મોક્ષોપાય · અધ્યાય 6.132

જીવસ્ય ત્રીણિ રૂપાણિ સ્થૂલસૂક્ષ્મપરાણિ તુ ।
તત્રાસ્ય યત્ પરં રૂપં તદ્ ભજ દ્વે ઽપરે ત્યજ ॥

અસ્યાસતી તુ દ્વે રૂપે દ્વિચન્દ્રત્વમ્ ઇવોત્થિતે ।
વિચારાદ્ એવ નશ્યેતે પરં રૂપં ન નશ્યતિ ॥

જીવસ્ય યદ્ અનાશં તુ રૂપં રાઘવ તદ્ ભવાન્ ।
તત્રૈવાચલવદ્ બદ્ધપદમ્ આસ્સ્વ રમસ્વ ચ ॥

જીવસ્ય યાનિ ભગવંસ્ ત્રીણિ રૂપાણિ તાનિ મે ।
યથાવત્ કથયાનાશં રૂપં વેદ્મિ યથાસ્ય તત્ ॥

પાણિપાદમયો યો ઽયં દેહો ભોગાય વલ્ગતિ ।
ભોગાર્થમ્ એતજ્ જીવસ્ય રૂપં સ્થૂલમ્ ઇહ સ્થિતમ્ ॥

સ્વસઙ્કલ્પચિદાકારં યાવત્ સંસારભાવિ યત્ ।
ચિત્તં તદ્ વિદ્ધિ જીવસ્ય રૂપં રામાતિવાહિકમ્ ॥

સતિ ચાસતિ દેહે ઽસ્મિન્ પ્રાણવાતરથસ્થિતમ્ ।
એતદ્ અસ્ય મનોરૂપં જગદ્ ભ્રામ્યત્ય્ અવારિતમ્ ॥

આમોદḫ પવનારૂઢḫ પુષ્પં ત્યક્ત્વા યથામ્બરે ।
ભવત્ય્ એવં શરીરેષુ નષ્ટેષુ પ્રાણગં મનઃ ॥

યથા રક્ષાર્થસૂત્રસ્ય ગ્રન્થયો વિવિધાસ્ સ્થિતાઃ ।
યથા વેણુલતાયાશ્ ચ પર્વાણ્ય્ અઙ્ગે સ્થિતાનિ વા ॥

ચિત્તતન્તૌ સુદીર્ઘે ઽસ્મિઞ્ શરીરાણિ તથાનઘ ।
ઉત્પત્યોત્પત્ય નાશીનિ સરિદ્રયતરઙ્ગવત્ ॥

આદ્યન્તરહિતં સત્યં ચિન્માત્રં નિર્વિકલ્પકમ્ ।
યત્ તદ્ વિદ્ધિ પરં રૂપં જીવસ્યાદ્યં તૃતીયકમ્ ॥

જગત્ પ્રજાયતે તસ્માત્ તસ્મિન્ન્ એવ પ્રલીયતે ।
મનાક્ સ્ફુરિત્વા તદ્રૂપમ્ ઊર્મિજાલમ્ ઇવાર્ણવે ॥

જાગ્રત્સ્વપ્નસુષુપ્તાનાં ભવનાશોદ્ભવસ્થિતેઃ ।
એતત્ તુર્યપદં શુદ્ધમ્ અત્ર બદ્ધપદો ભવ ॥

બ્રહ્મન્ યેયં વિના નિદ્રાં ગ્રાહ્યગ્રાહકસઙ્ગદૃક્ ।
સા લોલા જાગ્રદાસ્થેતિ જાનામ્ય્ એવ ન સંશયઃ ॥

જાગ્રદ્વત્ સ્વપ્નકાલે યા નિદ્રાયાં સ્ફુરતિ ભ્રમે ।
ગ્રાહ્યગ્રાહકસંવિત્તિસ્ સા સ્વપ્નાખ્યેતિ વેદ્મ્ય્ અહમ્ ॥

ભાવિજાગ્રત્સ્વપ્નદશા યા દૃષદ્વદ્ વિમૂઢતા ।
સા સુષુપ્તદશેત્ય્ એવ જાનામ્ય્ એવ મુનીશ્વર ॥

જાગ્રત્સ્વપ્નસુષુપ્તેષુ સ્થિતં ત્રિષ્વ્ અપ્ય્ અલક્ષિતમ્ ।
તુર્યં તૂર્યાદ્ અતીતં ચ તદ્ વિપ્રેન્દ્ર કિમ્ ઉચ્યતે ॥

અહમ્ભાવાનહમ્ભાવૌ ત્યક્ત્વા સદસતી તથા ।
યદ્ અસક્તં સમં સ્વચ્છં સ્થિતં તત્ તુર્યમ્ ઉચ્યતે ॥

યા સ્વસ્થા સમતા શાન્તા જીવન્મુક્તવ્યવસ્થિતિઃ ।
સાક્ષ્યવસ્થા વ્યવહૃતૌ સા તુર્યકલનોચ્યતે ॥

રાગદ્વેષવિયુક્તૈસ્ તુ વિષયાન્ ઇન્દ્રિયૈશ્ ચરન્ ।
આત્મવશ્યૈર્ વિધેયાત્મા તુર્યતામ્ ઉપગચ્છતિ ॥

સમતા સ્વચ્છતા ચાન્તર્ એકતા નિર્વિકલ્પતા ।
શુન્યતા ભાવિતા યેન તુર્યાવસ્થામ્ અસૌ ગતઃ ॥

સર્વ એવ મહાન્તો ઽપિ બ્રહ્મવિષ્ણુહરાદયઃ ।
નરાશ્ ચ કેચિજ્ જીવન્તો મુક્તાસ્ તુર્યે વ્યવસ્થિતાઃ ॥

નૈતજ્ જાગ્રન્ ન ચ સ્વપ્નસ્ સઙ્કલ્પાનામ્ અસમ્ભવાત્ ।
સુષુપ્તભાવો નાપ્ય્ એતદ્ અભાવાજ્ જડતાન્તયોઃ ॥

રજ્જુસર્પભ્રમનિભં નાત્ર ચિત્તં વિવલ્ગતિ ।
સત્તાસામાન્યમ્ એકાત્મ સત્ત્વમ્ અત્ર સમં સ્થિતમ્ ॥

આત્મારામામલાનન્દા સંશાન્તસકલૈષણા ।
જીવન્મુક્તદશા રામ તુર્યશબ્દેન કથ્યતે ॥

યથા સ્વપ્ને જગદ્ભાનમ્ ઇદં ચિત્કચનં ત્વ્ ઇતિ ।
બોધાદ્ દ્વેષભયોન્મુક્તં શાન્તમ્ અપ્રતિઘં ભવેત્ ॥

અત્યન્તાસમ્ભવાદ્ દૃશ્યદૃશાં બ્રહ્માત્મતોદયાત્ ।
તથા રાગાદિનિર્મુક્તમ્ આસિતં તુર્યમ્ ઉચ્યતે ॥

શાન્તં સમ્યક્પ્રબુદ્ધાનાં યથાસ્થિતમ્ ઇદં જગત્ ।
વિલીનં તુર્યમ્ ઇત્ય્ આહુર્ અબુદ્ધાનાં સ્થિરં સ્થિતમ્ ॥

જીવન્મુક્તપદાદ્ ઊર્ધ્વં વચસાં યન્ ન ગોચરે ।
શાન્તં વિદેહમુક્તત્વં તુર્યાતીતં તદ્ ઉચ્યતે ॥

જીવન્મુક્તપદે તુર્યે કઞ્ચિત્ કાલં યદૃચ્છયા ।
સ્થિત્વા વિદેહમુક્તત્વં યાહિ તુર્યોત્તરં પદમ્ ॥

તુર્યે બદ્ધપદો ભૂત્વા પરમાં સમતાં ગતઃ ।
માકર્તા મા ચ કર્તા ત્વં ભવ પ્રકૃતકર્મણિ ॥

અહઙ્કારકલાત્યાગે શાન્તતૈવાનુભૂયતામ્ ।
વિશરારૌ ક્ષતે ચિત્તે તુર્યાવસ્થોપતિષ્ઠતે ॥

યા કર્મસ્વ્ ઇહ સંસૃતૌ વ્યવહૃતિસ્ સ સ્વપ્નજાગ્રદ્ભ્રમો યન્ મૌર્ખ્યં ઘનમ્ એવ મોહવલિતં સાસૌ સુષુપ્તસ્થિતિઃ ।
જીવન્મુક્તપદં વિવાસનતયા યત્ તુર્યમ્ આર્યેહ તત્ તુર્યાતીતમ્ અદેહમોક્ષ ઇહ નો વક્તું ગિરા પાર્યતે ॥