મોક્ષોપાય · અધ્યાય 6.218

ચિદાકાશાશ્ ચિદાકાશે પયસીવ પયોરયાઃ ।
ચિત્ત્વાજ્ જીવાસ્ સ્ફુરન્ત્ય્ એતે યે ત એવ મનાંસિ નઃ ॥

વિશદાકાશરૂપાણિ તાન્ય્ એવ ચ મનાંસિ નઃ ।
જગન્તિ તાન્ય્ અનન્તાનિ સમ્પન્નાન્ય્ અભિતસ્ સ્વયમ્ ॥

સર્વભૂતગણે મોક્ષં મહાકલ્પક્ષયે ગતે ।
પુનẖ કસ્ય કથં સર્ગસંવિત્તિર્ ઉપજાયતે ॥

તસ્માન્ ન કસ્યચિત્ કિઞ્ચિત્ કદાચિન્ નશ્યતિ ક્વચિત્ ।
ન ચૈવ જાયતે બ્રહ્મ શાન્તં દૃશ્યમ્ અજં સ્થિતમ્ ॥

વપુર્ જગદ્ ઇદં તસ્યા નનુ નામ મહાચિતેઃ ।
કથં નશ્યત્ય્ અનષ્ટાયાં તસ્યાં સા ચ ન નશ્યતિ ॥

સંવિદો હૃદયં સ્વપ્ને યથા ભાતિ જગત્તયા ।
વ્યોમાત્મૈવ તથૈવાદિસર્ગાત્ પ્રભૃતિ ભાસતે ॥

ચિદ્વ્યોમાવયવસ્ સર્ગસ્ સર્ગસ્યૈતા દશાઃ ક્ષયાઃ ।
ઉદયાશ્ ચેતિ ખં સર્વં કિં નાશિ કિમ્ અનાશિ વા ॥

યદ્ યદ્ યદાત્મકં તત્ત્વં તદ્ વિનાશં વિનાક્ષયિ ।
તસ્માદ્ બ્રહ્માત્મકં દૃશ્યં વિદ્ધિ બ્રહ્મવદ્ અક્ષયમ્ ॥

ચિન્માત્રે પરમે વ્યોમ્નિ કુત એવ ભવાભવૌ ।
કુતો ભાવવિકારાદિẖ કથં વ્યોમ્નિ નિરાકૃતૌ ॥

મહાકલ્પાદયો ભાવા રામૈતાનિ જગન્તિ ચ ।
બ્રહ્માત્મકતયૈવાસ્મિન્ સંવિદ્બ્રહ્મણિ સંસ્થિતમ્ ॥

નિરાકૃત્ય્ અચ્છચિન્માત્રં દૃશ્યં સઙ્કલ્પ્ય તદ્વશમ્ ।
યાતિ યેનૈવ ઘટિતો યક્ષસ્ તં ઘટ્ટયેત્ કિલ ॥

અવયવાવયવિનોર્ દૃશ્યયોર્ વાપ્ય્ અદૃશ્યયોઃ ।
એકાત્મનોર્ એવ સદા ન ભેદો ઽસ્તિ કદાચન ॥

ઇતો ભાવ ઇતો ઽભાવ ઇતસ્ સર્ગ ઇતẖ ક્ષયઃ ।
સ્વભાવમ્ એવાનુભવદ્ ઇતિ બ્રહ્માચલં સ્થિતમ્ ॥

એવમ્મયે ઽપિ પરમે બ્રહ્માકાશે ન રઞ્જનાઃ ।
કાશ્ચિદ્ એવાઙ્ગ સન્તીન્દુબિમ્બે વિષલતા યથા ॥

નિર્મલે પરમાકાશે ક્વ ભાવાભાવરઞ્જનાઃ ।
ક્વાદિમધ્યાન્તકલનાẖ ક્વ લોકાન્તરવિભ્રમઃ ॥

અપરિજ્ઞાનમ્ એવૈકમ્ અત્ર દોષવદ્ ઉત્થિતમ્ ।
કેવલં તત્ પરાવૃત્ય પ્રેક્ષણાત્ પરિશામ્યતિ ॥

અજ્ઞાનં જ્ઞપ્તિબોધેન પરામૃષ્ટં પ્રણશ્યતિ ।
યેનૈવાભ્યુત્થિતં તેન પવનેનેવ દીપકઃ ॥

અજ્ઞાનં સમ્પરિજ્ઞાતં નાસીદ્ એવેતિ બુધ્યતે ।
અબન્ધમોક્ષં બ્રહ્મૈવ સર્વમ્ ઇત્ય્ અવગમ્યતે ॥

એવમ્બોધાદ્ ધિ યો રામ મોક્ષ ઉક્તસ્ સ્વસંવિદા ।
વિચારયન્ન્ આલભતે નાત્ર કશ્ચન સંશયઃ ॥

ઇદં જગજ્જાલમ્ અનાદ્ય્ અજાતં બ્રહ્મેત્થમ્ આભાતમ્ ઇતીહ દૃષ્ટ્વા ।
વિચારદૃષ્ટ્યાષ્ટગુણેશ્વરત્વં પશ્યંસ્ તૃણં સ્વાત્મનિ જીવ આસ્તે ॥