મોક્ષોપાય · અધ્યાય 6.3

ભાવિ ભૂરિતરઙ્ગાણાં પયો વૃન્દમ્ ઇવાન્તરે ।
યા ચિદ્ વહત્ય્ અનન્તાનિ જગન્ત્ય્ અનઘ સા ભવાન્ ॥

ભવ ભાવનયા મુક્તો ભાવાભાવવિવર્જિતઃ ।
ચિદાત્મન્ સંસ્થિતાઃ ક્વેવ વદ તે વાસનાદયઃ ॥

જીવો ઽયં વાસનાદીદમ્ ઇતિ ચિત્ કચતિ સ્વતઃ ।
ઇતરોક્ત્યર્થયોર્ અત્ર કઃ પ્રસઙ્ગો ઽથ વર્ણ્યતામ્ ॥

મહાતરલગમ્ભીરભાસુરાત્મંશ્ ચિદર્ણવ ।
રામાભિધો ઽસિ સ્તિમિતસ્ સમસ્ સોમ્યો ઽસિ સોમવત્ ॥

યથા ન ભિન્નમ્ અનલાદ્ ઔષ્ણ્યં સૌગન્ધ્યમ્ અમ્બુજાત્ ।
કાર્ષ્ણ્યં કજ્જલતશ્ શૌક્લ્યં હિમાન્ માધુર્યમ્ ઇક્ષુતઃ ॥

આલોકશ્ ચ પ્રકાશાઙ્ગાદ્ અનુભૂતિસ્ તથા ચિતેઃ ।
જલાદ્ વીચિશ્ ચિદાત્મન્ ભોશ્ ચિત્સ્વભાવાત્ તથા જગત્ ॥

ચિતો ન ભિન્નો ઽનુભવો ભિન્નો નાનુભવાદ્ અહમ્ ।
ન મત્તો ભિદ્યતે જીવો ન જીવાદ્ ભિદ્યતે મનઃ ॥

મનસો નેન્દ્રિયં ભિન્નં પૃથગ્ દેહશ્ ચ નેન્દ્રિયાત્ ।
ન શરીરાજ્ જગદ્ ભિન્નં જગતો નાન્યદ્ અસ્તિ હિ ॥

એવં પ્રવર્તિતમ્ ઇવ મહાચક્રમ્ ઇદં ચિરમ્ ।
ન ચ પ્રવર્તિતં કિઞ્ચિન્ ન ચ શીઘ્રં ચ નો ચિરમ્ ॥

નાનેવેદમ્ અનાનૈવ સર્વમ્ એકમ્ અખણ્ડિતમ્ ।
વિદ્યતે વ્યોમનિ વ્યોમ નકસ્મિંશ્ચિન્ નકિઞ્ચન ॥

શૂન્યે શૂન્યં સમુચ્છૂનં બ્રહ્મ બ્રહ્મણિ બૃંહિતમ્ ।
સત્યં વિજૃમ્ભતે સત્યે પૂર્ણે પૂર્ણમ્ અવસ્થિતમ્ ॥

રૂપાલોકમનસ્કારાન્ કુર્વન્ન્ અપિ ન કિઞ્ચન ।
જ્ઞઃ કરોત્ય્ અનુપાદેયાન્ ઉપાદેયે હિ કર્તૃતા ॥

યદ્ ઉપાદેયબુદ્ધ્યાત્તં તદ્ દુઃખાય સુખાય વા ।
ભાવાભાવૈર્ અનાદેયમ્ અકર્તૃ સુખદુઃખયોઃ ॥

યથા નાનાપ્ય્ અનાનૈવ ખં ખે વારીવ વાર્ગણઃ ।
સાર્થકો ઽપ્ય્ અતિશૂન્યાત્મા તથાત્મજગતોઃ ક્રમઃ ॥

અન્તર્ વ્યોમામલો બાહ્યે સમ્યગાચારચઞ્ચુરઃ ।
હર્ષામર્ષવિકારેષુ કાષ્ઠલોષ્ટસમસ્થિતિઃ ॥

ય એવાતિતરાં શત્રુર્ મત્સરી મારણોદ્યતઃ ।
તમ્ એવાકૃત્રિમં મિત્રં યઃ પશ્યતિ સ પશ્યતિ ॥

સમૂલકાષં કષતિ નદીવેગ ઇવ દ્રુમમ્ ।
યસ્ સૌહૃદં મત્સરં ચ સ હર્ષામર્ષદોષહા ॥

રાગદ્વેષવિકારાણાં સ્વરૂપં ચેન્ ન ભાવ્યતે ।
તે તુ સન્તો ઽપ્ય્ અસદ્રૂપાસ્ સેવિતા અપ્ય્ અસેવિતાઃ ॥

યસ્ય નાહઙ્કૃતો ભાવો યસ્ય બુદ્ધિર્ ન લિપ્યતે ।
હત્વાપિ સ ઇમાંલ્ લોકાન્ ન હન્તિ ન નિબધ્યતે ॥

યન્ નાસ્તિ તસ્ય સદ્ભાવપ્રતિપત્તિર્ ઉદાહૃતા ।
માયૈવ સા પરિજ્ઞાનાદ્ એવ નશ્યત્ય્ અસંશયમ્ ॥

નિસ્સ્નેહદીપવચ્ છાન્તો યસ્યાન્તર્ વાસનારસઃ ।
તેન ચિત્રં કૃતં નૈવ જિતં જ્ઞેનાપિ કારિણા ॥

યસ્યાનુપાદેયમ્ ઇદં સમસ્તં પદાર્થજાતં સદસદ્દશાસુ ।
ન દુઃખદાહાય સુખાય નૈવ સ મુક્ત એવેહ સજીવ એવ ॥