મોક્ષોપાય · અધ્યાય 6.214

ત્વામ્ અપ્ય્ ઉદિતનિર્વાણમ્ અહઙ્કારપિશાચકઃ ।
બાધતે કિમ્ ઇતિ બ્રૂહિ મુને મન્મોહશાન્તયે ॥

અહમ્ભાવં વિના દેહસ્થિતિસ્ તજ્જ્ઞાજ્ઞયોર્ ઇહ ।
આધેયસ્ય નિરાધારા ન સંસ્થેવોપપદ્યતે ॥

અયં ત્વ્ અત્ર વિશેષસ્ તં શૃણુ વિશ્રાન્તચેતસઃ ।
શ્રુતેન યેનાહમ્ભાવપિશાચશ્ શાન્તિમ્ એતિ તે ॥

અહમ્ભાવપિશાચો ઽયમ્ અજ્ઞાનશિશુનામુના ।
અવિદ્યમાન એવાન્તẖ કલ્પિતસ્ તેન સૂત્થિતઃ ॥

અજ્ઞાનમ્ અપિ નાસ્ત્ય્ એવ પ્રેક્ષિતં યન્ ન લભ્યતે ।
વિચારિણા દીપવતા સ્વરૂપં તમસો યથા ॥

યથા યથા વિલોક્યતે તથા તથા વિલીયતે ।
ઇહાજ્ઞતાપિશાચિકા તથાવિચારિતા સતી ॥

વિલસન્ત્યામ્ અવિદ્યાયામ્ અજ્ઞતોદેતિ શાશ્વતી ।
બુદ્ધિમોહાત્મિકા યક્ષી નિર્દેહૈવ યથા નિશિ ॥

સતિ સર્ગે ત્વ્ અવિદ્યાયાસ્ સમ્ભવો નાસતિ ક્વચિત્ ।
સતિ દ્વિતીયે શશિનિ દ્વિતીયો વિદ્યતે શશઃ ॥

સર્ગસ્ ત્વ્ અયમ્ અજાતત્વાદ્ અજ્ઞજ્ઞાતો ન વિદ્યતે ।
ન જાતẖ કારણાભાવાત્ પૂર્વમ્ એવ ખવૃક્ષવત્ ॥

પરમાકાશકોશાન્તર્ આદિસર્ગે નિરામયે ।
પૃથ્વ્યાદેર્ ઉપલમ્ભસ્ય ભવેત્ કિમ્ ઇવ કારણમ્ ॥

બીજાત્ કારણતẖ કાર્યમ્ અઙ્કુરẖ કિલ જાયતે ।
ન બીજમ્ અપિ યત્રાસ્તિ તત્ર સ્યાદ્ અઙ્કુરẖ કુતઃ ॥

કારણેન વિના કાર્યં ન ચ નામોપપદ્યતે ।
કદા ક ઇવ ખે કેન દૃષ્ટો લબ્ધસ્ સ્ફુટો દ્રુમઃ ॥

સઙ્કલ્પેનામ્બરે યદ્ વા દૃશ્યતે વિટપાદિકમ્ ।
સ સઙ્કલ્પસ્ તથાભૂતો ન ત્વ્ અત્રાસ્તિ પદાર્થતા ॥

યો ઽયમ્ એવં ચિદાકાશે સર્ગાદાવ્ અનુભૂયતે ।
શૂન્યે કૂપ ઇવાકાશસ્ સર્ગસ્ સ્થિતિનિરર્ગલઃ ॥

સમ એવ ચિદાકાશẖ કચત્ય્ આત્મનિ તત્તયા ।
સ્વભાવ એવ સર્ગાખ્યશ્ ચિત્ત્વાચ્ ચૈતન્યમ્ ઈશ્વરઃ ॥

સ્વપ્નસર્ગો ઽત્ર દૃષ્ટાન્તḫ પ્રત્યહં યો ઽનુભૂયતે ।
સ્વયં સંવેદનં સ્વપ્ને સ્ફુરત્ય્ અદ્રિપુરાકૃતિ ॥

ચિત્સ્વભાવો યથા સ્વપ્ન આસ્તે સર્ગ ઇવેહ વઃ ।
અસર્ગે સર્ગવદ્ ભાતસ્ તથા પૂર્વં મહામ્બરે ॥

અવેદ્યં વેદનં શુદ્ધમ્ એવ ભાત્ય્ અજમ્ અવ્યયમ્ ।
સર્ગાદૌ યદ્ અનાદ્યન્તં સ્થિતસ્ સર્ગસ્ સ એવ વઃ ॥

નેહ સર્ગો ઽસ્તિ નૈવાયં પૃથ્વ્યાદિગણગોલકઃ ।
સર્વં શાન્તમ્ અનાલમ્બં બ્રહ્મૈવ બ્રહ્મણિ સ્થિતમ્ ॥

સર્વશક્ત્યાત્મ તદ્ બ્રહ્મ યથા કચતિ યાદૃશમ્ ।
રૂપમ્ અત્યજદ્ એવાચ્છં તથા ભવતિ તાદૃશમ્ ॥

યથા સ્વપ્નપુરં જન્તોશ્ ચિન્માત્રપ્રવિજૃમ્ભિતમ્ ।
તથૈવ સર્ગસ્ સર્ગાદૌ શુદ્ધચિન્માત્રજૃમ્ભિતઃ ॥

સ્વચ્છે ચિત્પરમાકાશે ચિદાકાશો ય આસ્થિતઃ ।
સ્વભાવ એવ સર્ગો ઽસાવ્ ઇતિ તેનૈવ ભાવિતઃ ॥

ભાવ્યભાવકભાવાદિભૂમીનાં ભવનં ભૃશમ્ ।
સર્વં ચિન્નભ એવાચ્છમ્ આત્મનાત્મનિ સંસ્થિતમ્ ॥

એવં સ્થિતે કુતસ્ સર્ગẖ કુતો ઽવિદ્યા ક્વ ચાજ્ઞતા ।
બ્રહ્મ શાન્તં ઘનં સર્વં ક્વાહઙ્કારાદયસ્ સ્થિતાઃ ॥

અહમ્ભાવસ્ય સંશાન્તિર્ એષાસૌ કથિતા તવ ।
અહમ્ભાવḫ પરિજ્ઞાતḫ પિશાચ ઇવ શામ્યતિ ॥

મયા ત્વ્ એવમ્ અહમ્ભાવḫ પરિજ્ઞાતો યદાખિલઃ ।
તદા મે વિદ્યમાનો ઽપિ નિષ્ફલશ્ શરદભ્રવત્ ॥

ચિત્રાગ્નિદાહો વિજ્ઞાતો યથા દાહ્યેષુ નિષ્ફલઃ ।
તથાહમ્ભાવસર્ગાદિ જ્ઞાતં વિફલતામ્ ઇયાત્ ॥

ઇતિ મે ઽહઙ્કૃતેસ્ ત્યાગે રાગે ચ સમતા યદિ ।
તદા વ્યોમ્ન ઇવ વ્યોમ્નિ સર્ગે ઽસર્ગે ચ મે સ્થિતિઃ ॥

અહમ્ભાવસ્ય નૈવાહં નાહમ્ભાવો મમેતિ ચ ।
તેન વિદ્ધિ ચિદાકાશમ્ એવેદમ્ ઇતિ નિર્ઘનમ્ ॥

યથા મમ તથાન્યેષામ્ ઇતિ બોધવતામ્ ઇહ ।
અગ્નિત્વમ્ ઇવ ચિત્રાગ્નેર્ નાસ્ત્ય્ અહમ્બોધવિભ્રમઃ ॥

નાહમ્ અસ્મિ ન ચાન્યો ઽસ્તિ સર્વં વાસ્તીતિનિશ્ચયઃ ।
પ્રકૃતવ્યવહારસ્ ત્વં શિલામૌનમયો ભવ ॥

આકાશકોશવિશદાકૃતિર્ એવ તિષ્ઠ નિર્દેહવચ્ ચિરમ્ અપહ્નુતસર્વભાવઃ ।
અદ્યાદિતશ્ ચ કિલ ચિન્મયમ્ એવ સર્વં નો દૃશ્યમ્ અસ્તિ શિવમ્ એવમ્ અશેષમ્ ઇત્થમ્ ॥