મોક્ષોપાય · અધ્યાય 6.155

કુર્વન્ન્ અભ્યાસમ્ એતસ્યાં ભૂમિકાયાં વિવાસનઃ ।
ષષ્ઠીં તુર્યાભિધામ્ અન્યાં ક્રમાત્ પતતિ ભૂમિકામ્ ॥

યત્ર નાસન્ ન સદ્રૂપો નાહં નાપ્ય્ અનહઙ્કૃતિઃ ।
કેવલં ક્ષીણમનનં તદ્ આસ્તે ગતવાસનઃ ॥

નિર્ગ્રન્થિશ્ શાન્તસદ્રૂપો જીવન્મુક્તો વિભાવનઃ ।
સકૃદ્વિભાતા વિમલમ્ આસ્તે દ્વૈતૈક્યનિર્ગતઃ ॥

જીવન્મુક્તો ગતરસો નિર્ભેદો ઽમ્બરસુન્દરઃ ।
અનિર્વાણો ઽપિ નિર્વાણશ્ ચિત્રદીપ ઇવ સ્થિરઃ ॥

અવાસનત્વાદ્ વૈરસ્યાન્ ન કિઞ્ચન કરોત્ય્ અસૌ ।
કરોત્ય્ એવંસ્થિતિર્ યચ્ ચ તત્રાકર્તૈવ કાષ્ઠવત્ ॥

સમ્યગ્દર્શનસમ્પન્નો જીવન્મુક્તપદં ગતઃ ।
યથાસ્થિતમ્ ઇદં પશ્યન્ કર્મભિર્ ન નિબધ્યતે ॥

કુર્વન્ ન કિઞ્ચિત્ કુરુતે ગન્તાપિ ચ ન ગચ્છતિ ।
ભુઞ્જાનો ઽપિ ચ નો ભુઙ્ક્તે વક્તાપિ ચ ન વક્ત્ય્ અસૌ ॥

જાગ્રતિ સ્વપ્નદૃષ્ટસ્ય પુંસẖ કર્તૃત્વભોક્તૃતે ।
યાદૃશ્યૌ તત્સ્થિતી વિદ્ધિ જીવન્મુક્તસ્ય રાઘવ ॥

સમશ્ શાન્તમતિર્ મૌની જીવન્મુક્તો વિવાસનઃ ।
દ્રષ્ટારં દર્શનં દૃશ્યમ્ આકાશમ્ ઇવ પશ્યતિ ॥

નિર્વાણમતિર્ આત્માનં પરં ચાદ્રિમ્ અણું તનુમ્ ।
શ્વાનં બ્રાહ્મણમ્ આદિત્યં સર્વં ખમ્ ઇવ પશ્યતિ ॥

સમ્પન્નશ્ શાન્તમ્ આભાસં પરમ્ એકમ્ અકૃત્રિમમ્ ।
ક્વાસ્તમ્ એતુ ક્વ વોદેતુ કીદૃગ્વપુર્ અસાવ્ ઇહ ॥

પ્રજ્ઞાપ્રાસાદમ્ આરૂઢસ્ ત્વ્ અશોચ્યશ્ શોચતે જનાન્ ।
ભૂમિષ્ઠાન્ ઇવ શૈલસ્થસ્ સર્વાન્ પ્રાજ્ઞો ઽનુપશ્યતિ ॥

નૈવ તસ્ય કૃતેનાર્થો નાકૃતેનેહ કશ્ચન ।
ન ચાસ્ય સર્વભૂતેષુ કશ્ચિદ્ અર્થવ્યપાશ્રયઃ ॥

જલે જલમ્ ઇવ ક્ષિપ્તં બ્રહ્મણ્ય્ એવૈકતાં ગતઃ ।
ગલિતદ્વૈતનિર્ભાસો જાગ્રત્ય્ એવ સુષુપ્તકમ્ ॥

ચરાચરમ્ ઇદં વિષ્વક્ ચેતમાનો ન ચેતતિ ।
ભેદમ્ અસ્તઙ્ગતાહન્ત્વḫ પશ્યન્ન્ અપિ ન પશ્યતિ ॥

ભગ્નસ્થાલીઘટાકાશમ્ ઇવ ખે મિલિતḫ પરે ।
સમામ્ એકામ્ અસદ્રૂપાં શાન્તામ્ ઉપગતો દશામ્ ॥

અનિર્વાણો ઽપિ નિર્વાણો બાલવત્ પ્રવિચેષ્ટતે ।
હેયોપાદેયતામુક્તો જીવન્મુક્તḫ પ્રતિષ્ઠતે ॥

સમગ્રગતમ્ અપ્ય્ અન્તા રાગદ્વેષભવામયાઃ ।
નાકાશમ્ ઇવ ચેતન્તે સમસ્તા મૃગપક્ષિણઃ ॥

સંશાન્તાહન્ત્વનીહારḫ પ્રસન્નવિતતાકૃતિઃ ।
અશૂન્યમ્ ઇવ શૂન્યાત્મ શરત્ખમ્ ઇવ રાજતે ॥

ક્ષીવતાયાં પ્રશાન્તાયામ્ ઇવ સોમ્યત્વમ્ આગતઃ ।
ભૂતલે ગાઢનિદ્રસ્ સન્ સ્વર્ગં નીત ઇવોદિતઃ ॥

આનન્દૈકનિમગ્નત્વાદ્ અનાનન્દપદં ગતઃ ।
કેવલં જ્ઞપ્તિરૂપત્વાદ્ અજ્ઞપ્તિર્ ઇવ સંસ્થિતઃ ॥

નિર્મન્દર ઇવામ્ભોધિર્ દગ્ધદાહ્ય ઇવાનલઃ ।
શાન્તભ્રમં ચક્રમ્ ઇવ સ્વાત્મન્ય્ એવ શમં ગતઃ ॥

ત્વષ્ટ્રેવ યન્ત્રોલ્લિખિતસ્ સો ઽપૂર્વાકારતાં ગતઃ ।
ઋત્વન્તરે દ્રુમ ઇવ સ એવાન્યતયોદિતઃ ॥

ઉપશાન્તશ્ ચ કાન્તશ્ ચ દીપ્તો ઽપ્ય્ આલોકસુન્દરઃ ।
ચન્દ્રબિમ્બાદ્ ઇવોત્કીર્ણસ્ સોમ્ય આહ્લાદકારકઃ ॥

અન્તશ્શૂન્યો બહિશ્શૂન્યશ્ શૂન્યકુમ્ભ ઇવામ્બરે ।
અન્તḫપૂર્ણો બહિḫપૂર્ણḫ પૂર્ણકુમ્ભ ઇવાર્ણવે ॥

વિક્રિયાદિવિનિર્મુક્તસ્ સન્ત્યક્તો મરણાદ્ ઇવ ।
મહાવ્યાધેર્ ઇવોત્તીર્ણસ્ તીર્ણાપૂર્ણભવાર્ણવઃ ॥

દીર્ઘાધ્વશ્રમખિન્નાત્મા સુખસુપ્ત ઇવાક્ષયમ્ ।
પ્રબુદ્ધ ઇતિ નિદ્રાલુર્ ઇવ દૃશ્યે પ્રસુપ્તધીઃ ॥

સબાહ્યાભ્યન્તરં શીતસ્ તુષારાદ્ ઇવ નિર્મિતઃ ।
સબાહ્યાભ્યન્તરં પૂર્ણ આલોકેનામલામ્બ્વ્ ઇવ ॥

સબાહ્યાભ્યન્તરં સ્વચ્છẖ કચન્ મણિર્ ઇવાત્મનિ ।
સબાહ્યાભ્યન્તરં શૂન્યો નભસેવ વિનિર્મિતઃ ॥

નિર્મનસ્કતયા જિત્વા સંસ્થિતસ્ સાલભઞ્જિકામ્ ।
યન્ત્રાકૃતિર્ ઇવ સ્વૈરં સ્પન્દિકર્મેન્દ્રિયવ્રજઃ ॥

સ્યામ્ ઇત્ય્ અન્તર્ અહન્તાત્મસત્તાસ્નેહપરિક્ષયાત્ ।
જીવદીપો વિનિર્વાણ આત્મન્ય્ એવ સ લીયતે ॥

નિત્યતૃપ્તો નિરાનન્દો નિર્દુẖખો નિરુપાશ્રયઃ ।
નિસ્સઙ્ગો નિરભિપ્રાયો જ્ઞો ઽનીહો નાવબધ્યતે ॥

નાસ્ય દેહો ન કર્માદિ ન દૃશ્યદ્રષ્ટૃદર્શનમ્ ।
ન જીવિતં ન મરણં નાસન્ ન સદસન્ ન સત્ ॥

કિઞ્ચિદ્ એવૈષ સમ્પન્નẖ કો ઽપિ વા વા ન કિઞ્ચન ।
શુદ્ધં વેદનમાત્રં વા કિઞ્ચિદ્ વા જ્ઞપ્તિર્ એવ વા ॥

સબાહ્યાભ્યન્તરં નાન્યદ્ એકમ્ એવ પદાર્થવત્ ।
સ્થિતો દૂરે ઽપ્ય્ અદૂરે ચ પ્રસૃતાનન્તતન્તુવત્ ॥

સ બહ્વીષ્વ્ અપ્ય્ અવસ્થાસુ નિત્યૈકાત્મા સમો ઽમલઃ ।
સંશાન્તગુણભેદશ્રીર્ મહાકાલ ઇવાકલઃ ॥

અજમ્ અમરમ્ અનાદ્યં બુદ્ધમ્ આદ્યન્તશુદ્ધં શિવમ્ અમલમ્ અજલ્પં સર્વગં શાન્તમ્ એકમ્ ।
બહિર્ અબહિર્ અપીશં જ્ઞં વિનિર્માણમ્ અગ્ર્યં કમ્ અપિ તમ્ ઉપગમ્યં સારમ્ આભાસમ્ આહુઃ ॥