મોક્ષોપાય · અધ્યાય 6.47

એતદ્ ઉક્તં પરેશેન સ્વયમ્ એવ ચ વેદ્મ્ય્ અહમ્ ।
રામ ત્વમ્ અપિ જાનીષે યથેદં સમવસ્થિતમ્ ॥

યત્રાલીકમ્ અલીકેન કિલાલીકં વિલોક્યતે ।
તસ્યાં સંસારમાયાયાં કિં સત્યં કિમ્ અસન્મયમ્ ॥

યથા યેન વિકલ્પેન યદ્વિકલ્પેન કલ્પ્યતે ।
તથા તેનાત્મકલ્પેન ન સતાપ્ય્ અનુભૂયતે ॥

યથા દ્રવત્વં પયસિ યથા સ્પન્દો નભસ્વતિ ।
યથા નભસિ શૂન્યત્વં તથા સર્ગત્વમ્ આત્મનિ ॥

તતઃ પ્રભૃતિ તેનૈવ ક્રમેણાર્ચનમ્ આત્મનઃ ।
અદ્ય યાવદ્ ગતવ્યગ્રઃ કુર્વન્ન્ અહમ્ અવસ્થિતઃ ॥

અનેનાર્ચાવિધાનેન મયેમા રામ વાસનાઃ ।
અખિન્નેનાતિવાહ્યન્તે વ્યવહારપરા અપિ ॥

યથાપ્રાપ્તૈઃ ક્રિયાચારકુસુમૈર્ આત્મનો ઽર્ચનમ્ ।
વ્યુચ્છિન્નમ્ અપ્ય્ ઉચ્છિન્નં મે ન કદાચિદ્ અહર્નિશમ્ ॥

ગ્રાહ્યગ્રાહકસમ્બન્ધે સામાન્યે સર્વદેહિનામ્ ।
યોગિનસ્ સાવધાનત્વં યત્ તદ્ અર્ચનમ્ આત્મનઃ ॥

દૃષ્ટ્યાનયા રઘુપતે સઙ્ગમુક્તેન ચેતસા ।
સંસારે વિપુલારણ્યે વિહરાસ્મિન્ ન ખિદ્યસે ॥

દુઃખે મહતિ સમ્પ્રાપ્તે ધનબન્ધુવિયોગજે ।
એતાં દૃષ્ટિમ્ અવષ્ટભ્ય વિચારં કુરુ સુવ્રત ॥

સુખદુઃખે ન કર્તવ્યે ધનબન્ધૂદયક્ષયૈઃ ।
એવમ્પ્રાયા એવ સર્વા નિત્યં સંસારદૃષ્ટયઃ ॥

જાનાસીવ ગતીશ્ ચિત્રા વિષયાણાં પ્રમાથિનીઃ ।
યથા યાન્તિ યથાયાન્તિ યથા પરિભવન્તિ ચ ॥

એવમ્ એવ પ્રવર્તન્તે પ્રેમાણિ ચ ધનાનિ ચ ।
એવમ્ એવાવહીયન્તે નિમિત્તૈર્ અવિચારિતૈઃ ॥

ન તાસ્ તવ ન તાસાં ત્વં નિર્મલસ્ ત્વં જગત્ક્રિયાઃ ।
ઇદમ્ ઇત્થં જગત્ કિઞ્ચિત્ કિં મુધા પરિતપ્યસે ॥

ત્વમ્ એવાસિ જગદ્રૂપં ચિન્માત્રં વિતતાકૃતિઃ ।
નિજાવયવકાવૃત્તૌ કઃ ક્રમો હર્ષશોકયોઃ ॥

ચિદેકતાનતામ્ એત્ય સૌષુપ્તીમ્ આગતસ્ સ્થિતિમ્ ।
અદ્યપ્રભૃતિ રામ ત્વં તુર્યાવસ્થાત્મકો ભવ ॥

સમસ્ સમસમાભાસો ભાસ્વદ્વપુર્ ઉદારધીઃ ।
તિષ્ઠાત્માચારતો નિત્યં પરિપૂર્ણ ઇવાર્ણવઃ ॥

એતત્ ત્વં શ્રુતવાન્ સર્વં સ્થિતસ્ ત્વં પરિપૂર્ણધીઃ ।
યદીચ્છસીતરત્ પ્રષ્ટું તત્ પૃચ્છ રઘુનન્દન ॥

બ્રહ્મણો ઽનન્તરૂપસ્ય કુતો મલમ્ ઇતિ ત્વયા ।
યત્ પૃષ્ટં પ્રથમે કલ્પે તદ્ અદ્ય પરિચોદય ॥

ઇદાનીં સંશયો બ્રહ્મન્ વિનિવૃત્તો વિશેષતઃ ।
જ્ઞાતં જ્ઞાતવ્યમ્ અખિલં જાતા તૃપ્તિર્ અકૃત્રિમા ॥

નાત્મનો ઽસ્તિ મલં દ્વિત્વં ન ચૈક્યં ન ચ કલ્પના ।
તદા મમાભૂદ્ અજ્ઞાનં પ્રશાન્તમ્ અધુના તુ તત્ ॥

કલઙ્ક આત્મનો ઽસ્તીતિ મમાજ્ઞાનવશેન યા ।
આસીદ્ ભ્રાન્તિર્ ઇદાનીં સા નિવૃત્તા ત્વત્પ્રસાદતઃ ॥

ન જાયતે ન મ્રિયતે ન ચૈવાત્મા કલઙ્કિતઃ ।
સર્વં ચ બ્રહ્મમયમ્ ઇત્ય્ ઉદિતઃ ખલુ ચાસ્મ્ય્ અહમ્ ॥

પ્રશ્નેભ્યસ્ સંશયેભ્યશ્ ચ વાઞ્છિતેભ્યશ્ ચ સર્વતઃ ।
શુદ્ધં મે નિર્ગતં ચેતસ્ ત્વષ્ટા યન્ત્રભ્રમાદ્ ઇવ ॥

સર્વસારોપદેશેષુ પ્રાયઃ પ્રોક્તેષુ સાધુભિઃ ।
નિરાકાઙ્ક્ષસ્ સ્થિતો ઽસ્મ્ય્ અન્તસ્ સુમેરુઃ કનકેષ્વ્ ઇવ ॥

ન તદ્ અસ્ત્ય્ અસ્તિ યત્રાશા ન તદ્ અસ્તિ યદ્ ઈપ્સિતમ્ ।
ન તદ્ અસ્તિ યદ્ આદેયં હેયં મધ્યં ચ વા મમ ॥

ઇદં હેયમ્ ઉપાદેયમ્ ઇદં સદ્ ઇદમ્ અપ્ય્ અસત્ ।
ઇતિ ચિન્તાભ્રમશ્ શાન્તો નિપુણં પરમો મુને ॥

ન સ્વર્ગમ્ અભિવાઞ્છામિ દ્વેષ્મિ વા ન ચ રૌરવમ્ ।
આત્મન્ય્ એવ હિ તિષ્ઠામિ મન્દરાદ્રિર્ ઇવાભ્રમઃ ॥

કણશઃકીર્ણત્રિજગત્ક્ષીરસાગરસન્તતિઃ ।
વિશ્રાન્તશ્ ચિરસમ્ભ્રાન્તો નિર્ભ્રમો રામમન્દરઃ ॥

અવસ્ત્વ્ ઇદમ્ ઇદં વસ્તુ યસ્યેતિ કલનામલમ્ ।
હૃદિ તસ્ય કુસન્દેહજાલિકા જ્વલિતાધિકમ્ ॥

ઇદમ્ ઇત્થં જગદ્ ઇતિ જ્ઞાતં યેન મુનીશ્વર ।
સ યત્ર યાતિ કાર્પણ્યં જગતસ્ તન્ ન લભ્યતે ॥

વિચિત્રાકુલકલ્લોલાજ્ જડાવૃત્તિવિવર્તિતાત્ ।
ત્વત્પ્રસાદેન ભગવંસ્ તીર્ણાસ્ સ્મો ભવસાગરાત્ ॥

સમ્પદામ્ અવધિર્ જ્ઞાતો દૃષ્ટસ્ સીમાન્ત આપદામ્ ।
સર્વસારેષ્વ્ અદીનાસ્ સ્મઃ પૂર્ણાસ્ સ્મઃ પરમેશ્વરાઃ ॥

પરામ્ અભેદ્યામ્ અપરૈર્ દલિતાશામતઙ્ગજામ્ ।
સંસારસમરે સમ્યગ્ ધીરતામ્ આગતં મનઃ ॥

પરિગલિતવિકલ્પતામ્ ઉપેતં પ્રગલિતવાઞ્છમ્ અદીનસારસત્ત્વમ્ ।
ત્રિજગતિ જયતિ પ્રસિદ્ધરૂપં પ્રમુદિતમ્ અન્તર્ અનુત્તરં મનો મે ॥