મોક્ષોપાય · અધ્યાય 6.249

અથ વાતમયીં ધત્ત્વા જગત્પ્રેક્ષણકૌતુકાત્ ।
ધારણાં ધીરયા વૃત્ત્યા વાતતામ્ અહમ્ આગતઃ ॥

સમ્પન્નો ઽસ્મ્ય્ અનિલો વલ્લીલલનાલોકલાસકઃ ।
કમલોત્પલકુન્દાદિજાલકામોદપાલકઃ ॥

શીકરોત્કરનીહારહેલાહરણતર્ષુલઃ ।
સુરતશ્રાન્તસર્વાઙ્ગસમાહ્લાદનહર્ષુલઃ ॥

તૃણગુલ્મલતાવલ્લીદલતાણ્ડવપણ્ડિતઃ ।
લતૌષધિફલોલ્લાસકુસુમામોદમણ્ડિતઃ ॥

મૃદુર્ મઙ્ગલકાલેષુ લલનાલકચાલકઃ ।
ભીમ ઉત્પાતવાતેષુ પર્ણવત્પ્રૌઢપર્વતઃ ॥

નન્દને કુન્દમન્દારમકરન્દરજોઽરુણઃ ।
નરકે ઽઙ્ગારસમ્ભારો ભુવિ નીહારભાસુરઃ ॥

સાગરે ઽસરલાવર્તલેખાનુમિતસર્પણઃ ।
દિવિ વારિદસઞ્ચારમૃષ્ટામૃષ્ટેન્દુદર્પણઃ ॥

નક્ષત્રક્ષત્રસૈન્યસ્ય રથો રંહોવિબૃંહિતઃ ।
ત્રૈલોક્યસિદ્ધસઞ્ચારવિમાનધરણેહિતઃ ॥

સહોદર ઇવ ક્ષિપ્રગામિત્વાદ્ અસ્ય ચેતસઃ ।
અનઙ્ગો ઽપિ સમસ્તાઙ્ગસ્ સ્પન્દનાનન્દચન્દનઃ ॥

તુષારશીકરાસારજરારોમવિજર્જરઃ ।
આમોદયૌવનોન્માદો મૌનમાર્દવશૈશવઃ ॥

નન્દનામોદમધુરો મધુરોદારસંસૃતિઃ ।
ચારુચૈત્રરથોન્મુક્તો હૃતકાન્તારતશ્રમઃ ॥

ચિરં ગઙ્ગાતરઙ્ગાઙ્ગદોલાન્દોલનસશ્રમઃ ।
શ્રમસ્વરૂપજ્ઞતયા નિવારિતરતશ્રમઃ ॥

પુષ્પભારનતાસ્ સ્પર્શૈર્ વસન્તવનિતાલતાઃ ।
ચિરં ચપલયંલ્ લોલદલહસ્તાલિલોચનાઃ ॥

ચિરં ભુઙ્ક્ત્વેન્દુબિમ્બાઙ્ગં સુપ્ત્વા પૂર્ણાભ્રતલ્પકે ।
વિધૂય કમલાનીકમ્ અપનીતરતશ્રમઃ ॥

સમસ્તરજસામ્ ઓકો વ્યોમગામી તુરઙ્ગમઃ ।
આમોદમદમાતઙ્ગસમુલ્લાસમહાસુહૃત્ ॥

ધારોર્ણાઢ્યતડિચ્છૃઙ્ગપયોદપશુપાલકઃ ।
તન્તુશ્ શીકરમુક્તાનામ્ અરિર્ ઘર્મરજોરુજામ્ ॥

આકાશકુસુમામોદસ્ સર્વશબ્દસહોદરઃ ।
નાડીપ્રણાલીસલિલં ભૂતાઙ્ગોપાઙ્ગનર્તકઃ ॥

મર્મકર્મકરૈકાત્મા હૃદ્ગુહાગેહકેસરી ।
નિત્યમ્ એકાન્તપથિકસ્ સારથિર્ જાતવેદસઃ ॥

આમોદરત્નલુણ્ઠાકો વિમાનનગરાવનિઃ ।
દાહાન્ધકારશીતાંશુશ્ શૈત્યેન્દુક્ષીરસાગરઃ ॥

પ્રાણાપાનકલારજ્જ્વા પ્રાણિનાં યન્ત્રવાહકઃ ।
અરિર્ મિત્રં ચ દીપાનાં દ્વીપસઞ્ચરણે રતઃ ॥

પુરોગતો ઽપ્ય્ અદૃશ્યાત્મા મનોરાજ્યપુરોપમઃ ।
તાલવૃન્તતિલે તૈલમ્ આલાનં સ્પન્દદન્તિનઃ ॥

એકક્ષણલવેનૈવ વલિતાખિલભૂધરઃ ।
વર્ણાવલિતરઙ્ગાણાં ગઙ્ગાવાહરવૈકકૃત્ ॥

શ્યામામ્બુવાહરજસાં મહાવર્તકૃદ્ અમ્ભસામ્ ।
દ્યુનદીવાહવાર્યોઘો નભોનીલોત્પલાલિકઃ ॥

શરીરાવેષ્ટિતોન્મુક્તપુરાણતૃણચોપનઃ ।
સ્પન્દપદ્મવનાદિત્યશ્ શબ્દવર્ષૈકવારિદઃ ॥

વ્યોમકાનનમાતઙ્ગશ્ શરીરગૃહગર્ગટઃ ।
ધૂલીકદમ્બવિપિનમ્ આશાલિઙ્ગનનાયકઃ ॥

સ્ત્યાનીકરણસંશોષધૃતિસ્પન્દનસૌરભૈઃ ।
સશૈત્યૈẖ કર્મભિષ્ ષડ્ભિર્ અલબ્ધક્ષણ આક્ષયમ્ ॥

રસાકર્ષણસુવ્યગ્રો નિત્યં ભ્રાતેવ તેજસઃ ।
હરણાદાનકર્તૄણામ્ અઙ્ગાનાં વિનિયોગકૃત્ ॥

શરીરનગરે નાડીમાર્ગૈર્ ગતિનિરર્ગલઃ ।
રસભાણ્ડપરાવર્તાદ્ આયુર્મણિમહાવણિક્ ॥

શરીરનગરીનાશનિર્માણૈકપરાયણઃ ।
રસકિટ્ટકલાધાતુપૃથક્કરણકોવિદઃ ॥

પ્રતિસૂક્ષ્માણુકં દેહે તતો દૃષ્ટં મયા જગત્ ।
તત્રેત્થંરૂપમ્ આરમ્ભિ સ્ફુટમ્ આભોગિ સુસ્થિરમ્ ॥

પરમાણું પ્રતિ ત્વ્ અત્ર પ્રોહ્યન્ત ઇવ સર્ગકાઃ ।
ન ચ કિઞ્ચિત્ કિલોહ્યન્તે ખાકૃતેẖ કિમ્ ઇવોહ્યતે ॥

સચન્દ્રાર્કાનિલાગ્નીન્દ્રયમવૈશ્રવણેશ્વરાઃ ।
સબ્રહ્મહરિગન્ધર્વવિદ્યાધરમહોરગાઃ ॥

સસાગરગિરિદ્વીપદિગન્તરમહાર્ણવાઃ ।
સલોકાન્તરલોકેશક્રિયાકાલક્રિયાક્રમાઃ ॥

સસ્વર્ગભૂમિપાતાલતલલોકાન્તરાન્તરાઃ ।
સભાવાભાવવૈધુર્યજરામરણસમ્ભ્રમાઃ ॥

એવં નામ તદા રામ ભૂતપઞ્ચકરૂપિણા ।
મયા પ્રવિહૃતં તત્ર ત્રૈલોક્યનલિનોદરે ॥

રસḫ પીતો ઽનુભૂતશ્ ચ ક્ષ્માજલાનિલતેજસામ્ ।
મૂલજાલેષુ વૃક્ષાણાં પ્રાણિનાં ચ સતા મયા ॥

રસાયનઘનાઙ્ગેષુ ચન્દનદ્રવશોભિષુ ।
લુઠિતં ચન્દ્રબિમ્બેષુ તુષારશયનેષ્વ્ ઇવ ॥

સર્વર્તુવનજાલેષુ નાનામોદાનિ દિક્ષ્વ્ અલમ્ ।
ભુક્તાનિ પુષ્પજાલાનિ પ્રોચ્છિષ્ટં દદતાલયે ॥

નતોન્નતાસુ મૃદ્વીષુ સ્વાસ્તીર્ણાસ્વ્ અમ્બરાજિરે ।
સુપ્તં શુભ્રાભ્રમાલાસુ નવનીતસ્થલીષ્વ્ ઇવ ॥

સુમનḫપત્ત્રમૃદુષુ લીનં લક્ષ્મીવિલાસિષુ ।
સુરસિદ્ધાઙ્ગનાઙ્ગેષુ દૂરાસ્તસ્મરવાસનમ્ ॥

કૃતẖ કુમુદકલ્હારકરાલે નલિનીવને ।
કોમલẖ કલહંસીભિર્ લીલાકલકલારવઃ ॥

સરત્સરિત્સિરાસારમૂલભૂમણ્ડલાન્વિતાઃ ।
અઙ્ગેષૂઢાસ્ સ્ફુરદ્ભૂતા લોમાલય ઇવાદ્રયઃ ॥

ચતુર્દિગ્ગ્રથિતાદીર્ઘસરિત્સૂત્રૈસ્ સમુદ્રકૈઃ ।
આદર્શૈર્ ઇવ વિશ્રાન્તમ્ અઙ્ગેષુ પ્રતિબિમ્બિભિઃ ॥

ભૂતસર્ગેણ વિભ્રાન્તં સિદ્ધવિદ્યાધરાદિના ।
મદ્દેહે ચેતિતેનૈવ મક્ષિકાયૌકરૂપિણા ॥

મત્પ્રસાદેન મુદિતૈર્ લબ્ધમ્ અર્કાદિભિર્ વપુઃ ।
કૃષ્ણરક્તસિતાપીતહરિતૈર્ હારિતૈર્ ઇવ ॥

સમુદ્રમુદ્રયા સપ્તદ્વીપસપ્તાત્મરૂપયા ।
સંસ્થયા સ્થાપિતા ભૂમિḫ પ્રકોષ્ઠે વલયોપમા ॥

વિદ્યાધરપુરન્ધ્રીણાં પરામૃષ્ટાઙ્ગયષ્ટિના ।
અદૃષ્ટેનૈવ વિહિતḫ પુલકોલ્લાસ આત્મના ॥

સરિત્સિરાસરત્સારરસાનિ સુષિરાણિ ચ ।
જગન્ત્ય્ એવાસ્થિજાલાનિ મમાસન્ સંસ્થિતાનિ ચ ॥

અસઙ્ખ્યૈર્ વ્યોમમાતઙ્ગૈશ્ ચન્દ્રાર્કચલચામરૈઃ ।
ઉડુમ્બરાન્તર્ મષકૈર્ ઇવ મદ્ધૃદયે સ્થિતમ્ ॥

મયા પાતાલપાદેન ભૂતલોદરધારિણા ।
ખમૂર્ધ્નાપિ તદા રામ ન ત્યક્તા પરમાણુતા ॥

દિક્ષુ સર્વાસુ સર્વત્ર સર્વદા સર્વકારિણા ।
સર્વાત્મનાપ્ય્ અસર્વેણ શૂન્યરૂપેણ સંસ્થિતમ્ ॥

કિઞ્ચિત્ત્વં સદકિઞ્ચિત્ત્વં સાકૃતિત્વં નિરાકૃતિ ।
અનુભૂતં સજાડ્યં ચ ચેતનત્વમ્ અલં મયા ॥

મૈનાકમુગ્ધમીનસ્ય સાગરસ્યાપ્ય્ અણું પ્રતિ ।
સન્તિ સર્ગસહસ્રાણિ સ્વનુભૂતાન્ય્ અથો મયા ॥

જગન્ત્ય્ અઙ્ગે મયોઢાનિ ગૂઢાનિ પ્રકટાનિ ચ ।
પ્રતિબિમ્બપુરાણીવ મકુરેણાજડાત્મના ॥

એવં જલાનિલાગ્નિત્વં ભૂમિત્વં ખાત્મના સતા ।
કૃતં ચિતેવ સ્વપ્નેષુ બત માયા વિજૃમ્ભતે ॥

અપિ તસ્યામ્ અવસ્થાયાં જગન્ત્ય્ આકાશકોશકે ।
મયા દૃષ્ટાન્ય્ અસઙ્ખ્યાનિ પરમાણુકણં પ્રતિ ॥

પરમાણું પ્રતિ વ્યોમ પરમાણું પ્રતિ સ્થિતમ્ ।
સર્ગવૃન્દં યથા સ્વપ્ને સ્વપ્નાન્તરયુતં પુરમ્ ॥

ખમ્ એવાહમ્ અભૂવં ભૂમણ્ડલં દ્વીપકુણ્ડલમ્ ।
સર્વાત્મનાપિ ન વ્યાપ્તં કિઞ્ચનાપિ મયા ક્વચિત્ ॥

સમુત્પાદયતાશેષલતાતરુતૃણાઙ્કુરાન્ ।
ભૂતલેન રસાકૃષ્ટ્યા મયાર્થેનેવ જૃમ્ભિતમ્ ॥

અવદાતતમે શુદ્ધબોધાકાશમયે મયિ ।
જગલ્લક્ષાણિ તિષ્ઠન્તિ ન તિષ્ઠન્તિ ચ કાનિચિત્ ॥

ચિતિ ચારુચમત્કારં ચમત્કુર્વન્તિ યત્ સ્વતઃ ।
સ્વચમત્કૃતયો ઽન્તસ્સ્થાસ્ તદ્ એતાસ્ સૃષ્ટિદૃષ્ટયઃ ॥

અનુભૂતં કૃતં દૃષ્ટં યાવત્ ક્વચન કિઞ્ચન ।
પરમાર્થચમત્કારાદ્ ઋતે નેહોપલભ્યતે ॥

પ્રત્યેકં વિશ્વરૂપાત્મા સર્વકર્તા નિરામયઃ ।
પ્રબુદ્ધશ્ શુદ્ધબોધાત્મા સર્વં બ્રહ્માત્મકં યતઃ ॥

સર્વસ્ સર્વત્ર સર્વાત્મા સર્વગસ્ સર્વસંશ્રયઃ ।
એતત્ પ્રબુદ્ધવિષયમ્ અપ્રબુદ્ધં ન વેદ્મ્ય્ અહમ્ ॥

આકાશકોશવિશદાત્મનિ ચિત્સ્વરૂપે યેયં સ્વતા કચતિ સર્ગપરમ્પરેતિ ।
સાન્તસ્ તદ્ એવ કિલ તાપ ઇવાન્તર્ ઊષ્મા ભેદોપલમ્ભ ઇતિ નાસ્તિ સદ્ અસ્ત્ય્ અનન્તમ્ ॥