મોક્ષોપાય · અધ્યાય 6.213

સર્વત્ર સર્વદા સર્વં સર્વથા વ્યોમ્નિ ચિન્મયે ।
સાધુ સમ્ભવતિ સ્વચ્છં શૂન્યત્વમ્ ખ ઇવાખિલે ॥

યત્ર વિત્ તત્ર સર્ગશ્રીર્ અવ્યોમ્નિ વ્યોમ્નિ ચાસ્તિ વિત્ ।
ચિન્મયત્વાત્ પદાર્થાનાં સર્વેષાં નાસ્ત્ય્ અવિત્ ક્વચિત્ ॥

પદાર્થજાતં શૈલાદિ યથા સ્વપ્ને પુરાદિ વા ।
ચિદ્ એવૈકં પરં વ્યોમ તથા જાગ્રત્પદાર્થભૂઃ ॥

પાષાણાખ્યાનમ્ અત્રેદં શૃણુ શ્રુતિરસાયનમ્ ।
પૂર્વં મયૈવ યદ્ દૃષ્ટં ચિત્રં પ્રકૃતમ્ એવ વા ॥

અહં વિદિતવેદ્યત્વાત્ કદાચિત્ પૂર્ણમાનસઃ ।
ત્યક્તુમ્ ઇચ્છુર્ ઇમં લોકં વ્યવહારઘનભ્રમમ્ ॥

ધ્યાનૈકનિષ્ઠતામ્ એત્ય શનૈર્ વિશ્રાન્તયે ચિરમ્ ।
ત્યક્તાજવઞ્જવીભાવ એકાન્તાર્થી શમં વ્રજન્ ॥

ઇદં ચિન્તિતવાન્ અસ્મિ કસ્મિંશ્ચિદ્ અમરાલયે ।
સંસ્થિતો વિવિધાḫ પશ્યન્ ભઙ્ગુરા જાગતીર્ ગતીઃ ॥

વિરસા ખલ્વ્ ઇયં લોકસ્થિતિર્ આપાતસુન્દરી ।
ન જાતુ સુખદા મન્યે કસ્યચિત્ કેનચિત્ ક્વચિત્ ॥

ઉદ્વેગં જનયન્ત્ય્ અન્તસ્ તીવ્રસંવેગખેદતઃ ।
ઇમા દૃશ્યદૃશો દ્રષ્ટુર્ ઇષ્ટાનિષ્ટફલપ્રદાઃ ॥

કિમ્ ઇદં દૃશ્યતે કિં વા પ્રેક્ષ્યતે કો ઽહમ્ એવ વા ।
સર્વં શાન્તમ્ અજં વ્યોમ ચિન્માત્રાત્મ નિરિઙ્ગનમ્ ॥

તસ્માત્ સમસ્તસિદ્ધેન્દ્રદેવદૈત્યાદિદુર્ગમમ્ ।
સુપ્રદેશમ્ ઇતો ગત્વા સઙ્ગોપ્યાત્માનમ્ આત્મના ॥

અદૃશ્યસ્ સર્વભૂતાનાં નિર્વિકલ્પસમાધિગઃ ।
સમે સ્વચ્છે પદે શાન્તે આસે વિગતવેદનમ્ ॥

તસ્માત્ કો નુ પ્રદેશસ્ સ્યાદ્ અત્યન્તં શૂન્યતાં ગતઃ ।
યત્રૈતા નાનુભૂયન્તે પઞ્ચબાહ્યાર્થવેદનાઃ ॥

શબ્દકાનનવાર્યબ્દભૂતા ધ્યાનિનમ્ આકુલાઃ ।
ક્ષોભયન્ત્ય્ અપ્ય્ અસઙ્ક્ષુબ્ધાસ્ તસ્માન્ મે ગિરયો ઽરયઃ ॥

નાનાવિધા નગેન્દ્રાણામ્ અન્તરા વલિતા જનૈઃ ।
દેશા વિષમયા એવ નિશ્શેષા વિષયાહિભિઃ ॥

જનૈર્ જલચરૈર્ વ્યાપ્તાસ્ સાગરાગારકુક્ષયઃ ।
વિવિધારમ્ભસંરબ્ધૈર્ નગરાણીવ નાગરૈઃ ॥

તટાન્ય્ અદ્ર્યમ્બુરાશીનાં લોકપાલપુરાણિ ચ ।
ભૂતાકુલાનિ શૃઙ્ગાણિ પાતાલકુહરાણિ ચ ॥

ગાયન્ત્ય્ અનિલશીત્કારૈર્ નૃત્યન્તિ લતિકાકરૈઃ ।
પુષ્પૈર્ હસન્ત્ય્ અગેન્દ્રાણાં ગુહા ગહનકોટરાઃ ॥

મૌનિમીનમુનિસ્પર્શકમ્પિનાલચલામ્બુજાઃ ।
સરસ્યો વિરસા એવ વાર્યાવર્તવિરાવિતાઃ ॥

પવનસ્પન્દસઙ્ક્ષુબ્ધતૃણપાંસુપતાકિની ।
રટત્ય્ અનિલભાઙ્કારૈર્ નિર્જનોર્વ્ય્ અપ્ય્ અસંયતા ॥

તસ્માદ્ આકાશમ્ આશૂન્યં કસ્મિંશ્ચિદ્ દૂરકોણકે ।
અત્ર તિષ્ઠામ્ય્ અવષ્ટભ્ય યોગયુક્તિમ્ અનિન્દિતામ્ ॥

કસ્મિંશ્ચિદ્ એકકોણે ઽત્ર કૃત્વા કલ્પનયા કુટીમ્ ।
વજ્રોદરદૃઢાં તસ્યામ્ અન્તસ્ તિષ્ઠામ્ય્ અવાસનમ્ ॥

ઇતિ સઞ્ચિન્ત્ય યાતો ઽહમ્ આકાશમ્ અસિનિર્મલમ્ ।
યાવત્ તદ્ અપિ પશ્યામિ સકલં વિતતાન્તરમ્ ॥

ક્વચિદ્ ભ્રમત્સિદ્ધગણં ક્વચિદ્ ઉદ્ગર્જદમ્બુદમ્ ।
ક્વચિદ્ વિદ્યાધરધરં યક્ષોત્ક્ષિપ્તક્ષયં ક્વચિત્ ॥

ક્વચિત્ ભ્રમત્પુરવરં પ્રારબ્ધસમરં ક્વચિત્ ।
ક્વચિદ્ દ્રવજ્જલધરં ક્વચિદ્ ઉન્નૃત્તયોગિનિ ॥

ક્વચિદ્ દૈત્યપુરોડ્ડીનં સગન્ધર્વપુરં ક્વચિત્ ।
ક્વચિદ્ ભ્રમદ્ગ્રહગણં તારકાકુલિતં ક્વચિત્ ॥

ક્વચિત્ ખખગસઙ્ઘુષ્ટં ક્વચિત્ ક્ષુબ્ધમહાનિલમ્ ।
ક્વચિદ્ ઉત્પાતવલિતં ક્વચિન્ મઙ્ગલમણ્ડિતમ્ ॥

ક્વચિચ્ ચાપૂર્વભૂતૌઘં નાગૈશ્ ચાગોપિતં ક્વચિત્ ।
ક્વચિદ્ અર્કરથાક્રાન્તં ક્વચિદ્ અર્કરથોદ્ધુરમ્ ॥

ક્વચિદ્ આદિત્યદાહાર્તં શશિશૈત્યાન્વિતં ક્વચિત્ ।
ક્વચિત્ ક્ષુદ્રજનાસહ્યં ક્વચિદ્ અગ્ન્યૌષ્ણ્યદુર્ગમમ્ ॥

ક્વચિદ્ ઉત્તાલવેતાલં ગરુડોડ્ડામરં ક્વચિત્ ।
ક્વચિત્ સપ્રલયામ્ભોદં ક્વચિત્ સપ્રલયાનિલમ્ ॥

તતો ભૂતગણાંસ્ ત્યક્ત્વા દૂરાદ્ દૂરતરં ગતઃ ।
પ્રાપ્તવાન્ અહમ્ એકાન્તં શૂન્યમ્ અત્યન્તવિસ્તૃતમ્ ॥

અત્યન્તમન્દપવનં સ્વપ્ને ઽપ્ય્ અપ્રાપ્તભૂતકમ્ ।
મઙ્ગલોત્પાતરહિતમ્ અગમ્યં સિદ્ધસન્તતેઃ ॥

કલ્પિતાથ મયા તત્ર કુટી પ્રકટકોટરા ।
નીરન્ધ્રકુડ્યનિબિડા પદ્મકુટ્મલસુન્દરી ॥

ઘુણક્ષુણ્ણાઙ્ગપૂર્ણેન્દુબિમ્બોદરમનોહરા ।
કલ્હારકુન્દમન્દારપુષ્પશ્રીકોશશોભિતા ॥

સમગ્રભૂતાગમ્યત્વં તત્ર સઙ્કલ્પ્ય ચેતસા ।
અગમ્યે સર્વભૂતાનામ્ અહમ્ આસં તદા તતઃ ॥

બદ્ધપદ્માસનશ્ શાન્તમનાḫ પરમમૌનવાન્ ।
સંવત્સરશતાન્તેન નિર્ણીયોત્થાનમ્ આત્મનઃ ॥

નિર્વિકલ્પસમાધિસ્થો નિદ્રામુદ્રામ્ ઇવાગતઃ ।
સમસ્ સોમ્યો નભસ્સ્વચ્છસ્ સમુત્કીર્ણ ઇવામ્બરાત્ ॥

શુદ્ધં યદ્ અનુસન્ધત્તે ચેતḫ પશ્યતિ તત્ ક્ષણાત્ ।
ચિરેણ વા શાપવરવ્યક્તિવદ્ વિતતં યદા ॥

તદા વર્ષશતેનાત્ર બોધબીજં ધૃતાઙ્કુરમ્ ।
આસીન્ મે હૃદયક્ષેત્રે કાલસેકવિકાસતઃ ॥

સમ્પ્રબુદ્ધો ઽભવન્ મે ઽથ જીવો સમ્બુદ્ધવેદનઃ ।
શિશિરક્ષીણગાત્રસ્ય મધાવ્ ઇવ રસસ્ તરોઃ ॥

તચ્ છતં તત્ર વર્ષાણાં નિમેષ ઇવ મે ગતમ્ ।
બહ્વ્યો ઽપિ કાલગતયો ભવન્ત્ય્ એકધિયાં મનાક્ ॥

વિકાસમ્ આગતો બાહ્યં તતો બુદ્ધીન્દ્રિયક્રમઃ ।
વાસન્તḫ પુષ્પરૂપેણ દ્રુમસ્યેવ રસો મમ ॥

માં પ્રાણપૂરિતમ્ ઉપાગતસંવિદંશમ્ અભ્યાગતસ્ ત્વ્ અહમ્ ઇતિ પ્રસૃતḫ પિશાચઃ ।
ઇચ્છાઙ્ગનાવિવલિતો ઽથ કુતો ઽપિ સદ્મ પ્રોન્નામસન્નમનવાયુર્ ઇવાગ્રવૃક્ષમ્ ॥