મોક્ષોપાય · અધ્યાય 6.120

હ્યો દિને હિ મયા પ્રશ્નẖ કૃત આસીન્ મુનીશ્વર ।
ઉપશાન્તિપ્રકરણપ્રસરે સ યથા કિલ ॥

અનન્તસ્યાત્મતત્ત્વસ્ય કલઙ્કકલના કુતઃ ।
અબ્ધેર્ અગાધરૂપસ્ય રજોરાશિẖ કુતો ભવેત્ ॥

તત્રોક્તં ભવતા બ્રહ્મન્ મય્ય્ અકાલૈકચોદકે ।
સિદ્ધાન્તકાલ એવાસ્ય પ્રશ્નસ્યોત્તરવાગ્ ઇતિ ॥

તદ્ અદ્ય ભગવંસ્ તં મે હૃદયાચ્ છિન્દ્ધિ સંશયમ્ ।
વાક્યરશ્મિભિર્ આશીતૈẖ ખાન્ નિશીવ શશી તમઃ ॥

ત્વદ્વાક્યામૃતપાનેન સંશયાંશાપમૃત્યવઃ ।
અશેષેણ વિનષ્ટા મે વર્ષણેનેવ પાંસવઃ ॥

ક્ષમાનવવધૂકાન્તં ત્વાં પૃચ્છામિ તથાપ્ય્ અહમ્ ।
ન રાજતે સ્વયં જ્ઞાતં જ્ઞાનં ગુરુગિરં વિના ॥

રામ રાજીવપત્ત્રાક્ષ સાધુ સંસ્મૃતવાન્ અસિ ।
કે નામ વા સમારમ્ભાḫ પ્રાજ્ઞસ્યાયાન્તિ વન્ધ્યતામ્ ॥

ક્ષમૌદાર્યશમપ્રાયૈર્ ગુણૈર્ યાતો ઽસિ પાત્રતામ્ ।
શારદૈશ્ શાલિસૌન્દર્યૈશ્ શ્રીમત્તામ્ ઇવ ભૂતલમ્ ॥

ભાજનં ત્વં પવિત્રાણાં સિદ્ધાન્તવચસાં સ્થિતઃ ।
સુરક્તકણ્ઠગીતીનાં રાગરક્તમના ઇવ ॥

શ્રુત્વાત્મજ્ઞાનસિદ્ધાન્તં ત્વમ્ અદ્યાર્ધપ્રબુદ્ધવત્ ।
ન ક્રિયાદ્વૈતદોષેણ ગચ્છસ્ય્ ઉભયનષ્ટતામ્ ॥

અમહાત્મા હિ વેદાન્તસિદ્ધાન્તાવગતાવ્ ઇતઃ ।
સર્વં બ્રહ્મેતિ સંયાતિ કર્માદ્વૈતવશાદ્ અધઃ ॥

ક્ષમાદિગુણપૂતાત્મા મહાત્મા ત્વાદૃશસ્ તુ યઃ ।
સર્વં બ્રહ્મેતિ નિર્ણીય સ્વભાવાદ્વૈતમ્ એત્ય્ અલમ્ ॥

કર્માદ્વૈતમ્ અનાદૃત્ય નાભિવાઞ્છતિ નોજ્ઝતિ ।
આત્મતત્ત્વૈકભાવિત્વાત્ સમતામ્ એતિ કેવલમ્ ॥

સર્વેષામ્ એવ શાસ્ત્રાણાં સર્વાસામ્ અભિતો દૃશામ્ ।
શૃણુ રાઘવ સિદ્ધાન્તમ્ આત્મજ્ઞાનૈકદીપકમ્ ॥

જન્તુર્ ન જાયતે યેન ભાવિતેન મનાગ્ અપિ ।
ભવ્ય એવાઙ્ગ નાભવ્યો ભૃષ્ટં બીજમ્ ઇવોષરે ॥

ઇદં હિ કથયન્ત્ય્ ઉચ્ચૈર્ બોધં પરમ્ ઉપાગતાઃ ।
વયં સ્વયં ચ જાનીમશ્ શાસ્ત્રમ્ એવં ચ સંસ્થિતમ્ ॥

ન તત્ત્વાતત્ત્વયોર્ ભેદસ્ તરઙ્ગપયસોર્ ઇવ ।
ન સત્યાસત્યયોર્ ભેદો જાગ્રત્સ્વપ્નાર્કયોર્ ઇવ ॥

સત્તાયાં ન તુ ભેદો ઽસ્તિ ભેદો યẖ કલ્પિતસ્ ત્વ્ અયમ્ ।
વિકલ્પો ન ક્વચિત્ સત્યસ્ સત્તામાત્રમ્ અતો ઽખિલમ્ ॥

ન સત્યાસત્યયોર્ ભેદસ્ સત્તાયામ્ અઙ્ગ દૃશ્યતે ।
સઙ્કલ્પાન્તરશૈલેન્દ્રબાહ્યશૈલેન્દ્રયોર્ ઇવ ॥

સંવિન્માત્રં હિ પુરુષો દેહો નામ ન વિદ્યતે ।
અર્થક્રિયા તદર્થા ચ સંવિદર્થેન પૂર્યતે ॥

તદ્ એવ કલ્પિતાકારમ્ અગેન્દ્રાદીવ દૃશ્યતે ।
અસદ્રૂપશરીરાર્થમ્ અર્થẖ ક ઇતરૈẖ ક્રમૈઃ ॥

અન્તસ્સ્વાનુભવાનન્દફલા નિશ્શેષતẖ ક્રિયાઃ ।
સમગ્રાણાં પદાર્થાનામ્ આસવાદ્યનુભૂતિવત્ ॥

અસ્તીહ કિઞ્ચિદ્ એવૈકં ન દ્વિતીયાસ્તિ કલ્પના ।
નિર્મલો નિત્ય આત્માસ્તિ યો નાસ્તીવ વ્યવસ્થિતઃ ॥

નૈવ તસ્ય મલં નાઙ્કો ન વિચ્છેદો ન વસ્તુતા ।
ન સત્તા નાપિ ચાસત્તા ત્વત્તા મત્તા ન ચૈવ ચ ॥

આત્મૈવાસ્તીહ નાન્યો ઽસ્તિ ત્યજ રામેતરાં ધિયમ્ ।
નિર્દ્વિત્વો ઽથ નિરેકત્વસ્ સમો નિત્યોદિતો ભવ ॥

તદ્ એતે ભગવન્ બ્રૂહિ મનોબુદ્ધ્યાદયẖ કથમ્ ।
સંસ્થિતા યૈર્ ઇહ પ્રોક્તમ્ ઇદં શાસ્ત્રં ત્વયા મયિ ॥

શાસ્ત્રસંવ્યવહારાર્થં શબ્દરાશિḫ પ્રકલ્પિતઃ ।
મિથ્યૈષ ચિત્તબુદ્ધ્યાદ્યો ન રામ પરમાર્થતઃ ॥

... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ।
ચિત્સત્તામાત્રમ્ એવૈતત્ પરાકાશાત્મકં તથા ॥

અપ્સત્તામાત્રમ્ એવૈતદ્ વીચ્યાવર્તાદિકં યથા ।
સર્વો જગત્પદાર્થૌઘશ્ ચિદાકાશાત્મકસ્ તથા ॥

... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ।
યથા સ્વપ્ને પુરાનીકં સ્પન્દને વા યથાનિલઃ ॥

નિત્યોદિતં વિમલરૂપમ્ અનન્તમ્ આદ્યં બ્રહ્માસ્તિ નેતરકલાકલનં હિ કિઞ્ચિત્ ।
ઇત્ય્ એવ ભાવય નિરઞ્જનતામ્ ઉપેતો નિર્વાણમ્ એહિ સકલામલશાન્તવૃત્તિઃ ॥

અનામયં બ્રહ્મ સમસ્તકલ્પકાર્યૈકબીજં પરમાણુરૂપમ્ ।
બૃહચ્ ચ તદ્ બૃંહિતસર્વભાવં ખમ્ અસ્તિ નાસ્તીવ યદ્ અસ્તિ કિઞ્ચિત્ ॥

અન્યત્ ક્વચિત્ કિઞ્ચિદ્ ઇદં કદાચિન્ ન સમ્ભવત્ય્ એવ સદ્ અપ્ય્ અસચ્ ચ ।
ઇત્ય્ એવ સાધો દૃઢનિશ્ચયો ઽન્તસ્ સ્થિત્વા ગતાશઙ્કવિલાસમ્ આસ્સ્વ ॥

અન્તર્મુખસ્ સન્ સતતં સમસ્તં કુર્વન્ બહિસ્સ્થં ખલુ કાર્યજાતમ્ ।
ન ખેદમ્ આયાસિ કદાચિદ્ એવ વ્યોમ્નસ્ સમાં સંસ્થિતિમ્ અભ્યુપૈષિ ॥