદ્ રામ રમ્યાં કથાં શૃણુ ॥

યોજનાનાં સહસ્રાણિ વિપુલં વિમલં સ્ફુટમ્ ।
યુગૈર્ અપ્ય્ અજરદ્રૂપમ્ અસ્તિ બિલ્વફલં મહત્ ॥

અવિનાશરસાધારં સુધામધુરસારવત્ ।
પુરાણમ્ અપિ બાલેન્દુદલમાર્દવસુન્દરમ્ ॥

વ્યૂઢસહ્યમહામેરુમન્દરાદ્રિતૃણાવલેઃ ।
મહાકલ્પાન્તવાત્યાયા અપિ વેગૈર્ અચાલિતમ્ ॥

યોજનાયુતકોટીનાં કોટિલક્ષશતૈર્ અપિ ।
વૈપુલ્યેનાપરિચ્છેદ્યં ફલમ્ આદ્યં જગત્સ્થિતેઃ ॥

અસ્ય બિલ્વફલસ્યોચ્ચૈર્ બ્રહ્માણ્ડાનિ સમીપતઃ ।
હરન્તિ લીલાં શૈલે ઽધો રાજિકાકણપદ્ધતેઃ ॥

સ્યન્દમાનરસાપૂરાં સ્વાદ્વીં રસચમત્કૃતિમ્ ।
યસ્યાતિશેતે નો કશ્ચિદ્ અપિ રાઘવ ષડ્રસઃ ॥

ન કદાચન પાકેન પાતાન્તેન સમેતિ યત્ ।
સદૈવ પક્વમ્ અપ્ય્ અઙ્ગ જરસા યન્ ન બાધ્યતે ॥

બ્રહ્મવિષ્ણ્વિન્દ્રરુદ્રાદ્યા જરઢાઃ કેચિદ્ એવ નો ।
યસ્યોત્પત્તિં વિજાનન્તિ મૂલં વા વૃક્ષમ્ એવ વા ॥

અદૃષ્ટાઙ્કુરવૃક્ષસ્ય ત્વ્ અદૃષ્ટકુસુમોદ્ગતેઃ ।
અસ્તમ્ભમૂલશાખસ્ય ફલમ્ એવાવલોક્યતે ॥

એકપિણ્ડઘનાકારવ્યાતતસ્થૌલ્યશાલિનઃ ।
યસ્યોત્પત્તિવિકારાદિપરિણામો ન દૃશ્યતે ॥

સમસ્તફલસારસ્ય ફલસ્યાસ્ય મહાકૃતેઃ ।
મજ્જાન્તર્ અસ્તિ વિતતો નિર્વિકારો રસાન્તરઃ ॥

શિલાન્તર્ ઇવ નીરન્ધ્રસ્ સ્યન્દમાનેન્દુબિમ્બવત્ ।
રસં સ્વસંવિદાસ્વાદ્યં સ્યન્દમાન ઋતામૃતમ્ ॥

સેકસ્ સકલસૌખ્યાનાં શીતલાલોકકારકઃ ।
શૈલાભો ઽમૃતપિણ્ડાભો મણ્ડ આત્મફલસ્થિતેઃ ॥

તસ્માત્ પરમમજ્જા તુ યાસૌ સ્વાદ્વી ચમત્કૃતિઃ ।
અન્તર્ અક્ષુભિતા નિત્યમ્ અનન્યા શ્રીફલાઙ્ગતઃ ॥

સ્વસન્નિવેશવૈચિત્ર્યમ્ અનન્યત્વફલાઙ્ગકમ્ ।
અત્યજન્ત્યા તયા તન્વ્યા સ્થૂલયાપ્ય્ અતિબાલયા ॥

ઇયમ્ અસ્મીતિ કલનાદ્ અસત્સદન્યતામલમ્ ।
ભેદાદ્ય્ અસમ્ભવદ્ ઇદં સ્વયમ્ ઉત્પાદ્ય ભાવિતમ્ ॥

અહઙ્કલા સમુદયસમનન્તરમ્ એવ સા ।
વલિતાકાશશબ્દાઙ્ગત્રૈલોક્યપરમાણુભિઃ ॥

ઇત્ય્ અનુક્રમતો યાતા સા સંવિચ્છક્તિરૂપતામ્ ।
મજ્જા પ્રાક્સન્નિવેશં સ્વં તમ્ એવાપ્ય્ અસમુજ્ઝતી ॥

સંવિચ્છક્ત્યા તયા તત્ર તતસ્ તરલરૂપયા ।
નિજ એવ પરે રૂપે દૃગ્ ઇત્થં સમ્પ્રસારિતા ॥

ઇદં વ્યોમમહાનન્તમ્ ઇયં કાલમહાકલા ।
ઇયં નિયતિર્ ઉદ્યુક્તા ક્રિયેયં સ્પન્દધર્મિણી ॥

અયં સઙ્કલ્પવિસ્તારસ્ ત્વ્ અયમ્ આશાભરભ્રમઃ ।
રાગદ્વેષસ્થિતિર્ ઇયં હેયોપાદેયધીર્ ઇયમ્ ॥

ઇયં ત્વત્તા ત્વ્ ઇયં મત્તા તત્તેયં સંસ્થિતિસ્ ત્વ્ ઇયમ્ ।
બ્રહ્માણ્ડૌઘો ઽયમ્ ઊર્ધ્વસ્થસ્ ત્વ્ અયમ્ અગ્રે ઽયમ્ અપ્ય્ અધઃ ॥

અયં પુરઃ પાર્શ્વતો ઽયં પશ્ચાદ્ આરાદ્ દવીયસિ ।
ઇદં ભૂતં વર્તમાનં ભવિષ્યત્ ત્વ્ ઇદમ્ ઇત્ય્ અપિ ॥

ઇદમ્ અન્તસ્સ્થિતાનલ્પકલ્પનામ્ભોરુહાલયમ્ ।
બ્રહ્માણ્ડમણ્ડપાપિણ્ડક્રીડામણ્ડપમણ્ડલમ્ ॥

અનન્તકલનાતત્ત્વપરિપલ્લવિતા હરેઃ ।
હૃદબ્જકર્ણિકા ચેયં લોકપદ્માક્ષમાલિકા ॥

ઇયં કીર્ણમહારુદ્રકણાઙ્કુરિતકોટરા ।
દીર્ઘાધ્વપદવી ધ્વાન્તધ્વંસનેહાપ્રભાવિની ॥

અયં મેરુઃ કકુપ્પત્ત્રજગત્પઙ્કજકર્ણિકા ।
સ્ફુરદિન્દુમધૂલ્લાસલમ્પટામરષટ્પદા ॥

ઇયમ્ ઉદ્દામસૌગન્ધ્યા સ્વર્ગશ્રીપુષ્પમઞ્જરી ।
જગજ્જરઢવૃક્ષસ્ય રજોનરકમૂલિનઃ ॥

ઇયં ચ તારાકિઞ્જલ્કા બ્રહ્માણ્ડકતટસ્થિતા ।
અપારાપારપર્યન્તા વ્યોમનીલસરોજિની ॥

ઇયં ક્રિયાસરિદ્ વાતતરઙ્ગતરણાવલી ।
સર્ગાવર્તવિવર્તસ્થા ભૂરિભૂતપરમ્પરા ॥

ઇયં તમોભ્રમરિણી ક્ષણકલ્પાદિપલ્લવા ।
તેજઃકેસરિણી કાલનલિની વ્યોમપઙ્કજા ॥

ઇમા ભાવવિકારાઢ્યા જરામૃતિવિષૂચિકાઃ ।
વિદ્યાવિદ્યાવિકારાઢ્યા ઇમાશ્ શાસ્ત્રાર્થદૃષ્ટયઃ ॥

ઇતિ સા તસ્ય બિલ્વસ્ય નિજા મજ્જાચમત્કૃતિઃ ।
સ્વકલ્પસન્નિવેશાન્તર્ એવૈવંકૃતસંસ્થિતિઃ ॥

શાન્તા સ્વસ્થા નિરાબાધા સોમ્યેતરતયોજ્ઝિતા ।
કર્તૃત્વમ્ અપ્ય્ અકર્તૃત્વં કૃત્વા કૃત્વૈવ સંસ્થિતા ॥

એકૈકિકૈવ વિવિધેવ વિભાવ્યમાના નૈકાત્મિકા ન વિવિધા નનુ સૈવ સૈવ ।
સત્યાસ્થિતા સકલશાન્તિસમૈકરૂપા સર્વાત્મિકાતિમહતી ચિતિર્ એવ શક્તિઃ ॥