મોક્ષોપાય · અધ્યાય 6.115

એતત્ તે સર્વમ્ આખ્યાતં શિખિધ્વજકથાનકમ્ ।
અનેન ગચ્છ માર્ગેણ ન કદાચન ખિદ્યસે ॥

એતાં દૃષ્ટિમ્ અવષ્ટભ્ય રાઘવાઘવિઘાતિનીમ્ ।
નિત્યં નીરાગયા બુદ્ધ્યા તિષ્ઠાવષ્ટબ્ધતત્પદઃ ॥

યથા શિખિધ્વજો રાજ્યં કૃતવાન્ એવમ્ ઈદૃશઃ ।
રામ વ્યવહરન્ રાજ્યે ભોગમોક્ષમયો ભવ ॥

શિખિધ્વજક્રમેણૈવ યથા બોધમ્ અવાપ્તવાન્ ।
કચો બૃહસ્પતેઃ પુત્રસ્ તથા બુધ્યસ્વ રાઘવ ॥

બૃહસ્પતેર્ ભગવતઃ પુત્રો ઽસૌ ભગવાન્ કચઃ ।
યથા પ્રબુદ્ધો ભગવન્ સમાસેન તથા વદ ॥

શૃણુ રાજન્ કથં શ્રીમાઞ્ શિખિધ્વજવદ્ એવ સઃ ।
પ્રબોધં પરમં યાતો દેવદૈશિકજઃ કચઃ ॥

બાલભાવાત્ સમુત્તીર્ણસ્ સંસારોત્તરણોન્મુખઃ ।
કચઃ પદપદાર્થજ્ઞો બૃહસ્પતિમ્ અભાષત ॥

ભગવન્ સર્વધર્મજ્ઞ કથં સંસૃતિપઞ્જરાત્ ।
અસ્માન્ નિર્ગમ્યતે બ્રૂહિ જન્તુના જીવતન્તુના ॥

અનર્થમકરાગારાદ્ અસ્માત્ સંસારસાગરાત્ ।
ઉત્તીર્યતે નિરુદ્વેગં સર્વત્યાગેન પુત્રક ॥

ઇત્ય્ આકર્ણ્ય કચો વાક્યં પિતુઃ પરમપાવનમ્ ।
સર્વમ્ એવ પરિત્યજ્ય જગામૈકાન્તકાનનમ્ ॥

બૃહસ્પતેસ્ તદ્ગમનં નોદ્વેગાય બભૂવ હ ।
સંયોગે ચ વિયોગે ચ મહાન્તો હિ સમાશયાઃ ॥

અથ વર્ષેષુ યાતેષુ ત્રિષુ પઞ્ચસુ ચાનઘ ।
પુનઃ પ્રાપ મહારણ્યે કસ્મિંશ્ચિત્ પિતરં કચઃ ॥

પરિપૂજ્યાભિવન્દ્યૈનં સમાલિઙ્ગિતપુત્રકમ્ ।
અપૃચ્છદ્ વાક્પતિં ભૂયસ્ સ કચઃ ક્લાન્તયા ગિરા ॥

અદ્યેદમ્ અષ્ટમં વર્ષં સર્વત્યાગઃ કૃતો મયા ।
તથાપિ તાત વિશ્રાન્તિં નાધિગચ્છામ્ય્ અનિન્દિતામ્ ॥

એવમ્ આર્તમનસ્ય્ અસ્મિન્ કચે વદતિ કાનને ।
સર્વમ્ એવ ત્યજેત્ય્ ઉક્ત્વા વાક્પતિર્ દિવમ્ ઉદ્યયૌ ॥

ગતે તસ્મિન્ કચો દેહાદ્ વલ્કલાદ્ય્ અપ્ય્ અશેષતઃ ।
તત્યાજામ્બુદવર્ષાદિ શરદીવ નભસ્તલમ્ ॥

ઉવાસૈકો દિગન્તેષુ શાન્તશ્ શૂન્યવપુશ્ શ્વસન્ ।
ગતેન્દ્વભ્રાર્કતારેણ શરદ્વ્યોમ્ના સમોપમઃ ॥

પુનર્ વર્ષત્રયેણૈષ કસ્મિંશ્ચિત્ કાનનાન્તરે ।
દૂયમાનમનાઃ પ્રાપ તમ્ એવ પિતરં ગુરુમ્ ॥

કૃતપૂજાક્રમો ભક્ત્યા સમાલિઙ્ગિતપુત્રકમ્ ।
અપૃચ્છત્ તમ્ અસૌ ભૂયઃ ખેદગદ્ગદયા ગિરા ॥

તાત સર્વં પરિત્યક્તં કન્થાવેણુલતાદ્ય્ અપિ ।
તથાપિ નાસ્તિ વિશ્રાન્તિસ્ સ્વપદે કિં કરોમ્ય્ અહમ્ ॥

ચિત્તં સર્વમ્ ઇતિ પ્રાહુસ્ તત્ ત્યક્ત્વા પુત્ર રાજસે ।
ચિત્તત્યાગં વિદુસ્ સર્વત્યાગં ત્યાગવિદો જનાઃ ॥

ઇત્ય્ ઉક્ત્વા વાક્પતિઃ પુત્રં પુપ્લુવે તરસા નભઃ ।
અન્વિયેષ કચશ્ ચિત્તં પરિત્યક્તુમ્ અખિન્નધીઃ ॥

ચિન્તયન્ન્ અપ્ય્ અસૌ ચિત્તં યદા વેદ ન કાનને ।
તદા સઞ્ચિન્તયામ્ આસ ધિયેદમ્ અવિષણ્ણયા ॥

પદાર્થવૃન્દં દેહાદિ ન સર્વમ્ ઇતિ કથ્યતે ।
તદ્ એતત્ કિં ક્વ વા વ્યર્થં નિરાગસ્કં ત્યજામ્ય્ અહમ્ ॥

પિતુસ્ સકાશં ગચ્છામિ જ્ઞાતું ચિત્તમહારિપુમ્ ।
જ્ઞાત્વા ચ તત્ ત્યજામ્ય્ આશુ તતસ્ તિષ્ઠામિ વિજ્વરમ્ ॥

ઇતિ સઞ્ચિન્ત્ય સ કચ ઉત્તતાર ત્રિવિષ્ટપમ્ ।
વાક્પતિં પ્રાપ્ય સસ્નેહં વવન્દે પ્રણનામ ચ ॥

પપ્રચ્છ ચૈનમ્ એકાન્તે કિં ચિત્તં ભગવન્ મમ ।
સ્વરૂપં બ્રૂહિ ચિત્તસ્ય યેનૈતત્ સન્ત્યજામ્ય્ અહમ્ ॥

ચિત્તં નિજમ્ અહઙ્કારં વિદુશ્ ચિત્તવિદો જનાઃ ।
અન્તર્ યો ઽયમ્ અહમ્ભાવો જન્તોસ્ તચ્ ચિત્તમ્ ઉચ્યતે ॥

મન્યે ઽસ્ય દુષ્કરસ્ ત્યાગો ન સિદ્ધિમ્ ઉપગચ્છતિ ।
કથમ્ એષ કિલ ત્યક્તું યુજ્યતે યોગિનાં વર ॥

અપિ પુષ્પાવદલનાદ્ અપિ લોચનમીલનાત્ ।
સુકરો ઽહઙ્કૃતિત્યાગો ન ક્લેશો ઽત્ર મનાગ્ અપિ ॥

ત્રયસ્ત્રિંશન્મહાકોટીપ્રમાણસ્ય મહામતે ।
ગુરો ગીર્વાણવૃન્દસ્ય કથમ્ એતદ્ વદાશુ મે ॥

યથૈતદ્ એવ તનય તથા શૃણુ વદામિ તે ।
અજ્ઞાનમાત્રસંસિદ્ધં વસ્તુ જ્ઞાનેન નશ્યતિ ॥

વસ્તુતો નાસ્ત્ય્ અહઙ્કારઃ પુત્ર મિથ્યાભ્રમો હ્ય્ અસૌ ।
અસન્ સન્ન્ ઇવ સમ્પન્નો બાલવેતાલવચ્ છઠઃ ॥

યથા રજ્જ્વાં ભુજઙ્ગત્વં મરાવ્ અમ્બુમતિર્ યથા ।
મિથ્યાવભાસાત્ સ્ફુરતિ તથા મિથ્યાપ્ય્ અહઙ્કૃતિઃ ॥

અસદ્ એવ યથા દ્વિત્વં મોહાદ્ ઇન્દોર્ વિલોક્યતે ।
તથા સ્ફુરત્ય્ અહઙ્કારો નસત્યો નામ સત્યવત્ ॥

એકમ્ આદ્યન્તરહિતં ચિન્માત્રમ્ અમલં તતમ્ ।
ખાદ્ અપ્ય્ અતિતરામ્ અચ્છં વિદ્યતે સર્વવેદનમ્ ॥

સર્વત્ર સર્વદા સર્વપ્રકારં સર્વજન્તુષુ ।
તદ્ એવૈકં કચત્ય્ અમ્બુ વિલોલાસ્વ્ ઇવ વીચિષુ ॥

અત્ર કો ઽયમ્ અહમ્ભાવઃ કુતો વા કથમ્ ઉત્થિતઃ ।
ક્વાબ્ધેર્ જાતો રજોરાશિઃ ક્વાનલાદ્ ઉત્થિતમ્ જલમ્ ॥

અયં સો ઽહમ્ ઇતિ વ્યર્થં પ્રત્યયં ત્યજ પુત્રક ।
તુચ્છં પરિમિતાકારં દિક્કાલવિવશીકૃતમ્ ॥

દિક્કાલાદ્યનવચ્છિન્નં સ્વચ્છં નિત્યોદિતં તતમ્ ।
સર્વાર્થમયમ્ એકાર્થં ચિન્માત્રમ્ અમલં ભવાન્ ॥

ફલકુસુમદલાનાં સર્વદિક્સંસ્થિતાનાં રસ ઇવ જગતાં ત્વં સંસ્થિતસ્ સર્વદૈવ ।
વિમલતરચિદાત્મા નિત્યમ્ એવાત્યનન્તઃ ક ઇવ કિલ તવાહંનિશ્ચયો ભાવમૂર્તે ॥