મોક્ષોપાય · અધ્યાય 6.195

ચિત્ પશ્યતિ જગન્ મિથ્યા સ્વવેદનવિબોધિતા ।
વ્યોમ્નિ માયાઞ્જનાસિક્તા દૃગ્ ઇવાચલનર્તનમ્ ॥

બ્રહ્મસર્ગશ્ ચિત્તસર્ગો દ્વાવ્ એતૌ સદૃશૌ મતૌ ।
પરમાર્થસ્વરૂપત્વાદ્ અક્ષુબ્ધત્વાત્ સદૈવ ચ ॥

જ્ઞાનરૂપતયાબાહ્યં બાહ્યં ચાનુભવાત્ તથા ।
સત્યરૂપમ્ અતસ્ સત્યાં વિદ્ધિ બાહ્યાર્થરૂપતામ્ ॥

બાહ્યાર્થવાદવિજ્ઞાનવાદયોર્ ઐક્યમ્ એવ નઃ ।
વેદનૈકાત્મરૂપત્વાત્ સર્વદા સદસત્સ્થિતેઃ ॥

અક્ષુબ્ધા ખાનિલાલોકજલભૂશાન્તિશાલિની ।
તતા શૂન્યા મહારમ્ભા બ્રહ્મસત્તૈવ સર્વતઃ ॥

તસ્મિન્ સર્વં તતસ્ સર્વં તત્ સર્વં સર્વતશ્ ચ તત્ ।
તચ્ ચ સર્વમયં નિત્યં તસ્મૈ સર્વાત્મને નમઃ ॥

ચિન્મયત્વાદ્ યદા ચેત્યમ્ એતિ દ્રષ્ટૃચિતૈકતામ્ ।
તદા દૃશ્યાઙ્ગયૈવૈતચ્ ચેત્યતે નાન્યયા ચિતા ॥

યદા ચિન્માત્રમ્ એવેયં દ્રષ્ટૃદર્શનદૃશ્યદૃક્ ।
તદાનુભવનં તત્ર સર્વસ્ય ફલિતં સ્થિતમ્ ॥

દ્રષ્ટૃદૃશ્યે ન યદ્ય્ એકમ્ અભવિષ્યચ્ ચિદાત્મકે ।
તદ્ દૃશ્યાસ્વાદમ્ અજ્ઞાસ્યન્ ન દ્રષ્ટેક્ષોર્ ઇવોપલઃ ॥

ચિન્મયત્વાચ્ ચિતૌ ચેત્યં જલમ્ અપ્સ્વ્ ઇવ મજ્જતિ ।
તેનાનુભૂતિર્ ભવતિ નાન્યથા કાષ્ઠયોર્ ઇવ ॥

સજાતીયૈકતાભાવાદ્ યથા કાષ્ઠં ન ચેતતિ ।
દારુ તદ્વદ્ અપિ દ્રષ્ટા દૃશ્યં નાજ્ઞાસ્યદ્ આજડમ્ ॥

યાદૃક્સત્તાનિ કાષ્ઠાનિ તાદૃગ્રૂપં સ્વચેતનમ્ ।
જાનન્તિ નેતરત્ તસ્માદ્ દૃશ્યચિદ્દૃશ્યચેતનમ્ ॥

મહાચિદાત્મતૈવાસ્તિ જલાનિલધરાશ્મનામ્ ।
નૈતેષુ સ્પન્દબુદ્ધ્યાદિ પ્રાણજીવાદ્યભાવતઃ ॥

પ્રાણબુદ્ધ્યાદયસ્ સત્તાં ભાવનાવશતો ગતાઃ ।
ભાવના ચિચ્ચમત્કારસ્ સ યથેચ્છમ્ ઉદેતિ ચ ॥

જગત્તયા શાન્તતયા બ્રહ્મસત્તાવતિષ્ઠતે ।
પુંસ્તયાગતયેવાત્મા રેતોવટકણીકયોઃ ॥

સર્વાઙ્ગાણુમયં વીર્યં યો યસ્માદ્ અઙ્ગતો ઽણુકઃ ।
સ સ તત્ તદ્ ભવત્ય્ અઙ્ગં વીર્યં ચ સ્વાત્મનિ સ્થિતમ્ ॥

બ્રહ્મ સર્વપરાણ્વાત્મ યો યસ્માદ્ અર્થતો ઽણુકઃ ।
સ સ તત્ તદ્ ભવેદ્ વસ્તુ બ્રહ્મ બ્રહ્મૈવ તિષ્ઠતિ ॥

દ્રવ્યમ્ એવ યથા દ્રવ્યં તિર્યગ્ ઊર્ધ્વમ્ અધસ્ તથા ।
સર્વમ્ એવ તથા બ્રહ્મ યેન તેન યથા તથા ॥

હેમત્વમ્ એવ નાન્યત્વં હેમ્નો રૂપશતે યથા ।
શાન્તત્વમ્ એવ શાન્તસ્ય સર્ગાહન્ત્વગણે તથા ॥

પાર્શ્વસ્થસ્વપ્નમેઘોર્જા યથા તવ ન કાશ્ચન ।
સર્ગપ્રલયસંરમ્ભાસ્ તથા ખાત્માન એવ મે ॥

પઙ્કતાકલ્પિતા વ્યોમ્નો યા પુત્રકપતાકિની ।
સા યથા શાન્તતામાત્રં ખમ્ એવેદં તથા જગત્ ॥

સઙ્કલ્પભ્રમ એવાન્તḫ પુષ્ટીભૂય જગત્ સ્થિતમ્ ।
જલાવનિતલક્લિન્નબીજં કલ્પ ઇવ દ્રુમઃ ॥

અનહન્તાત્મનો જ્ઞસ્ય સત એવ ત્વ્ ઇવાસતઃ ।
જરત્તૃણલવાયન્તે નનુ રામાણિમાદયઃ ॥

ત્રૈલોક્યે તન્ ન પશ્યામિ સદેવાસુરમાનુષે ।
એકરોમાંશવિશ્વસ્ય યલ્ લોભાય મહાત્મનઃ ॥

યથાતથાસ્થિતસ્યાપિ યત્ર તત્ર ગતસ્ય ચ ।
દ્વૈતસઙ્કલ્પસન્દેહા ન સન્ત્ય્ અધિગતાત્મનઃ ॥

વિશ્વમ્ એવ નભો યસ્ય શૂન્યં સર્વં મહાત્મનઃ ।
કુતẖ કસ્ય કથં તસ્ય ભવત્વ્ ઇચ્છા નિરાત્મનઃ ॥

શાન્તાશેષવિશેષસ્ય નિરેષણવિશેષિણઃ ।
સત્તામ્ અસત્તાસદૃશીં ક આકલયિતું ક્ષમઃ ॥

મારૈર્ ન કિઞ્ચિન્ મ્રિયતે જીવૈẖ કિઞ્ચિન્ ન જીવતિ ।
શુદ્ધસંવિન્મયસ્યાસ્ય સમલોકસ્ય ખસ્ય ચ ॥

મિથ્યા લોકસ્ય કચતો ભ્રાન્તી મરણજન્મની ।
અસત્ય્ અપિ ભ્રાન્તિભાજિ મૃગતૃષ્ણાનદીતટે ॥

સમ્યક્પરીક્ષિતં યાવન્ ન ભ્રાન્તિર્ ન પરીક્ષકઃ ।
ન નામ જન્મમરણે કેવલં શાન્તમ્ અવ્યયમ્ ॥

દૃશ્યાદ્ યો વિરતિં યાત આત્મારામશ્ શમં ગતઃ ।
સ સન્ન્ એવાસદાભાસḫ પરિતીર્ણભવાર્ણવઃ ॥

દીપનિર્વાણનિર્વાણમ્ અસ્તઙ્ગતમનોમતિમ્ ।
આત્મન્ય્ એવ શમં યાતં સન્તમ્ એવામલં વિદુઃ ॥

આબુદ્ધ્યાદિ જગદ્ દૃશ્યં યસ્મૈ ન સ્વદતે સ્વતઃ ।
આકાશસ્યેવ શાન્તસ્ય તમ્ આહુર્ મુક્તમ્ ઉત્તમાઃ ॥

અહમ્ અસ્ત્ય્ અવિચારેણ વિચારેણાહમ્ અસ્તિ નો ।
અભાવાદ્ અહમર્થસ્ય ક્વ જગત્ ક્વ ચ સંસૃતિઃ ॥

સંવિત્સંવેદનાદ્ એવ બુદ્ધ્યાદ્યાકારવત્ સ્થિતમ્ ।
રૂપાલોકમનોરૂપં જગદ્ વેત્તિ વિદમ્બરમ્ ॥

સર્વાર્થશાન્તમનસસ્ સતસ્ સર્વાત્મનસ્ તવ ।
સર્વથા સર્વદા સાર્વં સર્વમ્ આચરણં શિવમ્ ॥

યત્ કરોષિ યદ્ અશ્નાસિ યજ્ જુહોષિ દદાસિ યત્ ।
યચ્ ચ પશ્યસિ હંસ્ય્ એષિ તત્ સર્વં શિવમ્ અવ્યયમ્ ॥

યદ્ અહમ્ યત્ ત્વમ્ આશા યદ્ યત્ ક્રિયાકાલખાદયઃ ।
યલ્ લોકાલોકગિરયસ્ તચ્ ચિદ્વ્યોમ શિવં તતમ્ ॥

યદ્ રૂપલોકમનનં યત્ કાલત્રિતયં જગત્ ।
યજ્ જરામરણાર્ત્યાદિ તન્ મહાચિન્નભશ્ શિવમ્ ॥

નિર્વિવિત્સો નિરાભાસો નિરિચ્છો નિર્મના મુનિઃ ।
ભૂત્વા નિરાત્મા નિર્વાણસ્ તિષ્ઠ સન્તિષ્ઠસે યથા ॥

ગતેચ્છામનનં શાન્તમ્ અનન્તસ્સ્થમ્ અભાવનમ્ ।
વ્યવહારો ઽસ્તુ તે મા વા સ્પન્દાસ્પન્દૈર્ યથાનિલઃ ॥

નિર્વાસના નિષ્કલના શાન્તા પુરુષતાસ્તુ તે ।
શાસ્ત્રેણ યન્ત્રવાહેન વાહ્યા દારુમયી યથા ॥

ભૂતાલોકો ઽસ્તુ માન્તસ્ તે સ ચાસ્નેહસ્ય બાહ્યગઃ ।
અનિર્દેશ્યપરાલોકશ્ ચિત્રદીપવદ્ આસ્યતામ્ ॥

નિર્વાસનસ્ય વિરસસ્ય નિરેષણસ્ય શાસ્ત્રાદ્ ઋતે ક ઇવ વિત્ત્વવિનોદહેતુઃ ।
શાસ્ત્રાર્થસઞ્ચલનમ્ અપ્ય્ અલમ્ અસ્ય તસ્ય સંવેદનેષ્વ્ અનભિસન્ધિમ્ અતẖ ખરૂપમ્ ॥