મોક્ષોપાય · અધ્યાય 6.221

તતẖ કુવલયોલ્લાસિમાલતી સાલિલોચના ।
લલના લલિતાલોક્ય લીલયા લપિતા મયા ॥

કા ત્વં કમલપત્ત્રાભે કિમર્થં મામ્ ઉપાગતા ।
કસ્યાસિ કિં પ્રાર્થયસે ક્વાગતાસિ કિમાસ્પદા ॥

મુને શૃણુ યથાવત્ ત્વમ્ આત્મોદન્તં વદામ્ય્ અહમ્ ।
પ્રષ્ટુમ્ અર્હસિ વિસ્રબ્ધમ્ આર્તાં કરુણયાર્થિનીમ્ ॥

પરમાકાશકોશસ્ય કસ્મિંશ્ચિત્ કોણકોટરે ।
યુષ્માકં સંસ્થિતં કિઞ્ચિદ્ ઇદં તાવજ્ જગદ્ગૃહમ્ ॥

પાતાલભૂતલસ્વર્ગા ઇહાવવરકાસ્ ત્રયઃ ।
કલ્પનૈકકુમાર્યાન્તẖ કૃતા ધાતૃત્વમ્ આપ્તયા ॥

તત્ર દ્વીપૈસ્ સમુદ્રૈશ્ ચ વલિતં વલયૈર્ ઇવ ।
પાતાલોત્થં જગલ્લક્ષ્મ્યાḫ પ્રકોષ્ઠમ્ ઇવ ભૂતલમ્ ॥

અન્તે દ્વીપસમુદ્રાણાં સર્વદિક્કમ્ અવસ્થિતા ।
યોજનાનાં સહસ્રાણિ દશ હેમમયી મહી ॥

સ્વયમ્પ્રકાશા સઙ્કલ્પફલદામ્બરનિર્મલા ।
ચિન્તામણિમયી સ્વચ્છા સ્વચ્છાયાજિતવિષ્ટપા ॥

સાપ્સરોઽમરસિદ્ધાનાં લીલાવિહરણાવનિઃ ।
સઙ્કલ્પમાત્રસમ્પન્નસર્વસમ્ભોગસુન્દરી ॥

અન્તે તસ્યા ભુવશ્ શૈલો લોકાલોકો ઽસ્તિ વિશ્રુતઃ ।
ભૂપીઠસ્ય પ્રકોષ્ઠસ્ય વલયાવલનાં દધત્ ॥

ક્વચિન્ નિત્યં તમોવ્યાપ્તો મૂઢબુદ્ધેર્ ઇવાશયઃ ।
ક્વચિન્ નિત્યં પ્રકાશાત્મા મનસ્ સત્ત્વવતામ્ ઇવ ॥

ક્વચિદ્ આહ્લાદજનકસ્ સાધૂનામ્ ઇવ સઙ્ગમઃ ।
ક્વચિદ્ ઉદ્વેગજનકો મૂર્ખૈર્ ઇવ સમાગમઃ ॥

ક્વચિત્ પ્રકટસર્વાર્થો મનો મતિમતામ્ ઇવ ।
ક્વચિદ્ અત્યન્તગહનો મૂર્ખશ્રોત્રિયચિત્તવત્ ॥

ક્વચિદ્ અપ્રાપ્તસૂર્યાંશુઃ ક્વચિત્ સમ્પ્રાપ્તસૂર્યભાઃ ।
ક્વચિલ્ લોકમયસ્ તેન ક્વચિદ્ આશૂન્યદિક્તટઃ ॥

ક્વચિદ્ દેવપુરવ્યાપ્તẖ ક્વચિદ્ દૈત્યપુરાન્વિતઃ ।
ક્વચિત્ પાતાલગહનẖ ક્વચિચ્ છૃઙ્ગોર્ધ્વકન્દરઃ ॥

ક્વચિચ્ છ્વભ્રભ્રમદ્ગૃધ્રẖ ક્વચિત્ સાનુમનોહરઃ ।
ક્વચિચ્ છૃઙ્ગશિખાક્રાન્તવૈરિઞ્ચનગરાન્તરઃ ॥

ક્વચિચ્ છૂન્યમહારણ્યવહત્કલ્પાન્તમારુતઃ ।
ક્વચિત્ પુષ્પવનોદ્યાનગાયદ્વિદ્યાધરીગણઃ ॥

ક્વચિત્ પાતાલગમ્ભીરગુહાકુમ્ભાણ્ડભીષણઃ ।
ક્વચિન્ નન્દનસૌન્દર્યમુન્યાશ્રમમનોહરઃ ॥

ક્વચિદ્ અક્ષયમત્તાભ્રẖ ક્વચિદ્ દુર્લભવારિદઃ ।
ક્વચિદ્ ગર્ભગુહાશ્વભ્રગહનોપાન્તમણ્ડલઃ ॥

ક્વચિત્ ક્ષુદ્રજનાક્ષેપસમુત્સાદિતભૂતભૂઃ ।
ક્વચિદ્ વાસ્તવ્યજનતાસૌન્દર્યજિતવિષ્ટપઃ ॥

ક્વચિન્ નિત્યં વહદ્વાતાજ્ઞાતસ્થાવરજઙ્ગમઃ ।
ક્વચિન્ મહામરુમરુન્મત્તભાઙ્કારભીષણઃ ॥

ક્વચિત્ ક્વણત્કમલિનીમત્તસારસભૂષણઃ ।
ક્વચિત્ સલિલકલ્લોલજલદોલ્લાસઘર્ઘરઃ ॥

ક્વચિન્ મત્તાપ્સરોદોલાવિલાસજનિતસ્મરઃ ।
ક્વચિત્ પિશાચકુમ્ભાણ્ડચેષ્ટિતાવિષ્ટદિક્તટઃ ॥

ક્વચિદ્ વિદ્યાધરીસિદ્ધગીતનૃત્તલસત્તટઃ ।
ક્વચિદ્ ઉદ્વર્ષદમ્ભોદસરિદ્વાહલુઠત્તટઃ ॥

ક્વચિત્ સતતગાનીતનીતનાનાભ્રસત્પટઃ ।
ક્વચિત્ કમલિનીકોશચક્રસ્થધ્યાનિમણ્ડલઃ ॥

ક્વચિત્ સર્વાઙ્ગનાસિદ્ધસુન્દરીદત્તમણ્ડનઃ ।
ક્વચિત્ તપદ્દિનકરજનિતાચારસુન્દરઃ ॥

ક્વચિન્ નૈશતમોગેહનૃત્તોન્મત્તનિશાચરઃ ।
ક્વચિદ્ ઉત્પતદુત્પાતતયા નશ્યજ્જનાવનિઃ ॥

ક્વચિત્ સૌરાજ્યસમ્પત્ત્યા પ્રોદ્ભવત્પુરમણ્ડલઃ ।
ક્વચિદ્ અત્યન્તનિશ્શૂન્યẖ ક્વચિજ્ જનપદાવૃતઃ ॥

ક્વચિચ્ છુભ્રાભ્રગમ્ભીરẖ ક્વચિત્ પાતાલભીષણઃ ।
ક્વચિદ્ બૃહત્કલ્પતરુẖ ક્વચિન્ નિર્જલજઙ્ગલઃ ॥

ક્વચિન્ મહાકરિકુલઃ ક્વચિન્ મત્તહરિવ્રજઃ ।
ક્વચિન્ નિર્ભૂતસૂદ્યાનẖ ક્વચિદ્ ઉન્મત્તરાક્ષસઃ ॥

ક્વચિત્ કરઞ્જગહનẖ ક્વચિત્ સર્વર્તુકાનનઃ ।
ક્વચિદ્ વ્યોમોપમસરાẖ ક્વચિદ્ દીર્ઘમરુસ્થલઃ ॥

શિખરેષુ શિલાસ્ તસ્ય સામાન્યાચલસન્નિભાઃ ।
સન્તિ સુસ્થિતકલ્પાભ્રા રત્નમય્યો ઽમ્બરામલાઃ ॥

ક્ષીરોદજાર્કગૌરીણાં વાતસ્કન્ધૌકસામ્ અપિ ।
વિશ્રામ્યન્ત્ય્ અનિશં યાસુ હરયો હારિયોનયઃ ॥

તાસામ્ ઉત્તરદિગ્ભાગે પૂર્વશૃઙ્ગશિલોદરે ।
નિવસામ્ય્ અહમ્ અક્ષીણવજ્રસારસમત્વચિ ॥

વિધિના તત્ર બદ્ધાસ્મિ નદ્ધાસ્મ્ય્ ઉપલયન્ત્રકૈઃ ।
અત્રાસઙ્ખ્યા મુને યાતા મન્યે યુગગણા મમ ॥

ન કેવલમ્ અહં બદ્ધા યાવદ્ ભર્તાપિ તત્ર મે ।
બદ્ધસ્ સાયન્તને પદ્મકુટ્મલે ષટ્પદો યથા ॥

તેન સાર્ધં મયા ભર્ત્રા શિલાકોટરસઙ્કટમ્ ।
અનુભૂતં ચિરં કાલમ્ અત્ર વર્ષગણા ગતાઃ ॥

અદ્યાપ્ય્ આત્મૈકદોષેણ ન હિ મોક્ષં લભાવહે ।
ચિરં તત્રૈવ તિષ્ઠાવસ્ તથૈવાબદ્ધભાવનૌ ॥

પાષાણસઙ્કટે તસ્મિન્ બદ્ધાવ્ આવાં ન કેવલમ્ ।
બદ્ધો યાવદ્ અશેષેણ પરિવારો ઽપિ તત્ર નઃ ॥

પુરાણḫ પુરુષો વૃદ્ધો દ્વિજસ્ તત્રાસ્તિ મે પતિઃ ।
એકસ્થાનાન્ ન ચલતિ જીવત્ય્ અબ્દશતાન્ય્ અસૌ ॥

આ બાલ્યાદ્ બ્રહ્મચારી ચ શ્રોત્રિયḫ પાઠકો ઽલસઃ ।
એકાન્ત એક એવાસ્તે ઽજિહ્મવૃત્તિર્ અચાપલઃ ॥

અહં વ્યસનિની ભાર્યા તસ્ય વેદ્યવિદાં વર ।
ન નિમેષં સમર્થાસ્મિ તં વિના દેહધારણે ॥

શૃણુ તેન કથં બ્રહ્મન્ ભાર્યાહં સમુપાર્જિતા ।
કથં વૃદ્ધિમ્ અયં યાતસ્ સ્નેહો ઽસ્માકમ્ અકૃત્રિમઃ ॥

તેન જાતેન મદ્ભર્ત્રા બાલેનૈવ સતા પુરા ।
કિઞ્ચિજ્જ્ઞેન સતૈકેન તિષ્ઠતાત્માલયે ઽમલે ॥

શ્રોત્રિયત્વાનુરૂપેહ જાયા મે જન્મશાલિની ।
કુતસ્ સમ્ભવતીત્ય્ એવ નિર્ણીય ચિરચિન્તયા ॥

સ્વયમ્ એવાનવદ્યાઙ્ગી તેન તામરસેક્ષણા ।
ઉત્પાદિતાસ્મિ નાથેન જ્યોત્સ્નેવ શશિનામલા ॥

મનસા માનસી ભાર્યા મન્દારોદરસુન્દરી ।
તતો વૃદ્ધિં પ્રયાતાસ્મિ વસન્ત ઇવ મઞ્જરી ॥

સહજામ્બરસઞ્છન્ના ભૂતાનાં ચિત્તહારિણી ।
પૂર્ણેન્દુબિમ્બવદના દ્યૌર્ ઇવામલતારકા ॥

કોરકોચ્ચસ્તનભરા સમગ્રરસશાલિની ।
લતા વરવને નેવ કરપલ્લવલાસિની ॥

સર્વસ્ય જન્તુજાતસ્ય નિત્યં હૃદયહારિણી ।
હરિણીહારિનયના મદનોન્માદદાયિની ॥

લીલાવિલાસૈકરતા હેલાવલિતલોચના ।
ગેયવાદ્યપ્રિયા નિત્યં નવનૃત્તાનુરાગિણી ॥

સૌભાગ્યભોગપરમા લક્ષ્મ્યલક્ષ્મ્યોḫ પ્રિયા સખી ।
અનન્યા મોહજાલાનામ્ અખિન્ના સમ્પદાપદોઃ ॥

ન કેવલમ્ અહં ગેહં ધારયામિ દ્વિજન્મનઃ ।
યાવત્ ત્રૈલોક્યસદનમ્ ઇદમ્ અઙ્ગ બિભર્મ્ય્ અહમ્ ॥

અહં કુલકરી ભાર્યા કલત્રભરણક્ષમા ।
ત્રૈલોક્યગૃહસમ્ભારધારણૈકભરોદ્વહા ॥

અથાહં તરુણી જાતા સમુદ્ભિન્નોન્નતસ્તની ।
લતોલ્લસદ્ગુલુચ્છેવ વિલાસરસશાલિની ॥

પતિર્ માં દીર્ઘસૂત્રત્વાચ્ છ્રોત્રિયત્વાત્ તપોરતઃ ।
કયાપ્ય્ અપેક્ષયાદ્યાપિ ન વિવાહિતવાન્ ઇમામ્ ॥

તેન યૌવનસમ્પન્ના વિલાસરસશાલિની ।
તં વિના વ્યસનેનાહં દહ્યે ઽગ્નાવ્ ઇવ પદ્મિની ॥

શીતલાનિલલોલાસુ નલિનીષુ નિરન્તરમ્ ।
અઙ્ગદાહમ્ અવાપ્નોમિ પૂતાઙ્ગારસ્થલીષ્વ્ ઇવ ॥

ઉદ્યાનાવલયસ્ સર્વાḫ પૂર્ણાẖ કુસુમવર્ષણૈઃ ।
સમ્પન્નાસ્ તપ્તસિકતાશ્ શૂન્યા મે મરુભૂમયઃ ॥

જલલોલોરુકલ્હારકમલોત્કરકોમલાઃ ।
સરસ્યસ્ સારસારાવસરસા મમ નીરસાઃ ॥

અહં પુષ્કરમન્દારકુમુદોત્કરમાલિતા ।
ભૃશં દાહમ્ અવાપ્નોમિ કણ્ટકેષ્વ્ ઇવ દોલિતા ॥

કુમુદોત્પલકલ્હારકદલીતલ્પપાલયઃ ।
મદઙ્ગસઙ્ગમાદ્ ગ્રીષ્મમર્મરા યાન્તિ ભસ્મતામ્ ॥

યત્ કાન્તમ્ ઉદિતં સ્વાદુ વિચિત્રં ચિત્તહારિ વા ।
તદ્ આલોક્ય ભવામ્ય્ અન્તર્બાષ્પપૂર્ણાયતેક્ષણા ॥

વ્યસનાનલસન્તપ્તાḫ પતન્તો બાષ્પબિન્દવઃ ।
છમચ્છમિતિ મજ્જન્તિ કમલોત્પલપઙ્ક્તિષુ ॥

કદલીકન્દલીસ્કન્ધદોલાન્દોલનલીલયા ।
લલિતોદ્યાનષણ્ડેષુ મુખમ્ આચ્છાદ્ય રોદિમિ ॥

તુષારનિકરાકીર્ણં કદલીદલમણ્ડપમ્ ।
પશ્યામ્ય્ ઊષ્માણમ્ ઉજ્ઝન્તં ખદિરાઙ્ગારભીષણમ્ ॥

નલિનીનાલદોલાસુ સારસીં સારસાશ્રિતામ્ ।
દીનાનના વિલોક્યાન્તર્ નિન્દામિ નિજયૌવનમ્ ॥

રમ્યે રોદિમિ મધ્યસ્થે પદાર્થે યામિ સોમ્યતામ્ ।
હૃષ્યામ્ય્ અશોભને દીના ન જાને કિમ્ અહં સ્થિતા ॥

દૃષ્ટાનિ કુન્દમન્દારકુમુદાનિ હિમાનિ ચ ।
મયા કામાગ્નિદગ્ધાનાં ભસ્માનીવ દિશḫ પ્રતિ ॥

આનીલપલ્લવમૃણાલલતોત્પલાનાં કલ્હારકુન્દકદલીદલમાલતીનામ્ ।
શય્યા મમાઙ્ગવલનેન વિશોષયન્ત્યા વ્યર્થં ગતાનિ નવયૌવનવાસરાણિ ॥