મોક્ષોપાય · અધ્યાય 6.147

કલનામાત્રકાર્યત્વાદ્ ઇમે મેર્વાદયો ઽદ્રયઃ ।
મૃદવો લઘવસ્ સાક્ષાત્ કૌશેયનિકરાદ્ અપિ ॥

નિસ્સ્પન્દપવનાકારશરીરા ભૂતજાતયઃ ।
બ્રહ્માદ્યા અપિ વિદ્યન્તે પિશાચપટલાદિવત્ ॥

અહોરાત્રાત્મની તુચ્છે પ્રકાશતમસી તતે ।
જન્તોḫ પવનદેહસ્ય ચ્છાયાવિહસને ઇવ ॥

અન્વિષ્યમાણમ્ અપ્રાપ્યં જગત્ સ્ફુરતિ ખે પરે ।
કેશપિઞ્છલવભ્રાન્તિર્ ઇવાનિર્મલચક્ષુષઃ ॥

સુરાસુરાસ્ સ્ફુરન્તીમે છિન્નવૃક્ષપિશાચવત્ ।
પરિપશ્યન્તિ સંસારં દગ્ધદેહકજીવવત્ ॥

નિશ્શ્વસન્તિ ચ ભસ્ત્રાવદ્ વિવર્તન્તે ખધૂમવત્ ।
ચિન્વન્ત્ય્ અર્ધપ્રસુપ્તાભં પશ્યન્ત્ય્ ઉદ્ભ્રાન્તમ્ આબિલમ્ ॥

જડાસ્ સ્ફુરન્તિ જનતા નદીરયતરઙ્ગવત્ ।
બુધ્યન્તે ઽન્યાત્મકાશ્ ચાન્યત્ કોકિલાẖ કાકતામ્ ઇવ ॥

ઉદ્યન્તિ સ્થાવરા ભૂમૌ રયરેખા ઇવામ્ભસિ ।
ભાવાḫ પરિણમન્ત્ય્ અન્તર્ જલાનીવ રયાજ્ જલે ॥

અનુભૂતય આત્મસ્થા ઇક્ષોર્ મધુરતા ઇવ ।
ક્ષોભ્યન્તે વિક્રિયન્તે ચ પવનસ્પર્શપીડનૈઃ ॥

કલનૈકાત્મિકા લઘ્વી સકુલાદ્રીન્દ્રમણ્ડલા ।
તુલામ્ આરોપિતા ભૂમિર્ ન ભવત્ય્ અર્ધરક્તિકા ॥

ભવિષ્યદ્ભૂતકોશસ્થં દ્યૌḫ પાતાલતલં ગતા ।
અગ્નેશ્ ચિત્રકૃતસ્યેવ શૈત્યમ્ એવાનુભૂયતે ॥

અધૂમાત્મ નિરાધારમ્ અવાતાદિસમીરિતમ્ ।
ખમ્ ઊર્ધ્વમ્ અમ્બુ યાત્ય્ અભ્રૈર્ બાન્ધવૈર્ ઇવ શિક્ષિતમ્ ॥

સમુદ્રા દિવિ તિષ્ઠન્તિ તારકા ઉદિતા ભુવઃ ।
નૃત્યન્તિ સભુજાશ્ શૈલાશ્ સૈકતં તૈલમ્ ઉજ્ઝતિ ॥

યથા સઙ્કલ્પ્યતે યદ્ યત્ તત્ તથા ન તદ્ અન્યથા ।
સઙ્કલ્પકલનાકલ્પં કિં સત્ કિં વાપ્ય્ અસદ્ ભવેત્ ॥

ન સ્થિરં નાસ્થિરં કિઞ્ચિન્ ન જડં ન ચ ચેતનમ્ ।
નાહં ન ત્વં ન સન્ નાસન્ ન સ્થૂલં નાણુતાતતમ્ ॥

સર્વં ચ સર્વથા સર્વં સર્વદા સાર્વસાર્વિકમ્ ।
કલ્પનાવિશ્વરૂપાત્મ ન તદ્ અસ્તિ ન યદ્ વપુઃ ॥

બાલેનૈરાવણો બદ્ધો દગ્ધાશ્ ચન્દ્રત્વિષાદ્રયઃ ।
સરિત્પ્રવાહલગુડૈર્ યુધ્યન્તે ચિત્રમાનવાઃ ॥

સુફાલકૃષ્ટે વિતતે વ્યોમ્નિ વ્યુપ્તાસ્ સુશાલયઃ ।
પક્વાશ્ ચ સઙ્ગૃહીતાશ્ ચ ભાણ્ડેષુ ચ નિયોજિતાઃ ॥

હરિણા હારિ ગાયન્તિ નૃત્યન્તિ વનરાજયઃ ।
પદ્મા દૃષદિ જાયન્તે પ્રસૂતાẖ કલભં શિલાઃ ॥

ઉડ્ડીયન્તે પુરાણ્ય્ ઉચ્ચૈર્ ભિક્ષન્તિ ભુવિ ભાનવઃ ।
સાનવો નગરાયન્તે ગાયન્તિ મૃદુ મદ્ગવઃ ॥

ઇત્યાદિકાપિ સઙ્કલ્પકલા સત્યેવ રાજતે ।
અન્યા સત્યાપ્ય્ અસત્યેવ ન સંવિત્તિર્ વિરાજતે ॥

એષા ચ સઙ્કલ્પકલા તીવ્રસઙ્કલ્પકલ્પિતા ।
પૂર્વસઙ્કલ્પસન્ત્યાગાત્ સત્યરૂપાનુમીયતે ॥

અતસ્ સત્યમ્ અસત્યં વા નેહ કિઞ્ચન વિદ્યતે ।
યદ્ યથા ભાવ્યતે યત્ર તત્ તથા તત્ર દૃશ્યતે ॥

ઇતિ નાસ્તીદમ્ અખિલમ્ અસ્તિ વા બ્રહ્મસત્તયા ।
આકાશાત્મ નિરાકાશં સુપ્તમાનવહૃત્સમમ્ ॥

ઇતીયં હૃદયેનૈવ ત્રિજગત્પુસ્તપુત્રિકા ।
ન જન્યતે જન્યતે વા ધાર્યતે વા ન ધાર્યતે ॥

યાદૃશેન યદા યત્ર સંસ્થાનેનાભિરોચતે ।
તાદૃશેન તદા તત્ર સ્વેચ્છયોત્પાદ્યતે ન વા ॥

ઇત્ય્ અસ્મિન્ પેલવાકારે સઙ્કલ્પાયત્તરૂપિણિ ।
સ્વાયત્તે સદસદ્ભાવભ્રમે કેવ કદર્થના ॥

સ્વયત્નમાત્રસંસિદ્ધિર્ એષ સો ઽઙ્ગ શિશોર્ અપિ ।
સર્ગો ઽપવર્ગલાભો વા મન્યે સિધ્યતિ હેલયા ॥

એતદ્ બુદ્ધ્વા બુદ્ધિમત્ત્વાન્ નિરામયમનોમયઃ ।
ભાવાભાવોભયાત્તસ્ ત્વમ્ અમનોમય એવ વા ॥

ઇતિ ભ્રાન્તિમયં વિશ્વં બુદ્ધ્વા વિષ્વગ્ અસારવત્ ।
વિશ્વશબ્દાર્થસન્ત્યાગે નિષ્ઠાયાં તિષ્ઠ સારવત્ ॥

નેહ સત્યં ન વાસત્યં નાવસ્તુત્વં ન વસ્તુતા ।
કેનાપીદં ક્વચિત્ કિઞ્ચિત્ કિમ્ અપીવ ક્વચિત્ સ્થિતમ્ ॥

કા નામ સાસ્તિ કલના કલયાપવર્ગો વાચાં યયૈતિ વિષયં વિશદાવભાસઃ ।
શાસ્ત્રેણ કેવલમ્ અસૌ પરિવર્ણ્યતે ઽન્તસ્ સમ્બોધમ્ એતિ તુ કયાપિ નિજૈકયુક્ત્યા ॥