મોક્ષોપાય · અધ્યાય 6.240

ચિન્માત્રપરમાકાશ એષ યẖ કથિતો મયા ।
એષો ઽસૌ શિવ ઇત્ય્ ઉક્તસ્ તદા રુદ્રḫ પ્રનૃત્યતિ ॥

યાસૌ તસ્યાકૃતિર્ નાસાવ્ આકૃતિẖ કૃતિનાં વર ।
તચ્ ચિન્માત્રઘનં વ્યોમ તથા કચતિ તાદૃશમ્ ॥

મયા દૃષ્ટં તદ્ આકાશમ્ એવ શાન્તં તદાકૃતિ ।
મયૈવ તત્ પરિજ્ઞાતં નાન્યḫ પશ્યતિ તત્ તથા ॥

યથા નામ સ કલ્પાન્તસ્ સ રુદ્રસ્ સા ચ ભૈરવી ।
માયામાત્રં તથા સર્વં પરિજ્ઞાતમ્ અલં મયા ॥

ચિદ્વ્યોમૈવ પરં શૂન્યં સન્નિવેશેન નેતરત્ ।
તથા સંલક્ષ્યતે રામ ભૈરવાકારતાં ગતમ્ ॥

વાચ્યવાચકસમ્બન્ધં વિના બોધો ન જાયતે ।
યસ્માત્ તસ્માત્ ત્વયિ મયા દૃષ્ટમ્ એવં પ્રવર્ણિતમ્ ॥

યદ્ એવ વાચ્ય્ ઉપારૂઢમ્ એતદ્ રામ તદ્ એવ તે ।
રૂઢાધિભૌતિકદૃશẖ ક્ષણાત્ સત્યાત્મતાં ગતમ્ ॥

ન ભૈરવી સા નૈવાસૌ ભૈરવો નૈવ સ ક્ષયઃ ।
સમસ્તમ્ એવ તદ્ ભ્રાન્તિમાત્રં ચિદ્વ્યોમ ભાસતે ॥

સ્વપ્નનિર્માણપુરવત્ સઙ્કલ્પરણવેગવત્ ।
કથાર્થસાર્થરસવન્ મનોરાજ્યવિલાસવત્ ॥

યથા સ્વપ્નપુરં સ્વચ્છે વ્યોમ્નિ મૌક્તિકધીર્ યથા ।
યથા કેશોણ્ડુકં વ્યોમ્નિ તથા ચિદ્ ભાતિ ચિદ્ઘને ॥

ચિન્માત્રાકાશમ્ એવાચ્છં કચતિ સ્વાત્મનાત્મનિ ।
યથા નામ તથાભાતિ તદાત્મૈવ જગત્તયા ॥

યથા ચિદ્વ્યોમ્નિ કચતિ સ્વ એવાત્મા જગત્તયા ।
તથા કચતિ તત્ તત્ર કલ્પાન્તશિવનર્તનમ્ ॥

શિવયોર્ એવમ્ આકારો નિરાકારો ઽઙ્ગ વર્ણિતઃ ।
અધુના શૃણુ વક્ષ્યે તે નૃત્તસ્યાનૃત્તતાસ્થિતિમ્ ॥

ચેતનં ચેતનાદ્ ધેતોẖ કિઞ્ચિત્ સંસ્પન્દનં વિના ।
ક્વચિત્ સ્થાતું ન શક્નોતિ વસ્ત્વ્ અવસ્તુતયા યથા ॥

સ્વભાવાચ્ ચેતનં તસ્માદ્ રુદ્રત્વેન તથા સ્થિતમ્ ।
હેમેવ રૂપકત્વેન સન્નિવેશવિલાસિના ॥

યન્ નામ ચેતનં યત્ર તદ્ અવશ્યં સ્વભાવતઃ ।
સ્પન્દધર્મિ ભવત્ય્ એવ વસ્તુતા હિ સ્વભાવજા ॥

યસ્ સ્પન્દશ્ ચિદ્ઘનસ્ય સ્વશ્ શિવસ્યાસ્ય સ એવ નઃ ।
સ્વવાસનાવેશવશાન્ નૃત્તમ્ ઇત્ય્ એવ રાજતે ॥

અતસ્ સ કલ્પાન્તશિવો રુદ્રો રૌદ્રાકૃતિર્ દ્રુતમ્ ।
યન્ નૃત્યતિ હિ તદ્ વિદ્ધિ ચિદ્ઘનસ્પન્દનં નિજમ્ ॥

પ્રામાણિકદૃશા દૃશ્યમ્ ઇદં નાસ્ત્ય્ એવ વસ્તુતઃ ।
યદિ વાસ્ત્ય્ એવ તત્ સર્વં કલ્પાન્તે પ્રવિનશ્યતિ ॥

તત્ કલ્પાન્તમહાશૂન્યે એતસ્મિન્ પરમામ્બરે ।
કથં કિં નામ વા ચેત્યં ચેત્તા ચેતતિ ચિદ્ઘનઃ ॥

એતદ્ એવ તદાપ્ય્ અઙ્ગ દ્વૈતૈક્યામ્ભોદશાન્તયે ।
યદિ ચિન્માત્રનભસશ્ ચેત્યમ્ અસ્તિ ન કિઞ્ચન ॥

ન કિઞ્ચિચ્ ચેતતિ તતẖ ક્વચિત્ કશ્ચિત્ કદાચન ।
સર્વં શાન્તં દૃષન્મૌનં વિજ્ઞાનઘનમ્ અમ્બરમ્ ॥

યચ્ ચેદં ચેત્યતે નામ તત્ સ્વભાવો ઽસ્ય વલ્ગતિ ।
ચિત્સ્વભાવસ્ય શાન્તસ્ય સ્વસત્તાયામ્ અવસ્થિતેઃ ॥

યથા સ્વપ્ને ચિદ્ એવાન્તḫ પુરપત્તનવદ્ ભવેત્ ।
પુરાદિ ન તુ તત્ કિઞ્ચિદ્ વિજ્ઞાનાકાશમ્ એવ તત્ ॥

આત્મનાત્મનિ ચિચ્ છૂન્યં જ્ઞાતારં જ્ઞેયમ્ અપ્ય્ અલમ્ ।
તથાદિસર્ગાદ્ આરભ્ય વેત્તિ સ્વં કચનં ચ તત્ ॥

સ્વયમ્ અન્તẖ કચત્કાન્તિશ્ ચિદાકાશસ્ સ્વભાવખે ।
અયં સો ઽહમ્ અયં ચ ત્વં કરોતીત્ય્ આદિકલ્પનમ્ ॥

તસ્માન્ ન દ્વૈતમ્ અસ્તીહ ન ચૈક્યં ન ચ શૂન્યતા ।
ન ચેત્તા ચેતનં ચૈવ મૌનમ્ એવ ન તચ્ ચ વા ॥

ન ચેતતિ ક્વચિત્ કિઞ્ચિત્ કશ્ચિચ્ ચેત્યાદ્યભાવતઃ ।
તેન ચેત્તાપિ નાસ્ત્ય્ એવ મૌનમ્ એવેતિ શિષ્યતે ॥

નિર્વિકલ્પસમાધિર્ હિ સિદ્ધાન્તસ્ સર્વવાઙ્મયે ।
તચ્ ચ જીવદ્દૃષન્મૌનં તૂષ્ણીમ્ એવાત આસ્યતામ્ ॥

કુર્વન્ નિજં પ્રકૃતમ્ એવ યથાપ્રવાહમ્ આચારજાલમ્ અચલḫ પરમાર્થમૌનાત્ ।
નિર્માનમોહમદભેદમ્ અનઙ્ગજીવમ્ આકાશકોશવિશદાશય શાન્તમ્ આસ્સ્વ ॥