મોક્ષોપાય · અધ્યાય 6.239

કિમ્ એતદ્ ભગવન્ સર્વનાશે નૃત્યતિ કેવ સા ।
કિં શૂર્પહલકુમ્ભાદ્યૈસ્ તસ્યાસ્ સ્રગ્દામધારણમ્ ॥

કિં નષ્ટં ત્રિજગદ્ ભૂયẖ કિં કાલ્યા દેહસંસ્થિતમ્ ।
પરિનૃત્યતિ નિર્વાણં કથં પુનર્ ઉપાગતમ્ ॥

નાસૌ પુમાન્ ન ચાસૌ સ્ત્રી ન તન્ નૃત્તં ન તાવ્ ઉભૌ ।
તથાભૂતે તથાચારે આકૃતી ન ચ તે તયોઃ ॥

અનાદિ ચિન્માત્રનભો યત્ તત્ કારણકારણમ્ ।
અનન્તં શાન્તમ્ આભાસમાત્રમ્ આતતમ્ અવ્યયમ્ ॥

શિવં તત્ સ શિવસ્ સાક્ષાલ્ લક્ષ્યતે ભૈરવાકૃતિઃ ।
તથાસ્થિતો જગચ્છાન્તૌ પરમાકાશ એવ સઃ ॥

ચેતનત્વાત્ તથાભૂતસ્ સ્વભાવવિભવાદ્ ઋતે ।
સ્થાતું ન યુજ્યતે તસ્ય યથા હેમ્નો નિરાકૃતેઃ ॥

કથમ્ આસ્તાં વદ પ્રાજ્ઞ ચિન્માત્રં ચેતનં વિના ।
કથમ્ આસ્તાં વદ પ્રાજ્ઞ મરિચં તિક્તતાં વિના ॥

કટકાદિ વિના હેમ કથમ્ આસ્તાં વિલોક્યતામ્ ।
કથં સ્વભાવેન વિના પદાર્થસ્ય ભવેત્ સ્થિતિઃ ॥

વિના તિષ્ઠતિ માધુર્યં કથયેક્ષુરસẖ કથમ્ ।
નિર્માધુર્યશ્ ચ યશ્ ચેક્ષુરસો ન હિ સ તદ્રસઃ ॥

અચેતનં યચ્ ચિન્માત્રં ન તચ્ ચિન્માત્રમ્ ઉચ્યતે ।
ન ચ ચિન્માત્રનભસો નષ્ટં ક્વચન યુજ્યતે ॥

સ્વસત્તામાત્રકાદ્ અન્યત્ કિઞ્ચિત્ તસ્ય ન યુજ્યતે ।
અન્યત્વમ્ ઉરરીકર્તું વ્યોમાવશ્યમ્ અસૌ કિલ ॥

તસ્માત્ તસ્ય યદ્ અક્ષુબ્ધં સત્તામાત્રં સ્વમ્ આસનમ્ ।
અનાદિમધ્યપર્યન્તં સર્વશક્તિમયાત્મકમ્ ॥

તદ્ એતત્ ત્રિજગત્ સર્ગẖ કલ્પાન્તો વ્યોમ ભૂર્ દિશઃ ।
નાશ ઉત્પાદનં રામ વિરામો ભાસનં તમઃ ॥

જનનં મરણં માયા મોહો માન્દ્યમ્ અવસ્તુતા ।
વસ્તુતા ચ વિવેકશ્ ચ બન્ધો મોક્ષશ્ શુભાશુભે ॥

વિદ્યાવિદ્યા સદેહત્વં વિદેહત્વં ક્ષણશ્ ચિરમ્ ।
ચઞ્ચલત્વં સ્થિરત્વં ચ ત્વં ચાહં ચેતરચ્ ચ તત્ ॥

સદ્ અસચ્ ચાથ સદસન્ મૌર્ખ્યં પાણ્ડિત્યમ્ એવ ચ ।
દેશકાલૌ ક્રિયાદ્રવ્યકલના કેલિકલ્પનમ્ ॥

રૂપાલોકમનસ્કારકર્મબુદ્ધીન્દ્રિયાત્મકમ્ ।
તેજોવાર્યનિલાકાશપૃથ્વ્યાદિકમ્ ઇદં તતમ્ ॥

એતત્ સર્વમ્ અસૌ શુદ્ધશ્ ચિદાકાશો નિરામયઃ ।
અજહદ્ વ્યોમતામ્ એવ સર્વાત્મૈવૈવમ્ આસ્થિતઃ ॥

એતત્ સર્વં ચ વિમલં ખમ્ એવાત્ર ન સંશયઃ ।
અસ્માદ્ અનન્યત્ સ્વપ્નાદ્રિર્ દૃષ્ટાન્તો ઽત્રાવિખણ્ડિતઃ ॥

ચિન્મયḫ પરમાકાશો ય એષ કથિતો મયા ।
એષો ઽસૌ શિવ ઇત્ય્ ઉક્તો ભવત્ય્ એષ સનાતનઃ ॥

સ એષ હરિર્ ઇત્ય્ આસ્તે ભવત્ય્ એષ પિતામહઃ ।
ચન્દ્રો ઽર્ક ઇન્દ્રો વરુણો યમો વૈશ્રવણો ઽનિલઃ ॥

અનલો જલદો ઽમ્ભોધિર્ હ્યો ઽદ્ય શ્વશ્ ચાસ્તિ નાસ્તિ ચ ।
ઇત્ય્ એતે ચિન્મયાકાશકોશલેશાસ્ સ્ફુરન્ત્ય્ અલમ્ ॥

એવંવિધાભિસ્ સઞ્જ્ઞાભિર્ મુધાભાવનયેદૃશાઃ ।
સ્વભાવમાત્રબોધેન ભવન્ત્ય્ એતે તુ તાદૃશાઃ ॥

અબોધો બોધ ઇત્ય્ એવં ચિદ્વ્યોમૈવાત્મનિ સ્થિતમ્ ।
તસ્માદ્ ભેદોદ્ભેદમ્ ઐક્યં નાસ્ત્ય્ એવેતિ પ્રશામ્યતામ્ ॥

તાવત્ તરઙ્ગત્વમ્ અયં કરોતિ જીવસ્ સ્વસંસારમહાસમુદ્રે ।
યાવન્ ન જાનાતિ પરં સ્વભાવં નિરામયં તન્મયતામ્ ઉપેતઃ ॥

જ્ઞાતે તુ શાન્તિં સ તથોપયાતિ યથા ન સો ઽબ્ધિર્ ન તરઙ્ગકો ઽસૌ ।
યથાસ્થિતં સર્વમ્ ઇદં ચ શાન્તં ભવત્ય્ અનન્તં પરમ્ એવ તસ્ય ॥