મોક્ષોપાય · અધ્યાય 6.119

મહાકર્તા મહાભોક્તા મહાત્યાગી ભવાનઘ ।
સર્વાશ્ શઙ્કાઃ પરિત્યજ્ય ધૈર્યમ્ આલમ્બ્ય શાશ્વતમ્ ॥

કિમ્ ઉચ્યતે મહાકર્તા મહાત્યાગી કિમ્ ઉચ્યતે ।
કિમ્ ઉચ્યતે મહાભોક્તા સમ્યક્ કથય મે પ્રભો ॥

એતદ્ વ્રતત્રયં રામ પુરા ચન્દ્રાર્ધમૌલિના ।
ભૃઙ્ગીશાયોત્તમં પ્રોક્તં યેનાસૌ વિજ્વરસ્ સ્થિતઃ ॥

સુમેરોર્ ઉત્તરે શૃઙ્ગે પૂર્વં શશિકલાધરઃ ।
અતિષ્ઠદ્ અગ્નિસઙ્કાશે સમગ્રપરિવારવાન્ ॥

તમ્ અપૃચ્છન્ મહાતેજા જ્ઞાનજિજ્ઞાસયા સ્વતઃ ।
ભૃઙ્ગીશઃ પ્રણતો રામ બદ્ધાઞ્જલિર્ ઉમાપતિમ્ ॥

ભગવન્ દેવદેવેશ સર્વજ્ઞ પરમેશ્વર ।
યદ્ અહં પરિપૃચ્છામિ કૃપયા તદ્ વદાશુ મે ॥

સંસારરચનાં નાથ તરઙ્ગતરલામ્ ઇમામ્ ।
અવલોક્ય વિમુહ્યામિ તત્ત્વવિશ્રાન્તિવર્જિતઃ ॥

કમ્ અન્તર્નિશ્ચયં કાન્તમ્ ઉરરીકૃત્ય સુસ્થિરમ્ ।
અસ્મિઞ્ જગજ્જીર્ણગૃહે તિષ્ઠામિ વિગતજ્વરમ્ ॥

સર્વાશ્ શઙ્કાઃ પરિત્યજ્ય ધૈર્યમ્ આલમ્બ્ય શાશ્વતમ્ ।
મહાત્યાગી મહાકર્તા મહાભોક્તા ભવાનઘ ॥

કિમ્ ઉચ્યતે મહાત્યાગી મહાભોક્તા કિમ્ ઉચ્યતે ।
કિમ્ ઉચ્યતે મહાકર્તા સમ્યક્ કથય મે પ્રભો ॥

ધર્માધર્મોદયાપાયશઙ્કાવિરહિતાશયઃ ।
યઃ કરોતિ યથાપ્રાપ્તં મહાકર્તા સ ઉચ્યતે ॥

રાગદ્વેષૌ સુખં દુઃખં ધર્માધર્મૌ ફલાફલે ।
યઃ કરોત્ય્ અનપેક્ષ્યૈવ મહાકર્તા સ ઉચ્યતે ॥

મૌનવાન્ નિરહમ્ભાવો નિર્માનો મુક્તમત્સરઃ ।
યઃ કરોતિ ગતોદ્વેગં મહાકર્તા સ ઉચતે ॥

શુભાશુભેષુ કાર્યેષુ ધર્માધર્મકુશઙ્કયા ।
મતિર્ ન લિપ્યતે યસ્ય મહાકર્તા સ ઉચ્યતે ॥

સર્વત્ર વિગતસ્નેહો યસ્ સાક્ષિવદ્ અવસ્થિતઃ ।
નિરિચ્છં વર્તતે કાર્યે મહાકર્તા સ ઉચ્યતે ॥

ઉદ્વેગાનન્દરહિતસ્ સમયા સ્વચ્છયેચ્છયા ।
ન શોચતે યો નોદેતિ મહાકર્તા સ ઉચ્યતે ॥

યઃ કાર્યકાલે મતિમાન્ અસંસક્તમના મુનિઃ ।
કાર્યાનુરૂપવૃત્તિસ્થો મહાકર્તા સ ઉચ્યતે ॥

સ્વભાવેનૈવ યસ્યાન્તસ્ સમતાં ન જહાતિ ધીઃ ।
શુભાશુભં હ્ય્ આચરતો મહાકર્તા સ ઉચ્યતે ॥

જન્મસ્થિતિવિનાશેષુ સોદયાસ્તમયેષ્વ્ અલમ્ ।
સમમ્ એવ મનો યસ્ય મહાકર્તા સ ઉચ્યતે ॥

ન કિઞ્ચન દ્વેષ્ટિ ચ યો ન કિં ચ સ્તૌતિ યસ્ સ્વયમ્ ।
ભુઙ્ક્તે ચ પ્રકૃતં સર્વં મહાભોક્તા સ ઉચ્યતે ॥

નાદત્તે ઽપ્ય્ આદદાનસ્ સન્ નાચરત્ય્ આચરન્ન્ અપિ ।
ભુઞ્જાનો ઽપિ ન યો ભુઙ્ક્તે મહાભોક્તા સ ઉચ્યતે ॥

સાક્ષિવત્ સકલં લોકવ્યવહારમ્ અખિન્નધીઃ ।
યઃ પશ્યત્ય્ અપયાતેચ્છં મહાભોક્તા સ ઉચ્યતે ॥

સુખૈર્ દુઃખૈઃ ક્રિયાયોગૈર્ ભાવાભાવૈર્ ભ્રમપ્રદૈઃ ।
યસ્ય નોત્ક્રામતિ મતિર્ મહાભોક્તા સ ઉચ્યતે ॥

જરામરણમ્ આપચ્ ચ રાજ્યં દારિદ્ર્યમ્ એવ ચ ।
રમ્યમ્ એવેતિ યો વેત્તિ મહાભોક્તા સ ઉચ્યતે ॥

મહાન્તિ સુખદુઃખાનિ યઃ પયાંસીવ સાગરઃ ।
સમસ્ સમુપગૃહ્ણાતિ મહાભોક્તા સ ઉચ્યતે ॥

અહિંસા સમતા તુષ્ટિશ્ ચન્દ્રબિમ્બાદ્ ઇવાંશવઃ ।
નાપયાન્ત્ય્ અનિશં યસ્માન્ મહાભોક્તા સ ઉચ્યતે ॥

કટ્વ્ અમ્બ્લં લવણં તિક્તમ્ અમૃષ્ટં મૃષ્ટમ્ ઉત્તમમ્ ।
અધમં યો ઽત્તિ સામ્યેન મહાભોક્તા સ ઉચ્યતે ॥

સરસં નીરસં ચૈવ સુરતં વિરતં તથા ।
યઃ પશ્યતિ સમસ્ સોમ્યો મહાભોક્તા સ ઉચ્યતે ॥

ક્ષારે ખણ્ડપ્રકારે ચ શુભે વાપ્ય્ અશુભે તથા ।
સમતા સુસ્થિતા યસ્ય મહાભોક્તા સ ઉચ્યતે ॥

ઇદં ભોજ્યમ્ અભોજ્યં ચેત્ય્ એવં ત્યક્ત્વા વિકલ્પિતમ્ ।
ગતાભિલાષં યો ભુઙ્ક્તે મહાભોક્તા સ ઉચ્યતે ॥

આપદં સમ્પદં મોહમ્ આનન્દમ્ અવરં વરમ્ ।
યો ભુઙ્ક્તે સમયા બુદ્ધ્યા મહાભોક્તા સ ઉચ્યતે ॥

ધર્માધર્મૌ સુખં દુઃખં ચિન્તા મરણજન્મની ।
ધિયા યેનેતિ સન્ત્યક્તં મહાત્યાગી સ ઉચ્યતે ॥

સર્વેચ્છાસ્ સકલાશ્ શઙ્કાસ્ સર્વેહાસ્ સર્વનિશ્ચયાઃ ।
ધિયા યેન પરિત્યક્તા મહાત્યાગી સ ઉચ્યતે ॥

દેહસ્ય મનસો બુદ્ધેર્ ઇન્દ્રિયાણાં જગત્સ્થિતેઃ ।
નૂનં યેનોજ્ઝિતા સત્તા મહાત્યાગી સ ઉચ્યતે ॥

ન મે દેહો ન જન્માપિ યુક્તાયુક્તે ન કર્મણા ।
ઇતિ નિશ્ચયવાન્ યો ઽન્તર્ મહાત્યાગી સ ઉચ્યતે ॥

યેન ધર્મમ્ અધર્મં ચ મનોમનનમ્ ઈહિતં ।
સર્વમ્ અન્તઃ પરિત્યક્તં મહાત્યાગી સ ઉચ્યતે ॥

મનો ધ્યાનં તપસ્તેજસ્ ત્વત્તામત્તે શુભાશુભે ।
ત્યક્ત્વા યો ઽવસ્થિતસ્ સ્વસ્થો મહાત્યાગી સ ઉચ્યતે ॥

સ્વમનોમનનં માન્યો નાભિવાઞ્છતિ નોજ્ઝતિ ।
યો ઽવાસનસ્ સર્વમ્ ઇદં મહાત્યાગી સ ઉચ્યતે ॥

યાવતી દૃશ્યકલના સકલેયં વિલોક્યતે ।
સા યેન સુષ્ઠુ સન્ત્યક્તા મહાત્યાગી સ ઉચ્યતે ॥

યો ઽકામકામી નિર્દ્વન્દ્વસ્ સુખદુઃખેષ્વ્ અલોલધીઃ ।
ધીરસ્ સ્વસ્થો મૃદુર્ દાન્તો મહાત્યાગી સ ઉચ્યતે ॥

કુર્વન્ન્ અપિ ચ કાર્યાણિ સુષુપ્તસમવૃત્તિતામ્ ।
ન સન્ત્યજતિ યઃ પૂર્ણો મહાત્યાગી સ ઉચ્યતે ॥

ઇત્ય્ ઉક્તં દેવદેવેન ભૃઙ્ગીશાય પુરાનઘ ।
એતાં દૃષ્ટિમ્ અવષ્ટભ્ય તિષ્ઠ રામ યથાસ્થિતઃ ॥

શ્રીમત્કપાલશકલાવલિમધ્યબદ્ધખણ્ડેન્દુમણ્ડિતજટાશિરસા હરેણ ।
ઇત્ય્ ઉક્તમ્ ઉજ્જ્વલમણીન્દ્રશિલૈકશૃઙ્ગે મેરૌ જ્વલજ્જ્વલનરૂપિણિ રામભદ્ર ॥

એતાં દૃશં સમવલમ્બ્ય વિલાસકાન્તકાર્યં કુરુ ક્રમગતં સમયૈવ બુદ્ધ્યા ।
નિત્યોદિતો ઽસિ વિમલો ઽસિ નિરામયો ઽસિ શઙ્કાં પરિત્યજ સુખી ભવ યો ઽસિ સો ઽસિ ॥